Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, thông qua việc bóc tách hàng loạt hồ sơ gói thầu mà Công ty TNHH MTV Xây lắp Điện 689 tham gia và trúng thầu trên địa bàn TP Đồng Nai trong năm 2026, một bức tranh mang nhiều dấu hiệu đặc trưng đã dần bộc lộ. Sự lặp lại của các diễn biến trúng thầu thiếu vắng sự cọ xát cạnh tranh thực chất, tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt cho ngân sách đang đặt ra những câu hỏi lớn. Sự việc không chỉ dừng lại ở năng lực của một nhà thầu mà còn trực tiếp chạm đến tính minh bạch, hiệu quả trong công tác quản lý dòng vốn đầu tư công của các đơn vị mời thầu tại địa phương.

Sự lặp lại có tính hệ thống và dấu hiệu thiếu cọ xát cạnh tranh

Nhìn lại dữ liệu từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, có thể thấy rõ những đặc điểm đáng lưu ý qua từng gói thầu cụ thể của Công ty TNHH MTV Xây lắp Điện 689. Tại Gói thầu số 24 (xây dựng và thiết bị): Thi công hệ thống điện chiếu sáng thuộc Dự án thành phần 1 thuộc Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu giai đoạn 1 (mã số TBMT: IB2600098085). Gói thầu này do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng TP Đồng Nai làm chủ đầu tư.

Dựa trên kế hoạch lựa chọn nhà thầu được duyệt điều chỉnh theo Quyết định số 192/QĐ-BQLDAĐTXD ngày 04/03/2026, giá dự toán được xác định là 10.329.170.574 đồng. Đến ngày 21/04/2026, thông qua Quyết định số 361/QĐ-BQLDAĐTXD do Phó Giám đốc Nguyễn Linh (ký thay Giám đốc) duyệt, Liên danh thi công Gói thầu số 24 (gồm Công ty TNHH MTV Xây lắp Điện 689 và Công ty TNHH Năng lượng xanh Hòa Phát) đã chính thức trúng thầu với mức giá 9.521.582.000 đồng. Tại gói thầu này, ngân sách nhà nước tiết kiệm được 807.588.574 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm 7,82%.

Dù mức tiết kiệm tương đối khả quan, nhưng điểm đáng chú ý về tính cạnh tranh lại nằm ở khâu chấm thầu thực tế của Tổ chuyên gia thuộc Công ty Cổ phần Xây dựng Thương mại Dịch vụ Vina (VINA). Đối thủ cạnh tranh trực tiếp là Công ty TNHH Tư vấn – Thiết kế - Xây dựng Trần Minh đã bị loại ngay từ bước đánh giá tính hợp lệ đầu tiên của e-HSDT do cung cấp thư bảo lãnh dự thầu hụt thời gian hiệu lực (bị ngắn hơn quy định khi bên mời thầu lùi thời điểm đóng thầu thực tế). Đối thủ còn lại là Công ty Cổ phần Kỹ thuật Điện Phú Thọ cũng trượt thầu do bỏ giá dự thầu cao sát giá trần là 10.276.471.540 đồng (chỉ giảm khoảng 0,51% so với giá gói thầu), tự xếp hạng 2 về mặt tài chính và nhường cơ hội cho liên danh của Công ty 689.

Đặc trưng thứ hai trong bức tranh đấu thầu của Công ty 689 là tình trạng đấu thầu rộng rãi nhưng ghi nhận trạng thái vắng bóng sự cọ xát, thể hiện vô cùng rõ nét tại Gói thầu số 06: Xây dựng và Thiết bị thuộc dự án Cải tạo Vỉa hè, Vịnh đỗ xe và Ngầm hoá đường điện Đường số 1, Khu phố Trung Tâm (Đoạn từ Trường Tiểu học Xuân Lập đến giao với Đường Xuân Lập - Hàng Gòn) với mã số E-TBMT là IB2600320873. Chủ đầu tư là Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Xuân Lập (TP Đồng Nai).

