Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, việc Công ty TNHH Kinh doanh và Xây dựng Minh Châu liên tiếp trúng các gói thầu thông qua hình thức chỉ định thầu tại Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm (Lâm Đồng) với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức rất thấp đang dấy lên nhiều lo ngại. Đáng chú ý, tình trạng trúng thầu sát giá dự toán lặp đi lặp lại từ năm 2025 đến giữa năm 2026, dư luận phải nhìn thẳng vào trách nhiệm giải trình của đơn vị chủ đầu tư.

Trách nhiệm người đứng đầu không thể "né tránh"

Công tác đấu thầu luôn được Chính phủ thắt chặt nhằm đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế. Cụ thể, tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện trong việc thực hiện công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý, kiên quyết không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, không làm phát sinh cơ chế "xin - cho". Chỉ thị cũng nhấn mạnh việc gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện công tác đấu thầu trong phạm vi phụ trách.

Đối chiếu với thực tế tại Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm, việc để một doanh nghiệp liên tục trúng các gói thầu với tỷ lệ tiết kiệm từ 0% đến 2%, cho thấy khâu kiểm soát chi phí và thương thảo hợp đồng đang bộc lộ những điểm nghẽn. Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/5/2026 của Bộ Tài chính cũng đã quán triệt rõ: Đối với các trường hợp chỉ định thầu, chủ đầu tư phải chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với từng loại gói thầu, điều kiện thị trường và địa bàn, bảo đảm khả thi. Kết quả giảm giá ít ỏi tại các gói thầu giao cho Công ty Minh Châu là chi tiết cần được xem xét lại về mức độ tuân thủ tinh thần chỉ đạo này.

Dấu hỏi về tính khách quan và quy trình thẩm định

Một trong những vấn đề được quan tâm trong công tác mua sắm công hiện nay là việc đảm bảo tính khách quan, tránh tình trạng lạm dụng chỉ định thầu. Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị 12/CT-TTg đã đặc biệt nghiêm cấm việc chỉ định nhà thầu không đúng quy định hoặc lợi dụng quy định nhằm mục đích trao thầu cho các nhà thầu không bảo đảm năng lực, làm thất thoát, lãng phí ngân sách nhà nước.

Việc Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm liên tục "chọn mặt gửi vàng" Công ty Minh Châu trong hàng loạt dự án sửa chữa, xây lắp cổng, tường rào và phòng chức năng đặt ra yêu cầu cần làm rõ tính minh bạch trong khâu lựa chọn nhà thầu. Hơn nữa, Chỉ thị 12/CT-TTg yêu cầu chủ đầu tư phải tập trung rà soát việc bố trí, huy động nguồn lực của nhà thầu để đáp ứng tiến độ, đặc biệt trong trường hợp nhà thầu thực hiện đồng thời nhiều gói thầu trong cùng thời điểm. Câu hỏi đặt ra là cơ quan chủ quản đã đánh giá như thế nào về năng lực tài chính và nhân sự của doanh nghiệp trước khi ký các quyết định giao thầu liên tiếp?

Cần sự vào cuộc của cơ quan chức năng

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Theo quy định tại Điều 122 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm chủ trì tổ chức kiểm tra hoạt động đấu thầu của các đơn vị thuộc phạm vi quản lý. Khi xuất hiện các dấu hiệu đáng chú ý như một nhà thầu liên tục trúng chỉ định thầu với tỷ lệ tiết kiệm rất thấp, cơ quan chức năng có thể thiết lập đoàn kiểm tra đột xuất theo quy định tại khoản 2 Điều 126 Nghị định 214/2025/NĐ-CP để rà soát toàn bộ hồ sơ, từ khâu thẩm định giá, thương thảo hợp đồng đến nghiệm thu thực tế".

Luật sư Lập cũng nhấn mạnh, Chỉ thị số 12/CT-TTg yêu cầu các cơ quan phải thường xuyên rà soát, nắm bắt thông tin phản ánh để thanh tra, kiểm tra, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh các dấu hiệu bất thường, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn.

Để minh bạch hóa môi trường đầu tư công tại tỉnh Lâm Đồng, đặc biệt là tại cấp cơ sở như xã Hàm Kiệm, thiết nghĩ các cơ quan có thẩm quyền cần sớm vào cuộc rà soát quy trình chỉ định thầu tại Phòng Kinh tế xã. Nếu phát hiện thiếu sót trong khâu quản lý, cần có biện pháp chấn chỉnh kịp thời nhằm bảo vệ nguồn vốn ngân sách.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.