Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, câu chuyện trúng thầu với giá kịch trần tại dự án Trường Tiểu học Quang Trung không phải là một hiện tượng đơn lẻ. Mở rộng lăng kính rà soát trên địa bàn phường Trung Mỹ Tây, TP HCM, hệ thống dữ liệu đấu thầu công ghi nhận một kịch bản đánh giá kỹ thuật có tính lặp lại tại nhiều gói thầu giáo dục khác. Những điểm mờ này khiến dư luận đặt dấu hỏi về tính cạnh tranh, công bằng và đặc biệt là vai trò khách quan của đơn vị tư vấn chấm thầu.

Kịch bản lặp lại: Bỏ giá rẻ hơn ngân sách vẫn trượt vòng kỹ thuật

Đi sâu vào lịch sử đấu thầu năm 2026 do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Trung Mỹ Tây làm chủ đầu tư, có 3 gói thầu xây lắp công trình giáo dục quy mô nhỏ nhưng lại mang đến những kịch bản tương đồng đến kỳ lạ. Tại gói thầu thứ nhất: Xây lắp - Sửa chữa, cải tạo Trường Mầm non Sơn Ca 5, mã số thông báo mời thầu IB2600262234 với giá dự toán 4.407.411.032 đồng. Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 100/QĐ-QLDA do ông Phan Cường, Giám đốc Ban Quản lý dự án ký ngày 24/06/2026 công bố CTCP Đầu tư Tư vấn và Thi công Xây dựng Việt Nam trúng thầu với giá 4.184.495.335 đồng. Đối thủ cạnh tranh trực tiếp là Công ty CP Đầu tư Xây dựng và Thương mại Sao Mai bị loại ở vòng kỹ thuật với lỗi nộp thuyết minh tiến độ thi công 200 ngày, vượt quá yêu cầu tối đa 120 ngày của hồ sơ mời thầu.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất lại nằm ở hai gói thầu Trường Tiểu học Quang Trung và Trường Tiểu học Hồ Văn Thanh, nơi có sự tham gia cạnh tranh khốc liệt về giá của Công ty TNHH Tư vấn Kỹ thuật Xây dựng Minh Long.

Tại gói thầu Trường Tiểu học Quang Trung, nhà thầu Minh Long bỏ giá 4.082.822.896 đồng, giúp tiết kiệm cho ngân sách nhà nước 194.260.466 đồng so với giá của đơn vị trúng thầu là Công ty Xây dựng Việt Nam. Tương tự, tại gói thầu Trường Tiểu học Hồ Văn Thanh, Minh Long đưa ra mức giá 4.148.524.746,2 đồng, rẻ hơn 196.522.813,8 đồng so với Liên danh Việt Nam - Thành Công.

Dù mang đến lợi thế tài chính vượt trội, giúp ngân sách nhà nước tiết kiệm tổng cộng gần 400 triệu đồng cho cả hai dự án, nhà thầu Minh Long đều bị đánh trượt ngay tại bước đánh giá kỹ thuật. Dữ liệu bóc tách từ báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu qua mạng cho thấy, lý do khiến nhà thầu này bị loại ở cả hai gói thầu hoàn toàn trùng khớp từng câu chữ: Việc nộp bản vẽ biện pháp thi công đập phá, tháo dỡ và hoàn thiện chỉ mang tính chất "điển hình", không xây dựng trên cơ sở bản vẽ thiết kế công trình được duyệt; đồng thời thiếu bản vẽ biện pháp thi công vách ngăn phòng vệ sinh compact và lắp dựng giàn giáo.

Dấu hiệu rào cản kỹ thuật và ứng xử bất đối xứng trong chấm thầu

Điểm chung cốt lõi tại các gói thầu xây lắp trường học năm 2026 tại phường Trung Mỹ Tây là sự hiện diện của Công ty TNHH TM Đầu tư và Xây dựng Hưng Thịnh trong vai trò đơn vị tư vấn lập hồ sơ mời thầu (E-HSMT) và đánh giá hồ sơ dự thầu (E-HSDT). Việc đơn vị tư vấn này áp dụng các yêu cầu kỹ thuật vô cùng khắt khe, bắt buộc nhà thầu phải thiết lập bản vẽ biện pháp thi công chi tiết cho từng hạng mục hoàn thiện thông thường như đập phá tháo dỡ, tháo dỡ gạch ốp, cạo bỏ lớp sơn cũ, hay lắp dựng giàn giáo và vách ngăn vệ sinh compact đối với một gói thầu sửa chữa quy mô nhỏ dưới 5 tỷ đồng tạo ra một "màng lọc kỹ thuật" có quá mức cần thiết? Rào cản kỹ thuật ẩn này tuy nhỏ nhưng lại là công cụ sắc bén để Tổ chuyên gia bắt lỗi kỹ thuật, từ đó gạt bỏ hoàn toàn yếu tố cạnh tranh về giá và hợp thức hóa việc loại bỏ các nhà thầu có mức giá dự thầu rẻ hơn.

