Theo tìm hiểu của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, công tác giải ngân vốn và quản lý đầu tư công tại các chính quyền địa phương cấp xã trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng trong nửa đầu năm 2026 đang ghi nhận những chuyển dịch mang tính bước ngoặt. Bên cạnh yêu cầu công khai, minh bạch, việc tối ưu hóa quy trình thủ tục hành chính để sớm đưa công trình vào vận hành đang được nhiều chủ đầu tư triển khai quyết liệt. Tuy nhiên, song hành cùng tốc độ xét duyệt nhanh chóng, bài toán nâng cao tính cạnh tranh sòng phẳng và biên độ tiết kiệm ngân sách tại các gói thầu xây lắp quy mô lớn vẫn là câu hỏi cần phân tích thấu đáo.
Tốc độ phê duyệt kỷ lục tại dự án hạ tầng kỹ thuật cấp xã
Dự án Hệ thống thoát nước Đường 1/5 (đoạn từ cuối đường P26 đến Cửa ra số một) thuộc địa bàn phường Phú Thủy, tỉnh Lâm Đồng được phê duyệt theo Quyết định số 1221/QĐ-UBND ngày 20/5/2026 của UBND phường Phú Thủy với tổng mức đầu tư hơn 5 tỷ đồng, trong đó chi phí xây dựng sau thuế là 4.140.185.657 đồng.
Gói thầu cốt lõi của dự án là Gói thầu số 05: Xây lắp toàn bộ công trình, có giá dự toán được xác lập tại Kế hoạch lựa chọn nhà thầu (ban hành kèm theo Quyết định số 23/QĐ-VP ngày 20/5/2026 của Chánh Văn phòng HĐND và UBND phường Phú Thủy) là 4.174.499.962 đồng. Gói thầu tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng theo phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ và chính thức hoàn thành biên bản mở thầu ngày 02/6/2026 với hai nhà thầu tham gia nộp hồ sơ.
Đáng chú ý, chỉ 3 ngày sau khi mở thầu, vào ngày 05/6/2026, Chánh Văn phòng HĐND và UBND phường Phú Thủy đã ký ban hành Quyết định số 33/QĐ-VP về việc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu qua mạng. Đơn vị giành chiến thắng là Công ty TNHH Xây dựng Thiên Phát. Giá trúng thầu được xác định là 4.120.311.512 đồng với loại hợp đồng trọn gói, thời gian thi công trong 150 ngày.
Việc hoàn thành toàn bộ chuỗi thủ tục từ bóc tách, chấm điểm hồ sơ đề xuất kỹ thuật, đánh giá hồ sơ tài chính cho đến thẩm định kết quả và ban hành quyết định phê duyệt chỉ trong 3 ngày, thể hiện tốc độ giải quyết thủ tục nhanh chóng đối với một gói thầu xây lắp có giá trị khoảng hơn bốn tỷ đồng. Động thái này cho thấy nỗ lực cải cách hành chính, dứt điểm thủ tục của chủ đầu tư nhằm đẩy nhanh tiến độ hạ tầng, chống ùn ứ dòng vốn đầu tư công năm 2026.
Dấu hỏi về biên độ tiết kiệm và lịch sử "bách chiến bách thắng"
Theo số liệu trích xuất từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia e-GP cho thấy biên độ tiết kiệm của gói thầu này 54.188.450 đồng tương ứng với 1,3%.
Tài liệu PV Báo Tri thức và Cuộc sống có được từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, Công ty TNHH Xây dựng Thiên Phát do ông Phạm Trường Nhã làm đại diện theo pháp luật (MSDN: 3400807509, trụ sở tại phường Bình Thuận, tỉnh Lâm Đồng), sở hữu "bảng thành tích" đấu thầu đáng nể khi gần như trúng tuyệt đối tại các đơn vị quản lý cũ trước thời điểm địa phương thực hiện sáp nhập địa giới hành chính theo Nghị quyết của Quốc hội:
Tại Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Khu vực Hàm Thuận Nam, doanh nghiệp tham gia và trúng 5/5 gói thầu với tổng giá trị hơn 30 tỷ đồng, tỷ lệ giá trúng thầu so với giá dự toán lên tới 99,27%.
Tại các gói thầu do Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng An Lập Thịnh tổ chức mời thầu, nhà thầu cũng tham gia và trúng 5/5 gói thầu, với tỷ lệ giá trúng thầu đạt xấp xỉ 99,88%. Tương tự, tại Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Phan Thiết, doanh nghiệp tham gia 3 gói thầu và lập cú "hat-trick" trúng cả 3 gói với tỷ lệ trúng thầu sát nút là 99,9%.
Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết, việc xuất hiện định kỳ các gói thầu xây lắp quy mô lớn chỉ có hai nhà thầu nộp hồ sơ cạnh tranh, dẫn đến tỷ lệ giảm giá thầu cho nhà nước chỉ đạt quanh mức hơn 1% là điều khiến dư luận không khỏi băn khoăn
QUY ĐỊNH VỀ TỶ LỆ TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG ĐẤU THẦU
Hiệu quả kinh tế là một trong những mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu, được định nghĩa rõ tại Khoản 8 Điều 4 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15. Để đạt được mục tiêu này, việc xác định giá gói thầu và kiểm soát giá trúng thầu được quy định chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch đến khi thực hiện hợp đồng.
Theo quy định tại Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, giá gói thầu phải được tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí, kể cả chi phí dự phòng, phí, lệ phí và thuế. Đặc biệt, chủ đầu tư có trách nhiệm cập nhật giá gói thầu trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu cần thiết để đảm bảo giá gói thầu sát với giá thị trường, tránh thất thoát ngân sách hoặc gây khó khăn cho nhà thầu. Căn cứ xác định giá gói thầu bao gồm dự toán được duyệt, kết quả lựa chọn nhà thầu của các gói thầu tương tự trong 12 tháng trước đó hoặc các báo giá thị trường (tối thiểu 01 báo giá, khuyến khích nhiều hơn).
Về chỉ số đánh giá, Điểm b Khoản 2 Điều 17 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định "tỷ lệ tiết kiệm trung bình" là một trong những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực, nguồn lực và kết quả thực hiện công tác đấu thầu của chủ đầu tư trong kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu. Đối với hình thức chỉ định thầu, tính hiệu quả kinh tế được siết chặt hơn:
- Tại quy trình chỉ định thầu thông thường, chủ đầu tư phải quy định mức tỷ lệ tiết kiệm của giá đề nghị trúng thầu trong hồ sơ yêu cầu để làm cơ sở cho nhà thầu chuẩn bị hồ sơ đề xuất.
- Tại quy trình chỉ định thầu rút gọn, chủ đầu tư và nhà thầu phải thương thảo về giá để bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả. Riêng với gói thầu xây lắp quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78, quá trình thương thảo phải đảm bảo tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, để duy trì hiệu quả kinh tế, Điểm a Khoản 5 Điều 70 Luật Đấu thầu nhấn mạnh việc sửa đổi hợp đồng về giá, khối lượng không được vượt giá gói thầu đã ghi trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu hoặc dự toán gói thầu được phê duyệt. Việc tuân thủ nghiêm các quy định này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công tại các địa phương mà còn là thước đo trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền trước pháp luật.