Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, trong năm 2026, Công ty TNHH MTV Xây lắp Điện 689 liên tục ghi dấu ấn tại các dự án đầu tư công trên địa bàn TP Đồng Nai. Việc một doanh nghiệp thường xuyên trúng thầu tại cùng một địa bàn hành chính không phải là hiện tượng hiếm gặp. Tuy nhiên, khi đi sâu vào bóc tách hồ sơ chi tiết tại hàng loạt gói thầu do Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng TP Đồng Nai (trước đây là cấp tỉnh) và Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Xuân Lập (TP Đồng Nai) làm chủ đầu tư, một bức tranh khác về tính cạnh tranh cũng như hiệu quả tối ưu hóa ngân sách nhà nước dần bộc lộ những dấu hiệu cần làm rõ.

Diễn biến kỹ thuật và câu chuyện cạnh tranh tại Gói thầu số 24

Dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, sự tham gia của Công ty TNHH MTV Xây lắp Điện 689 tại các gói thầu xây lắp điện trên địa bàn TP Đồng Nai thường ghi nhận những đặc trưng cạnh tranh đáng chú ý. Bên cạnh các gói thầu đấu thầu rộng rãi qua mạng rơi vào trạng thái độc thầu không có đối thủ, thì tại gói thầu có nhiều nhà thầu tham dự, đối thủ cạnh tranh trực tiếp lại bị loại do các sự cố kỹ thuật về hồ sơ pháp lý trong quá trình nộp hồ sơ dự thầu.

Điển hình là Gói thầu số 24 (xây dựng và thiết bị): Thi công hệ thống điện chiếu sáng thuộc Dự án thành phần 1 thuộc Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu giai đoạn 1 (mã số E-TBMT: IB2600098085). Gói thầu này do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng TP Đồng Nai làm chủ đầu tư, đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật của tuyến cao tốc huyết mạch.

Căn cứ Kế hoạch lựa chọn nhà thầu được phê duyệt ban đầu tại Quyết định số 130/QĐ-BQLDAĐTXD ngày 05/02/2026 và điều chỉnh bổ sung tại Quyết định số 192/QĐ-BQLDAĐTXD ngày 04/3/2026, giá gói thầu được xác định ở mức 10.329.170.574 đồng.

Đến ngày 21/04/2026, ông Nguyễn Linh – Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng TP Đồng Nai (ký thay Giám đốc) đã ký ban hành Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 361/QĐ-BQLDAĐTXD, phê duyệt cho Liên danh thi công Gói thầu số 24 (gồm Công ty TNHH MTV Xây lắp Điện 689 và Công ty TNHH Năng lượng xanh Hòa Phát) trúng thầu với mức giá chính thức sau hiệu chỉnh làm tròn là 9.521.582.000 đồng (giá dự thầu gốc khi mở thầu qua mạng là 9.521.584.572 đồng). Tại gói thầu này, tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước đạt mức 7,82% (tương đương tiết kiệm được 807.588.574 đồng).

Mặc dù gói thầu đạt được hiệu quả kinh tế khả quan về mặt tài chính, song dư luận đặc biệt quan tâm đến diễn biến chấm thầu của Tổ chuyên gia thuộc Công ty Cổ phần Xây dựng Thương mại Dịch vụ Vina (VINA). Gói thầu thu hút 3 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu – một con số kỳ vọng sẽ tạo ra cuộc cạnh tranh sòng phẳng về kỹ thuật và giá cả. Tuy nhiên, đối thủ cạnh tranh là Công ty TNHH Tư vấn – Thiết kế - Xây dựng Trần Minh đã bị loại ngay từ bước đánh giá tính hợp lệ pháp lý đầu tiên của e-HSDT.

Cụ thể, theo Báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu số 81/BCĐG-VINA ngày 14/04/2026, nhà thầu Trần Minh đã đính kèm thư bảo lãnh dự thầu số 0682BG2600133 do Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (Vietinbank) – Chi nhánh KCN Biên Hòa phát hành ngày 24/03/2026, giá trị bảo lãnh là 150.000.000 đồng, có thời gian hiệu lực 180 ngày kể từ ngày 26/03/2026. Do bên mời thầu thực hiện điều chỉnh gia hạn thời điểm đóng thầu thực tế từ ngày 26/03/2026 sang ngày 28/03/2026, thời gian hiệu lực bảo lãnh thầu của nhà thầu Trần Minh mặc nhiên bị ngắn hơn yêu cầu tối thiểu của e-HSMT (bắt buộc phải tính từ thời điểm đóng thầu thực tế là ngày 28/03/2026). Tổ chuyên gia đã kết luận loại nhà thầu Trần Minh do bảo lãnh dự thầu không hợp lệ về mặt thời gian hiệu lực. Sự cố hụt ngày bảo lãnh thầu đáng tiếc này đã trực tiếp loại bỏ nhà thầu Trần Minh ngay từ bước đánh giá pháp lý sơ bộ.