Căn cứ Quyết định số 86/QĐ-TTDVTH ngày 19/06/2026, gói thầu có giá dự toán được duyệt là 6.534.557.678 đồng. Dưới sự đánh giá hồ sơ của đơn vị tư vấn là Công ty TNHH Tư vấn Đấu thầu Cát An, Liên danh gói thầu số 06 (gồm Công ty TNHH MTV Xây lắp Điện 689 và Công ty TNHH Xây dựng Đông Nhật Huy) là nhà thầu duy nhất nộp hồ sơ tham dự.

Ngày 09/07/2026, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Xuân Lập Nguyễn Đoàn Thanh Thủy đã ký Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 115/QĐ-TTDVTH, công nhận liên danh của Công ty 689 trúng thầu với giá 6.358.713.080 đồng. Mức giá này mang lại khoản tiết kiệm là 175.844.598 đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm khá thấp là 2,69% cho ngân sách nhà nước, do hoàn toàn vắng bóng sự cọ xát cạnh tranh từ các doanh nghiệp khác.

Bài toán trách nhiệm giải trình của Người đứng đầu

Đánh giá sâu sát về thực trạng này dưới góc độ pháp lý và quản lý nhà nước, Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ đưa ra những phân tích đa chiều: "Dưới lăng kính của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15) cùng Nghị định số 214/2025/NĐ-CP ngày 04/8/2025 của Chính phủ, mục tiêu tối thượng của hoạt động đấu thầu là kiến tạo môi trường cạnh tranh, công bằng, minh bạch nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình. Đặc biệt, tinh thần chỉ đạo gắt gao tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ và Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/5/2026 của Bộ Tài chính đã yêu cầu các cấp quản lý phải nâng cao hiệu lực, nghiêm túc rà soát và kiên quyết dẹp bỏ mọi rào cản làm triệt tiêu tính cạnh tranh. Khi một nhà thầu thường xuyên trúng thầu tại cùng một địa bàn, đi kèm với hiện tượng đối thủ trượt đáng tiếc vì lỗi pháp lý hoặc tình trạng vắng bóng đối thủ cạnh tranh sòng phẳng, đó là những chỉ dấu rõ ràng cần được mổ xẻ về tính khách quan. Trách nhiệm lúc này không chỉ thuộc về đơn vị tư vấn hay Tổ chuyên gia chấm thầu, mà cao nhất phải là trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan phê duyệt kết quả theo đúng quy định pháp luật ".

Từ thực tiễn các gói thầu mà Công ty TNHH MTV Xây lắp Điện 689 đã tham gia, dư luận hoàn toàn có đủ cơ sở để đặt câu hỏi về tính khách quan trong quy trình thiết lập hồ sơ mời thầu (e-HSMT) và phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Bài toán trách nhiệm giải trình lúc này cần được thực thi một cách nghiêm túc từ phía những người đứng đầu các chủ đầu tư, cụ thể là ông Nguyễn Linh – Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng TP Đồng Nai (người ký phê duyệt kết quả Gói thầu số 24) và bà Nguyễn Đoàn Thanh Thủy – Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Xuân Lập, TP Đồng Nai (người ký phê duyệt kết quả Gói thầu số 06).

Đã đến lúc, các cơ quan chức năng, thanh tra, kiểm tra cần vào cuộc quyết liệt, rà soát lại toàn bộ quy trình lập e-HSMT, thẩm định và đánh giá e-HSDT tại các dự án này. Sự vào cuộc này nhằm kiên quyết loại bỏ những rào cản vô hình có dấu hiệu hạn chế cạnh tranh, đánh giá đúng năng lực của các đơn vị tư vấn, qua đó bảo đảm kỷ cương pháp luật, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng hàng chục tỷ đồng vốn đầu tư công của nhà nước.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.