Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, công tác tổ chức đấu thầu mua sắm trang thiết bị giáo dục nhằm phục vụ chương trình đổi mới sách giáo khoa đang được tỉnh Vĩnh Long chú trọng triển khai mạnh mẽ. Dòng vốn đầu tư công được phân bổ từ ngân sách nhà nước mang theo kỳ vọng rất lớn về việc nâng cấp toàn diện hệ thống cơ sở vật chất, phục vụ tối ưu cho công tác giảng dạy và học tập tại các trường trung học cơ sở trên địa bàn. Tuy nhiên, để hiện thực hóa những mục tiêu tốt đẹp này, quá trình lựa chọn nhà thầu không chỉ đòi hỏi sự minh bạch, công bằng mà trên hết phải giải được bài toán kinh tế, bảo đảm tiết kiệm tối đa nguồn ngân sách nhà nước.

Bức tranh đấu thầu trăm tỷ và những con số biết nói

Trong bối cảnh nguồn vốn đầu tư công cần được chi tiêu một cách hiệu quả, kết quả lựa chọn nhà thầu tại một gói thầu có quy mô đặc biệt lớn, lên tới hơn 144 tỷ đồng do Ban Quản lý dự án dân dụng và công nghiệp tỉnh Vĩnh Long làm chủ đầu tư kiêm bên mời thầu lại đang bộc lộ một số dấu hiệu thu hẹp biên độ cạnh tranh, khiến công luận và các chuyên gia đấu thầu quan tâm sâu sắc.

Cụ thể, gói thầu mang tên "Cung cấp và lắp đặt thiết bị" (TBMT IB2500482459). Gói thầu này thuộc dự án trọng điểm "Mua sắm thiết bị dạy học tối thiểu lớp 8 và lớp 9 cho các trường Trung học cơ sở" của tỉnh Vĩnh Long. Căn cứ theo quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, gói thầu có giá dự toán được ấn định ở mức 144.080.308.000 đồng. Với quy mô nguồn vốn đặc biệt lớn này, chủ đầu tư đã tuân thủ đúng quy định khi quyết định tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước qua mạng. Mục đích cốt lõi của hình thức này là thu hút sự tham gia rộng rãi của các doanh nghiệp, nhà sản xuất và đơn vị phân phối uy tín, từ đó tạo ra một cuộc cạnh tranh sòng phẳng về giá cả, mang lại giải pháp thiết bị chất lượng nhất với chi phí tiết kiệm nhất.

Đến ngày 07/05/2026, Giám đốc Ban Quản lý dự án dân dụng và công nghiệp tỉnh Vĩnh Long, ông Lê Thanh Sơn đã chính thức ký ban hành Quyết định số 398/QĐ-BQL để phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Đơn vị duy nhất được xướng tên trúng thầu là Liên danh gói thầu: Cung cấp và lắp đặt thiết bị lớp 8 - 9, tỉnh Vĩnh Long. Theo hồ sơ pháp lý, liên danh này được cấu thành bởi hai thành viên pháp nhân độc lập là: Công ty Cổ phần Thiết bị Thiên Bình (MST: 0104746480) và Công ty TNHH Xây dựng Nhựt Linh (MST: 1300413514).

Mức giá trúng thầu trọn gói được Chủ đầu tư phê duyệt là 131.760.366.000 đồng. Nếu chỉ nhìn dưới góc độ hiệu quả tài chính cơ học, giá trị giảm giá tuyệt đối mang lại cho ngân sách nhà nước thông qua cuộc thầu này đạt 12.319.942.000 đồng, tương ứng với tỷ lệ tiết kiệm là 8,55%. Trong bối cảnh khó khăn chung của nền kinh tế, một tỷ lệ tiết kiệm trên 8% thường được xem là một con số an toàn và đáng ghi nhận. Thế nhưng, khi đi sâu bóc tách vào các dữ liệu thành phần của biên bản mở thầu, đằng sau con số tiết kiệm 8,55% ấy lại là một kịch bản đánh giá hồ sơ chứa đựng nhiều yếu tố bất ngờ khi có tới 10 nhà thầu đồng loạt bị đánh trượt ở những bước quan trọng.

Phép tính chênh lệch gần 40 tỷ đồng khi 10 đối thủ dừng bước

Dữ liệu ghi nhận công khai tại Biên bản mở thầu qua mạng ngày 28/11/2025 cho thấy, sức hút của gói thầu giáo dục này là rất lớn khi có tới 11 nhà thầu và liên danh nhà thầu nộp hồ sơ tham dự. Việc có nhiều đơn vị đủ năng lực cùng tham gia tranh tài được kỳ vọng sẽ tạo ra một cuộc cạnh tranh thực chất và quyết liệt nhất về phương án tài chính.

