Cách cha mẹ phản ứng khi con được khen ngợi không chỉ thể hiện cách ứng xử của người lớn mà còn âm thầm tác động đến lòng tự trọng, sự tự tin và cách trẻ nhìn nhận giá trị của chính mình.

Khi người khác khen con, cha mẹ đừng vội phủ nhận

Trẻ thường rất nhạy cảm với thái độ của cha mẹ. Khi một người lớn nói rằng con học giỏi, vẽ đẹp, hát hay hoặc cư xử lễ phép, trẻ có thể cảm thấy vui vì những cố gắng của mình được nhìn thấy.

Thế nhưng, nếu ngay sau đó cha mẹ lập tức nói: "Cháu bình thường thôi", "Ở nhà chẳng chịu học đâu", "Chưa giỏi bằng các bạn đâu", trẻ có thể không hiểu rằng cha mẹ chỉ muốn khiêm tốn.

Điều trẻ cảm nhận được đôi khi lại là: "Những gì mình làm chưa đủ tốt".

Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại, trẻ có thể dần hình thành thói quen nghi ngờ bản thân, ngại thể hiện năng lực và sợ thất bại. Đặc biệt, trẻ có thể học được rằng khi được người khác công nhận, mình không nên vui mừng mà phải lập tức phủ nhận thành quả của bản thân.

Vì vậy, cha mẹ khéo léo không phải là những người luôn tìm ra khuyết điểm của con, mà là người biết công nhận điều con đã làm tốt mà không khiến con trở nên tự mãn.

Câu trả lời đầu tiên của cha mẹ rất quan trọng

Khi có người khen con, cha mẹ không cần phải tâng bốc hay khoe thành tích của trẻ. Một lời đáp đơn giản, tích cực và chân thành đã đủ để truyền cho con cảm giác được tôn trọng.

Chẳng hạn, nếu ai đó nói: "Cháu học giỏi quá!", cha mẹ có thể mỉm cười và đáp: "Cảm ơn bạn. Dạo này con cũng rất chăm chỉ học tập."

Nếu con vừa hoàn thành tốt một cuộc thi, cha mẹ có thể nói: "Cảm ơn lời khen. Con đã dành khá nhiều thời gian để luyện tập cho cuộc thi này."

Cách đáp này vừa lịch sự với người khen, vừa giúp trẻ hiểu rằng thành quả hôm nay đến từ sự cố gắng của chính mình.

Quan trọng hơn, cha mẹ không cần ngay lập tức kể ra những điểm chưa tốt của con chỉ để chứng minh rằng mình không khoe khoang.

Ghi nhận nỗ lực thay vì chỉ chú ý đến kết quả

Một trong những cách cha mẹ khen ngợi con đúng cách là tập trung vào quá trình thay vì chỉ nhìn vào thành tích.

Thay vì nói: "Con tôi thông minh nên mới được điểm cao", cha mẹ có thể nói: "Con đã dành rất nhiều thời gian để ôn tập nên kết quả lần này khá tốt".

Sự khác biệt nằm ở chỗ trẻ hiểu rằng thành công không phải thứ tự nhiên xuất hiện chỉ vì mình "thông minh" hay "có năng khiếu". Thành quả còn đến từ sự kiên trì, kỷ luật và nỗ lực. Điều này đặc biệt quan trọng khi trẻ đối diện với thất bại.

Một đứa trẻ tin rằng mình thành công nhờ tài năng có thể dễ dàng nản chí khi gặp bài khó. Trong khi đó, trẻ hiểu giá trị của sự cố gắng sẽ có xu hướng nghĩ: "Mình chưa làm được hôm nay, nhưng có thể luyện tập thêm".

Được khen nhưng vẫn cần biết khiêm tốn

Công nhận con không đồng nghĩa với việc cha mẹ phải khiến con nghĩ rằng mình hoàn hảo. Sau khi tiếp nhận lời khen, cha mẹ có thể nhẹ nhàng hướng trẻ đến tinh thần cầu tiến.

Ví dụ, khi người khác khen con vẽ đẹp, cha mẹ có thể nói: "Cảm ơn bạn. Con rất thích vẽ và đang cố gắng học thêm mỗi ngày."

Hoặc nếu con đạt thành tích tốt trong học tập: "Lần này con đã cố gắng rất nhiều và kết quả rất đáng khích lệ. Con cứ tiếp tục duy trì nhé."

Cách nói này giúp trẻ hiểu rằng mình có quyền vui vì thành quả, nhưng thành công hôm nay không phải điểm kết thúc. Luôn có những điều mới để học hỏi và hoàn thiện. Đó mới là sự khiêm tốn lành mạnh.

Đừng biến lời khen thành cơ hội để chê con

Đây có lẽ là điều cha mẹ cần tránh nhất. Khi người khác nói: "Con chị ngoan quá!", đừng lập tức đáp: "Ngoan gì đâu, ở nhà nghịch như quỷ".

Khi ai đó nhận xét: "Cháu học tốt thật!", đừng vội nói: "Cháu chỉ được mỗi môn này thôi, những môn khác kém lắm".

Những câu nói tưởng như vui vẻ ấy có thể khiến trẻ rơi vào trạng thái khó xử. Trước mặt người khác, trẻ vừa được khen nhưng ngay lập tức lại bị chính cha mẹ phủ nhận.

Lâu dần, trẻ có thể hình thành suy nghĩ rằng dù mình có làm tốt đến đâu thì cha mẹ vẫn sẽ tìm ra một điều chưa tốt để nhắc đến.

Cha mẹ không cần dùng những lời chê bai để dạy con khiêm tốn. Sự khiêm tốn thực sự đến từ việc trẻ hiểu rằng mình còn có thể tiến bộ, chứ không phải từ việc luôn hạ thấp bản thân.

Một câu trả lời khéo léo có thể trở thành "bài học" cho con

Khi con được khen, cha mẹ có thể coi đó là một cơ hội giáo dục rất tự nhiên. Trước hết, hãy giúp con biết tiếp nhận sự công nhận: "Cảm ơn cô/chú". Sau đó, hãy giúp con hiểu giá trị phía sau lời khen: "Con được khen vì đã chăm chỉ và cố gắng".

Cuối cùng, hãy hướng con đến tinh thần cầu tiến: "Con cứ tiếp tục cố gắng, nhưng đừng quên học hỏi những điều mới".

Như vậy, trẻ vừa biết trân trọng lời khen, vừa không phụ thuộc vào lời khen của người khác để xác định giá trị bản thân.

Cha mẹ khôn khéo là người biết "đỡ" lời khen cho con

Nuôi dạy con không chỉ nằm ở những bài học được chuẩn bị trước. Đôi khi, một tình huống rất nhỏ trong cuộc sống lại trở thành bài học quan trọng đối với trẻ.

Khi có người khen con, cha mẹ không cần khoe con, cũng không cần phủ nhận con. Chỉ cần một câu đơn giản như: "Cảm ơn bạn, con đã rất cố gắng" cũng đủ để trẻ hiểu rằng nỗ lực của mình được nhìn thấy và trân trọng.

Khen đúng lúc giúp trẻ tự tin. Không phủ nhận thành quả giúp trẻ biết trân trọng bản thân. Hướng dẫn đúng cách lại giúp trẻ giữ được sự khiêm tốn.

Đó mới là cách cha mẹ khôn khéo khi con được người khác khen ngợi: không biến lời khen thành cái cớ để tự hào quá mức, cũng không biến nó thành lý do để hạ thấp con, mà dùng chính khoảnh khắc ấy để giúp trẻ lớn lên với một lòng tự trọng lành mạnh và sự tự tin vững vàng.