Nghiêm trọng hơn, hồ sơ đấu thầu lưu vết trên hệ thống ghi nhận một dấu hiệu bất thường về sự đối xử thiếu bình đẳng trong quá trình áp dụng cơ chế làm rõ E-HSDT. Cụ thể, Tổ chuyên gia của Tư vấn Hưng Thịnh và Ban Quản lý dự án đã rất chủ động phát hành các văn bản làm rõ để hỗ trợ tối đa cho nhà thầu Công ty Cổ phần Đầu tư Tư vấn và Thi công Xây dựng Việt Nam:

Tại gói thầu cải tạo Trường Tiểu học Quang Trung, bên mời thầu đã phát hành Công văn số 106/QLDA ngày 18/06/2026 để tạo điều kiện cho Công ty Cổ phần Đầu tư Tư vấn và Thi công Xây dựng Việt Nam giải trình các nội dung chưa rõ và bổ sung tài liệu chứng minh đạt yêu cầu kỹ thuật.

Tại gói thầu cải tạo Trường Tiểu học Hồ Văn Thanh, bên mời thầu cũng chủ động phát hành Công văn số 105/QLDA ngày 18/06/2026 nhằm hỗ trợ Liên danh Việt Nam - Thành Công làm rõ hồ sơ và đạt bước đánh giá kỹ thuật.

Ngược lại, đối với nhà thầu ngoài là Công ty TNHH Tư vấn Kỹ thuật Xây dựng Minh Long, mặc dù đưa ra mức bỏ giá cực kỳ cạnh tranh giúp tiết kiệm cho ngân sách nhà nước gần 200 triệu đồng mỗi gói so với đơn giá của nhà thầu Việt Nam Tổ chuyên gia lại lập tức đi đến quyết định đánh giá "Không đạt" và loại trừ trực tiếp.

Quy trình chấm thầu thực tế ghi nhận không có bất kỳ văn bản yêu cầu giải trình hay làm rõ nào liên quan đến lỗi bản vẽ điển hình được phát hành cho nhà thầu Minh Long. Việc cố tình bỏ qua bước yêu cầu làm rõ các thiếu sót kỹ thuật thông thường một quyền hạn và trách nhiệm được quy định rõ tại Điều 30 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP nhằm bảo vệ hiệu quả kinh tế đầu tư công đã biến các gói thầu về trạng thái "độc diễn". Hệ quả là Công ty Việt Nam (hoặc Liên danh của doanh nghiệp này) nghiễm nhiên trở thành đơn vị duy nhất lọt vào vòng tài chính và trúng thầu sát nút giá dự toán với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức rất thấp.

Góc nhìn pháp lý về sự công bằng và tính cạnh tranh lành mạnh

Đánh giá về hiện tượng trên dưới lăng kính pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TPHCM) phân tích: "Việc thiết lập rào cản kỹ thuật chi tiết quá mức đối với một gói thầu cải tạo quy mô nhỏ dưới 5 tỷ đồng, đi kèm dấu hiệu áp dụng "tiêu chuẩn kép" trong khâu làm rõ hồ sơ đề xuất kỹ thuật (E-HSDT), là một điểm nghẽn nghiêm trọng cần sự giám sát minh bạch từ các cơ quan quản lý nhà nước".

Luật sư Hương nhấn mạnh, Khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) nghiêm cấm tuyệt đối việc hồ sơ mời thầu (E-HSMT) đưa ra các điều kiện nhằm hạn chế sự tham dự của nhà thầu hoặc tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu cụ thể để gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng.

Thêm vào đó, Điều 30 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định rất rõ trách nhiệm và quyền hạn của bên mời thầu trong việc yêu cầu nhà thầu làm rõ các nội dung về đề xuất kỹ thuật nếu hồ sơ chưa rõ ràng hoặc phát hiện các sai sót không nghiêm trọng. Việc đơn vị tư vấn tạo điều kiện phát hành các văn bản làm rõ (như Công văn số 105/QLDA và Công văn số 106/QLDA) hỗ trợ cho nhà thầu "ruột" giải trình đạt yêu cầu, nhưng lại triệt tiêu hoàn toàn cơ hội đó đối với nhà thầu ngoài có mức giá dự thầu rẻ hơn gần 200 triệu đồng là hành vi có dấu hiệu đi ngược lại các nguyên tắc cốt lõi về tính công bằng, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh trong mua sắm công.

Từ những số liệu thực tế và quy trình chấm thầu kể trên, dư luận hoàn toàn có cơ sở đặt câu hỏi về tính khách quan trong quá trình thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Trung Mỹ Tây. Việc để lọt kịch bản đối thủ giá rẻ (như Công ty TNHH Tư vấn Kỹ thuật Xây dựng Minh Long) liên tiếp bị loại bằng một lỗi kỹ thuật giống hệt nhau về "bản vẽ điển hình" mà không qua bước giải trình, giúp nhà thầu "quen" độc diễn trúng thầu với mức tiết kiệm ngân sách thấp, đòi hỏi sự kiểm tra toàn diện từ các cơ quan quản lý cấp trên nhằm bảo vệ tính thượng tôn pháp luật tại cơ sở.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:

[Kỳ 3] Xây dựng Việt Nam trúng 3 gói thầu tại phường Trung Mỹ Tây: Bài toán năng lực và trách nhiệm giải trình