Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, công tác lựa chọn nhà thầu đầu tư công luôn đòi hỏi sự cạnh tranh công bằng, minh bạch nhằm tối ưu hóa dòng vốn ngân sách. Để thực hiện mục tiêu này, Bộ Tài chính đã ban hành Công văn số 5557/BTC-QLĐT chỉ đạo tăng cường thương thảo nhằm tiết kiệm tối đa cho công quỹ. Thế nhưng, rà soát hồ sơ thầu giáo dục năm 2026 tại TP Đồng Nai, dư luận không khỏi băn khoăn khi tỷ lệ tiết kiệm tại các gói thầu mà Công ty TNHH Một thành viên Thương mại Dịch vụ Văn phòng Châu Mai Loan (Công ty Châu Mai Loan) tham gia đều ở mức rất thấp, đi kèm với những diễn biến cần làm rõ trong khâu đánh giá hồ sơ dự thầu.

Tỷ lệ tiết kiệm ngân sách chạm đáy và những dấu hỏi lớn

Điển hình tại Gói thầu số 07 (Cung cấp hàng hóa): Thiết bị học tập và đồ dùng học tập thuộc dự án Trường Tiểu học và THCS Sông Mây (xã Bình Minh, TP Đồng Nai, Mã TBMT: IB2500602027). Dữ liệu thể hiện gói thầu này có giá dự toán được duyệt là 12.300.042.560 đồng, song Công ty Châu Mai Loan trúng thầu ở mức giá 12.216.000.000 đồng. Số tiền tiết kiệm 84.042.560 đồng, tương đương tỷ lệ 0,68%.

Tương tự, tại Gói thầu số 07 (Cung cấp thiết bị) thuộc dự án cải tạo Trường THCS Vĩnh Tân (xã Tân An, TP Đồng Nai, Mã TBMT: IB2600323623) do Phòng Văn hóa - Xã hội xã Tân An làm Chủ đầu tư. Gói thầu có giá dự toán sau điều chỉnh là 2.550.220.000 đồng, Công ty Châu Mai Loan thắng thầu độc lập ở mức giá 2.526.000.000 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm 0,95%.

Dưới góc nhìn tài chính thầu, việc các gói thầu mua sắm quy mô lớn liên tục trúng sát nút với tỷ lệ tiết kiệm dưới 1% không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng vốn công mà còn đặt ra nghi vấn về tính cạnh tranh thực chất trong các cuộc thầu này.

Điểm nghẽn kỹ thuật và dấu hỏi về sự cạnh tranh thực chất

Đi sâu phân tích báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu (E-HSDT), có thể thấy những điểm nghẽn kỹ thuật mang tính bước ngoặt đã loại bỏ đối thủ cạnh tranh giá rẻ, tạo điều kiện thuận lợi cho Công ty Châu Mai Loan.

Tại gói thầu Trường Sông Mây (Mã TBMT: IB2500602027), biên bản mở thầu ghi nhận có 02 nhà thầu tham gia là Công ty TNHH Trading Tak và Công ty Châu Mai Loan. Trong đó, Trading Tak chào mức giá 11.964.441.500 đồng, rẻ hơn Công ty Châu Mai Loan tới 251.558.500 đồng. Thế nhưng, nhà thầu giá rẻ này đã bị đánh trượt ngay từ vòng kỹ thuật bởi Tổ chuyên gia thuộc Công ty TNHH Tư vấn xây dựng Ngân Anh Phát.

Lý do loại được đưa ra là hồ sơ của Trading Tak không đáp ứng đặc tính kỹ thuật và có mâu thuẫn thông tin. Cụ thể, tổ chuyên gia cho rằng nhà thầu chào cùng một model máy tính (ASUS P500MV-05210H002W) cho cả máy giáo viên và học sinh nhưng thông số chi tiết mâu thuẫn nhau giữa các bảng và thiếu catalogue. Đồng thời, giấy ủy quyền bán hàng do nhà thầu cung cấp (ghi ngày 16/01/2026) bị cho là có dấu hiệu cắt dán chữ ký, con dấu.