Đối thủ còn lại là Công ty Cổ phần Kỹ thuật Điện Phú Thọ mặc dù vượt qua bước đánh giá kỹ thuật với số điểm khá cao là 85,7/100 điểm (so với 89,4/100 điểm của Liên danh Công ty 689) và đạt năng lực kinh nghiệm, nhưng lại bỏ giá dự thầu rất cao là 10.276.471.540 đồng (chỉ giảm khoảng 0,51% so với giá gói thầu). Kết quả là Công ty Điện Phú Thọ xếp hạng thứ hai về mặt tài chính, nhường cơ hội trúng thầu cho Liên danh của Công ty 689.

Dấu hiệu độc thầu và tỷ lệ tiết kiệm thấp tại phường Xuân Lập?

Tại một diễn biến khác, tình trạng đấu thầu rộng rãi qua mạng nhưng chỉ có duy nhất một nhà thầu tham dự tiếp tục xuất hiện tại Gói thầu số 06: Xây dựng và Thiết bị thuộc dự án Cải tạo Vỉa hè, Vịnh đỗ xe và Ngầm hoá đường điện Đường số 1, Khu phố Trung Tâm (Đoạn từ Trường Tiểu học Xuân Lập đến giao với Đường Xuân Lập - Hàng Gòn). Gói thầu này mang mã số E-TBMT IB2600320873, do Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Xuân Lập (TP Đồng Nai) làm chủ đầu tư.

Căn cứ Quyết định phê duyệt KHLCNT số 86/QĐ-TTDVTH ngày 19/06/2026, giá gói thầu được xác định ở mức 6.534.557.678 đồng. Theo biên bản mở thầu qua mạng và kết quả đánh giá của Tổ chuyên gia thuộc Công ty TNHH Tư vấn Đấu thầu Cát An, gói thầu này ghi nhận duy nhất Liên danh gói thầu số 06 (gồm Công ty TNHH MTV Xây lắp Điện 689 và Công ty TNHH Xây dựng Đông Nhật Huy) dự thầu.

Do là đơn vị duy nhất tham gia nộp hồ sơ, liên danh này đã vượt qua các bước đánh giá để được lựa chọn trúng thầu. Cụ thể, ngày 09/07/2026, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Xuân Lập Nguyễn Đoàn Thanh Thủy đã ký quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 115/QĐ-TTDVTH, công nhận Liên danh gói thầu số 06 trúng thầu với giá 6.358.713.080 đồng. Với kết quả trúng thầu sát giá dự toán này, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách nhà nước tại dự án đạt là 2,69% (tương đương giảm giá được 175.844.598 đồng).

Bài toán trách nhiệm giải trình của Người đứng đầu

Đánh giá về bức tranh dữ liệu dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP.HCM) phân tích: "Căn cứ vào Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15) cùng Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, việc tổ chức lựa chọn nhà thầu phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc cốt lõi: cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình. Khi phân tích các số liệu tại các gói thầu trên địa bàn, việc nhà thầu trúng thầu trong bối cảnh vắng bóng hoàn toàn đối thủ, hoặc đối thủ trượt thầu đáng tiếc vì những lỗi kỹ thuật pháp lý cơ bản như hiệu lực bảo lãnh dự thầu là những điểm nghẽn lớn trong khâu thẩm định tính cạnh tranh sòng phẳng. Hơn thế nữa, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ và Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/5/2026 của Bộ Tài chính đã quán triệt rất rõ yêu cầu kiên quyết khắc phục tình trạng đấu thầu mang tính hình thức, khép kín. Các biểu hiện hạn chế tính cạnh tranh dẫn đến tỷ lệ tiết kiệm thấp không chỉ là vấn đề năng lực của nhà thầu mà còn phản ánh năng lực thiết lập, vận hành môi trường đấu thầu khách quan của Bên mời thầu".

Từ những phân tích khách quan trên, dư luận hoàn toàn có cơ sở để đặt ra câu hỏi lớn về tính hiệu quả, khách quan trong công tác lập, thẩm định hồ sơ mời thầu (e-HSMT) và đánh giá hồ sơ dự thầu (e-HSDT) tại các dự án. Đã đến lúc, bài toán trách nhiệm giải trình phải được thực thi một cách nghiêm túc bởi những người đứng đầu các chủ đầu tư, bên mời thầu, cụ thể là ông Nguyễn Linh – Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng TP Đồng Nai (người ký phê duyệt kết quả Gói thầu số 24) và bà Nguyễn Đoàn Thanh Thủy – Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Xuân Lập, TP Đồng Nai (người ký phê duyệt kết quả Gói thầu số 06). Kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cần sớm vào cuộc kiểm tra chéo, rà soát lại toàn bộ hồ sơ của các gói thầu này để đánh giá chính xác mức độ tuân thủ pháp luật, qua đó bảo vệ tối đa hiệu quả sử dụng hàng chục tỷ đồng vốn đầu tư công, kiến tạo một môi trường cạnh tranh lành mạnh thực chất.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Giải mã tính cạnh tranh tại các gói thầu của Xây lắp Điện 689