Suất ăn học đường: Khi nhà trường chỉ đặt niềm tin vào giấy tờ? [Kỳ 2]

Việc thực phẩm bẩn liên tiếp lọt vào trường học cho thấy những kẽ hở chết người trong quy trình lựa chọn nhà thầu và sự buông lỏng quản lý sau khi trúng thầu.

Theo tìm hiểu của PV Báo Tri Thức và Cuộc Sống, đằng sau những khay cơm học đường là một chuỗi cung ứng phức tạp nơi hoạt động đấu thầu và lựa chọn đơn vị cung cấp đang tồn tại không ít rủi ro. Thực phẩm thường không đi thẳng từ cơ sở sản xuất đến bếp ăn mà phải qua nhiều tầng trung gian, nơi sự kiểm soát chất lượng bị xem nhẹ so với lợi ích kinh tế.

Doanh nghiệp trung gian và "bẫy" hồ sơ đẹp

Một trong những lỗ hổng lớn nhất nằm ở khâu thẩm định hồ sơ đấu thầu. Theo phản ánh, nhiều doanh nghiệp như Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ xuất nhập khẩu Nhật Anh đã từng sử dụng hồ sơ khống về tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm để gửi các cơ quan chức năng thẩm định trúng thầu.

snapedit-1775888253326.jpg
Ảnh minh họa

Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ cho rằng, nếu công tác giám sát chỉ dừng lại ở việc kiểm tra các loại giấy chứng nhận, hồ sơ năng lực trên giấy tờ thì "cửa" cho thực phẩm bẩn vẫn luôn rộng mở. "Nhà thầu có thể xuất trình đầy đủ giấy phép kinh doanh, giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện, nhưng thực tế vận chuyển bằng xe bò, chế biến cạnh cống rãnh thì hồ sơ hoàn hảo cũng vô nghĩa", ông Vũ chia sẻ trên tinh thần thúc đẩy tính minh bạch.

Trách nhiệm người đứng đầu: Không thể "khoán trắng"

Thực tế tại nhiều trường học cho thấy tình trạng "khoán gọn" bữa ăn cho đơn vị cung cấp suất ăn. Mặc dù theo quy định, nhà trường là đơn vị tổ chức và chịu trách nhiệm kiểm soát nhà cung cấp thông qua kiểm thực 3 bước và lưu mẫu, nhưng ở không ít nơi, việc này chỉ mang tính hình thức.

Ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, khẳng định thẩm quyền và trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục là rất rõ ràng trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm bán trú. Tuy nhiên, từ góc độ pháp lý, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư Vĩnh Long) nhận định: "Nhà trường thường là mắt xích yếu nhất do thiếu chuyên môn, nhân lực để kiểm định thực phẩm ngay tại đầu vào. Họ buộc phải đặt niềm tin vào giấy kiểm dịch và nhà thầu". Đây chính là "khe hở" để những doanh nghiệp như Công ty TNHH thực phẩm Cường Phát đưa thịt lợn bệnh vào bếp ăn.

Cần chế tài đủ sức răn đe

Trao đổi với báo chí, bà Trần Thị Dung nhấn mạnh sự cần thiết của việc xác lập rõ trách nhiệm ở từng khâu: Từ người sản xuất, doanh nghiệp trúng thầu đến cơ quan quản lý thú y và nhà trường. Nếu doanh nghiệp biết rõ thực phẩm không an toàn mà vẫn đưa vào trường học, đây không còn là vi phạm hành chính mà có dấu hiệu vi phạm hình sự.

Đồng quan điểm, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) kiến nghị cần tăng mức xử phạt giống như cách đã áp dụng trong lĩnh vực giao thông để tạo sự chuyển biến rõ rệt. "Mức phạt vài chục triệu đồng hiện nay quá thấp so với lợi nhuận từ việc tiêu thụ hàng trăm tấn thịt lợn bệnh. Chúng ta cần những bản án đủ nặng để không ai dám đánh đổi sức khỏe của học sinh lấy tiền bạc", Luật sư Lập bày tỏ.

Để bịt kín các kẽ hở, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các trường phải công khai minh bạch danh tính các đơn vị cung cấp suất ăn trên các kênh thông tin để phụ huynh và xã hội cùng giám sát. Đồng thời, các địa phương cần nhanh chóng ban hành các đề án về suất ăn bán trú, quy định rõ trách nhiệm giải trình của các bên liên quan. Chỉ khi trách nhiệm được thực thi nghiêm minh, cánh cửa vào học đường của thực phẩm bẩn mới thực sự được khép lại.

TRÁCH NHIỆM GIÁM SÁT VÀ TÍNH MINH BẠCH TRONG ĐẤU THẦU SUẤT ĂN

Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 quy định về trách nhiệm của Chủ đầu tư (Nhà trường):

* Điều 78: Chủ đầu tư có trách nhiệm giám sát việc thực hiện hợp đồng của nhà thầu; kiểm tra chất lượng, số lượng hàng hóa theo đúng các điều khoản đã ký kết.