Đáng chú ý, Điều 67 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP quy định rõ về việc làm rõ hồ sơ dự thầu. Đối với những thiếu sót về tài liệu kỹ thuật, catalogue hoặc mâu thuẫn thông tin chưa rõ ràng, bên mời thầu hoàn toàn có quyền và trách nhiệm yêu cầu nhà thầu làm rõ để bảo đảm tính khách quan. Việc Tổ chuyên gia của Công ty Tư vấn Ngân Anh Phát (gồm ông Nguyễn Đức Anh làm Tổ trưởng, ông Hồ Ngọc Duy và bà Lê Thị Thanh Huyền làm thành viên) lập tức kết luận "Không đạt" và loại Trading Tak mà không tiến hành các bước làm rõ thấu đáo đã trực tiếp giúp Công ty Châu Mai Loan tiến thẳng vào vòng tài chính và trúng thầu.

Kịch bản thiếu vắng sự cạnh tranh quyết liệt này còn xuất hiện tại Gói thầu số 07 Trường THCS Vĩnh Tân (Mã TBMT: IB2600323623). Trong cuộc thầu này, hệ thống ghi nhận 02 nhà thầu tham dự là Công ty Châu Mai Loan và Công ty TNHH Mai Xuân Phúc. Điều bất ngờ là Công ty Mai Xuân Phúc đã chào mức giá lên tới 2.545.000.000 đồng, bám sát dự toán gói thầu (2.550.220.000 đồng). Do áp dụng quy trình đánh giá Mẫu 14B một giai đoạn một túi hồ sơ, khi hồ sơ của Công ty Châu Mai Loan (chào giá thấp hơn) được đánh giá đạt kỹ thuật và tài chính, Tổ chuyên gia của Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư Phát triển Xây dựng Trường An đã hoàn tất quá trình chấm thầu. Việc một đối thủ cùng tham gia nhưng chào giá cao sát trần một cách phi lý khiến dư luận đặt câu hỏi về động lực cạnh tranh thực tế của các nhà thầu tại đây.

Góc nhìn pháp lý và trách nhiệm giải trình của bên mời thầu

Nhận định dưới góc độ pháp lý, Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ phân tích: "Theo tinh thần Chỉ thị số 12/CT-TTg về tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả và trách nhiệm trong công tác đấu thầu, các chủ đầu tư và tư vấn phải tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc cạnh tranh lành mạnh. Việc áp dụng các rào cản từ tiêu chí kỹ thuật hoặc bỏ qua quy trình làm rõ hồ sơ để loại nhà thầu có lợi thế về giá là một điểm nghẽn lớn trong khâu thẩm định. Điều này không những nguy cơ gây lãng phí ngân sách mà còn có dấu hiệu cần làm rõ đối chiếu với Khoản 6 Điều 16 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 về các hành vi cấm cản trở, không bảo đảm công bằng, minh bạch."

Bên cạnh đó, trách nhiệm giải trình của người đứng đầu các chủ đầu tư cũng cần được làm rõ. Giám đốc Ban Quản lý dự án khu vực 03 (ông Lê Thanh Trực) và Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tân An mang trọng trách lớn khi đặt bút phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu đối với những gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm ngân sách chạm đáy, dựa trên báo cáo đánh giá kỹ thuật từ các đơn vị tư vấn. Chỉ thị số 12/CT-TTg đã quy định rất rõ: Người đứng đầu cơ quan, tổ chức chịu trách nhiệm toàn diện đối với hiệu quả và tính minh bạch của công tác đấu thầu trong phạm vi quản lý.

Từng đồng tiền thuế của nhân dân đầu tư vào giáo dục phải được quản lý chặt chẽ. Đã đến lúc các cơ quan thanh tra nhà nước cần rà soát lại quy trình đánh giá hồ sơ dự thầu của các đơn vị tư vấn để bảo đảm tính minh bạch và bảo vệ tối đa dòng vốn đầu tư công.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Điểm nghẽn cạnh tranh, tiết kiệm và trách nhiệm giải trình