Trong số những loài động vật thông minh nhất hành tinh, quạ đặc biệt nổi bật bởi khả năng không chỉ sử dụng công cụ mà còn tự chế tạo, điều chỉnh và cải tiến công cụ để giải quyết vấn đề. Những phát hiện về loài chim này đã khiến các nhà khoa học phải nhìn nhận lại ranh giới giữa trí tuệ con người và động vật.
Ảnh: spektrum
Nổi tiếng nhất là quạ New Caledonia, một loài quạ sống trên các đảo New Caledonia ở Thái Bình Dương. Khác với nhiều loài chim chỉ tận dụng vật thể có sẵn trong tự nhiên, quạ New Caledonia có thể bẻ cành cây, loại bỏ phần thừa, uốn cong hoặc tạo hình vật liệu để biến chúng thành công cụ lấy thức ăn.
Một trong những ví dụ ấn tượng nhất là khả năng tạo ra những chiếc "móc câu" từ cành cây. Khi cần lấy ấu trùng nằm sâu trong thân cây, quạ có thể chọn một nhánh phù hợp, dùng mỏ tỉa bỏ các phần không cần thiết và tạo thành đầu móc giúp kéo con mồi ra ngoài. Đây là một hành vi đòi hỏi sự hiểu biết về quan hệ giữa hình dạng công cụ và mục đích sử dụng.
Ảnh: pulseheadlines
Điều đáng kinh ngạc hơn là quạ không chỉ bắt chước máy móc. Trong nhiều thí nghiệm, chúng cho thấy khả năng thử nghiệm và cải tiến thiết kế. Nếu một công cụ không hiệu quả, chúng có thể thay đổi hình dạng hoặc lựa chọn vật liệu khác. Một số nghiên cứu còn cho thấy quạ có thể lên kế hoạch trước, giữ lại công cụ để sử dụng sau và lựa chọn công cụ phù hợp với từng tình huống.
Bộ não của quạ nhỏ hơn rất nhiều so với con người, nhưng cấu trúc thần kinh của chúng lại cực kỳ phát triển so với kích thước cơ thể. Vùng não liên quan đến xử lý thông tin và giải quyết vấn đề ở chim, đặc biệt là vùng pallium, có khả năng thực hiện những nhiệm vụ nhận thức phức tạp tương tự một số vùng não ở động vật có vú.
Ảnh: upi
Không chỉ quạ New Caledonia, nhiều loài trong họ quạ (Corvidae) cũng thể hiện trí thông minh đáng chú ý. Chúng có khả năng ghi nhớ khuôn mặt con người, lập kế hoạch, che giấu thức ăn, đánh lừa đồng loại và thậm chí học hỏi từ kinh nghiệm của nhau.
Điều khiến các nhà khoa học đặc biệt quan tâm là khả năng chế tạo công cụ từng được xem như dấu hiệu của một bước tiến hóa quan trọng chỉ xuất hiện ở con người và một số loài linh trưởng. Sự tồn tại của những "nhà phát minh có cánh" này cho thấy trí thông minh có thể tiến hóa theo nhiều con đường khác nhau.
Một con quạ đang uốn một cành cây nhỏ để lấy thức ăn có thể trông giống một hành động đơn giản. Nhưng phía sau đó là cả một quá trình suy nghĩ, thử nghiệm và sáng tạo – những đặc điểm từng được xem là độc quyền của loài người.