* Điều 18: Yêu cầu về tính minh bạch: Các thông tin về lựa chọn nhà thầu cung cấp suất ăn học đường phải được công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và các phương tiện thông tin đại chúng để phụ huynh và xã hội cùng giám sát.

Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định về hậu kiểm:

* Các cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền thực hiện kiểm tra đột xuất đối với các cơ sở trúng thầu cung cấp suất ăn mà không cần báo trước nếu phát hiện có dấu hiệu vi phạm an toàn thực phẩm hoặc có phản ánh từ dư luận.

Thông tư 79/2025/TT-BTC quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật:

* Quy định chi tiết các tiêu chí đánh giá về năng lực kỹ thuật của nhà thầu cung cấp suất ăn, bao gồm: Quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm, phương tiện vận chuyển chuyên dụng và chứng chỉ đào tạo an toàn thực phẩm của nhân viên thực tế.

Góc nhìn Chuyên gia: Việc làm rõ và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục khi để xảy ra sai phạm là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ sức khỏe học sinh. Tính minh bạch từ khâu đấu thầu đến khâu chế biến là "vũ khí" hiệu quả nhất để ngăn chặn thực phẩm bẩn lọt vào trường học.

Báo Tri Thức và Cuộc Sống tiếp tục thông tin./.

Suất ăn học đường tại TP HCM: Nghịch lý giá tăng nhưng chất lượng đi xuống [Kỳ 2]

Sau những con số trúng thầu "khủng" tại Hà Nội, hành trình của Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục tại TP HCM. Qua những thông báo thu chi công khai từ các cơ sở giáo dục, một "ma trận" phụ phí đang đè nặng lên vai phụ huynh, trong khi giá trị thực chất của bữa ăn học đường vẫn là một dấu hỏi lớn về tính minh bạch.

Những khay cơm "lèo tèo" hoặc kém “chất” và nỗi lo từ phụ huynh

Từ năm học 2024 – 2025 đến nay, mức thu suất ăn bán trú tại TP HCM không còn được quy định trần không quá 32.000 - 35.000 đồng/ngày mà Tiền ăn bán trú của học sinh sẽ do nhà trường thỏa thuận với phụ huynh theo thực tế. Qua khảo sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy qua 2 năm triển khai, các trường đang áp dụng mức thu dao động tùy theo cấp học và khu vực. Tại Trường Tiểu học Võ Thị Sáu (Phường Tân Thới Hiệp), mức thu cho suất ăn trưa bán trú ghi nhận là 35.000 đồng/học sinh/ngày. Tương tự, tại Trường THCS Nguyễn Chí Thanh, mức thu này cũng ở ngưỡng 35.000 đồng, xê dịch vào phía trung tâm thì mức thu ở một số trường có điều chỉnh tăng như: Trường Tiểu học Trương Văn Thành (phường Tăng Nhơn Phú) điều chỉnh mức thu suất ăn bán trú trong năm 2026 là 36.000 đồng/học sinh/ngày; hay như Trường THPT Trưng Vương (phường Sài Gòn) mức thu là 38.000 đồng, hoặc nhiều nơi con số này đã lên đến 40.000 đồng

Công ty Suất ăn công nghiệp Hà Nội: Trúng thầu sát giá và nỗi lo an toàn thực phẩm [Kỳ 2]

Dữ liệu cho thấy tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của doanh nghiệp này lên tới 100%. Một con số phản ánh sự thiếu vắng tính cạnh tranh và áp lực lên chất lượng bữa ăn của học sinh.

Tiếp tục vệt bài về Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội, PV Báo Tri Thức và Cuộc Sống ghi nhận những nghịch lý về hiệu quả kinh tế trong đấu thầu. Theo kết quả phân tích từ thông tin các gói thầu công khai trên mạng đấu thầu quốc gia, tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của nhà thầu này là 100%. Đây là con số "biết nói", cho thấy giá trúng thầu thường xuyên bằng giá dự toán ban đầu.

Tại hàng loạt trường học, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách gần như bằng 0 đồng. Điển hình:

Đấu thầu suất ăn học đường: Cần nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu [Kỳ 3]

Sự "độc tôn" của Công ty Suất ăn công nghiệp Hà Nội tại hàng trăm trường học đòi hỏi một cái nhìn khách quan từ các cơ quan chức năng về tính minh bạch và hiệu quả của hình thức "lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt".

Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, sự hiện diện của Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội không chỉ gói gọn tại Hà Nội (93 gói thầu) mà còn lan rộng sang Bắc Ninh (21 gói), Hưng Yên (20 gói) và Ninh Bình (10 gói).

Trong bối cảnh hành chính năm 2026, khi cấp huyện không còn tồn tại, vai trò giám sát của UBND cấp xã (nơi quản lý trực tiếp các trường tiểu học) và các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh trở nên vô cùng quan trọng. Việc lựa chọn nhà thầu theo hình thức đặc biệt theo Điều 84 và 85 Nghị định 214/2025/NĐ-CP đòi hỏi hồ sơ phương án lựa chọn nhà thầu phải cực kỳ chặt chẽ.

Đọc nhiều nhất

Tin mới