Và thực tế, các nhà thầu đã không làm dư luận thất vọng. Đối soát số liệu giá dự thầu, nhiều liên danh nhà thầu lớn đã thể hiện quyết tâm rất cao khi đưa ra những phương án giảm giá thầu cực kỳ sâu sắc nhằm hỗ trợ tối đa cho ngân sách tỉnh Vĩnh Long. Nổi bật nhất phải kể đến nhà thầu Liên danh Thiết bị lớp 8,9 Vĩnh Long. Đơn vị này đã nộp hồ sơ dự thầu với mức giá chưa giảm là 124.079.271.000 đồng, đi kèm tỷ lệ giảm giá lên tới 25,7%. Sau khi áp dụng tỷ lệ giảm giá này, mức giá dự thầu thực tế của liên danh chỉ còn ở mức 92.190.898.353 đồng. Đây là một con số cực kỳ hấp dẫn, mở ra cơ hội tiết kiệm một khoản ngân sách khổng lồ cho địa phương.

Tương tự, nhà thầu Liên danh LD25 (đại diện bởi Công ty TNHH Hai thành viên Sản xuất Thương mại Dịch vụ DAZHU) cũng đưa ra một phương án tài chính vô cùng cạnh tranh. Mức giá thầu chưa giảm giá của đơn vị này là 127.011.094.000 đồng, đi kèm tỷ lệ giảm giá 24%. Sau khi tính toán, giá dự thầu thực tế của liên danh LD25 dừng lại ở con số 96.528.431.440 đồng. Có thể thấy rõ ràng, cả hai liên danh tiềm năng này đều đề xuất các mức giá dưới ngưỡng 100 tỷ đồng, thấp hơn giá gói thầu ban đầu hàng chục tỷ đồng.

Mặc dù mang đến những phương án tài chính vượt trội như vậy, toàn bộ 10 đối thủ cạnh tranh có mức giá thấp này đều bị tổ chuyên gia của Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Bến Tre đánh giá là Không đạt ở bước kỹ thuật và tính hợp lệ. Sự loại bỏ đồng loạt này đã để lại một mức chênh lệch tài chính vô cùng lớn. Thực hiện phép tính so sánh đơn giản giữa mức giá trúng thầu thực tế (131.760.366.000 đồng) và hồ sơ dự thầu có giá cạnh tranh nhất bị loại (92.190.898.353 đồng), ngân sách nhà nước đã bỏ qua cơ hội tiết kiệm thêm số tiền lên tới gần 40 tỷ đồng (chính xác là 39.569.467.647 đồng).

Sự chênh lệch con số quá lớn này đặt ra một dấu hỏi lớn về tính hiệu quả kinh tế và mức độ khách quan trong quá trình xây dựng tiêu chí kỹ thuật. Nhìn vào năng lực của hai nhà thầu trong liên danh trúng tuyển, dữ liệu đấu thầu quốc gia ghi nhận thành viên Công ty TNHH Xây dựng Nhựt Linh sở hữu một lịch sử đấu thầu đáng chú ý. Đơn vị này từng tham gia 80 gói thầu, trúng 47 gói với tổng giá trị hơn 1.245,5 tỷ đồng. Đặc biệt, Nhựt Linh từng trúng thầu với tỷ lệ tuyệt đối 13/13 gói thầu độc lập tại Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh Bến Tre cũ, mang về doanh thu khổng lồ đạt hơn 650 tỷ đồng.

Nhận định về nguyên tắc tài chính trong mua sắm công, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết, quy định tại Luật Đấu thầu nêu rõ, chủ đầu tư và bên mời thầu có nghĩa vụ rà soát, xem xét thấu đáo các hồ sơ dự thầu có mức giá cạnh tranh cao. Khi một gói thầu đấu thầu rộng rãi xuất hiện tình trạng hàng loạt nhà thầu có mức giá dự thầu rẻ hơn hàng chục tỷ đồng bị loại đồng loạt ở bước kỹ thuật, cơ quan quản lý nhà nước cấp trên cần xem xét lại chất lượng của hồ sơ mời thầu. Mọi rào cản kỹ thuật không cần thiết, đi ngược lại xu thế chung của thị trường đều có thể trở thành nguyên nhân trực tiếp làm triệt tiêu tính cạnh tranh thực chất, dẫn đến việc ngân sách nhà nước không đạt được mức tiết kiệm tối ưu và lãng phí dòng vốn đầu tư công. Chế tài đối với các hành vi cản trở cạnh tranh đã được Luật Đấu thầu quy định rất nghiêm khắc, buộc các chủ thể liên quan phải đề cao trách nhiệm giải trình minh bạch trước dư luận và pháp luật.

Việc một nhà thầu có tỷ lệ trúng thầu tuyệt đối tại các khu vực lân cận tiếp tục "băng băng" về đích tại một gói thầu trăm tỷ ở Vĩnh Long sau khi 10 đối thủ giá rẻ bị loại kỹ thuật là một dữ kiện cần được phân tích thấu đáo dưới góc nhìn pháp lý và quản lý kinh tế. Trách nhiệm giám sát và quản lý đầu tư công của chủ đầu tư ở đâu khi để xảy ra nghịch lý kinh tế này?

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Vĩnh Long: Rào cản kỹ thuật tại gói thầu 144 tỷ đồng khiến 10 đối thủ dừng bước