Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, việc các liên danh có sự tham gia của Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh liên tục được xướng tên trúng thầu tại các dự án xây dựng trường học do Ban Quản lý dự án khu vực 04 (thuộc địa bàn TP Đồng Nai) làm chủ đầu tư đang gợi mở nhiều khía cạnh cần phân tích chuyên sâu.

Trong bối cảnh mô hình hành chính mới, khi tỉnh Đồng Nai chính thức trở thành Thành phố trực thuộc Trung ương theo Nghị quyết số 30/2026/QH16 và hệ thống chính quyền tinh gọn chỉ còn hai cấp, quyền tự quyết của các chủ đầu tư địa phương được nâng lên mức tối đa. Tuy nhiên, đi kèm với đó là trách nhiệm giải trình tuyệt đối về tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế của từng quyết định phê duyệt. Phân tích dữ liệu từ các gói thầu xây lắp trường học hàng chục tỷ đồng cho thấy, các đối thủ cạnh tranh dường như liên tiếp không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật từ rất sớm, nhường bước cho liên danh nhà thầu quen thuộc tiến thẳng vào vòng đánh giá tài chính.

Sự trùng hợp khi đối thủ liên tục "rụng" từ vòng kỹ thuật

Đi sâu vào dữ liệu hồ sơ thầu thực tế, có thể thấy một kịch bản khá tương đồng tại các dự án do Ban Quản lý dự án khu vực 04 tổ chức mời thầu. Điển hình là Gói thầu số 01 (xây lắp): Thi công xây dựng thuộc dự án Trường Mầm non Gia Kiệm (hạng mục xây mới trên khuôn viên trường THCS Gia Kiệm cũ, địa bàn thực hiện tại xã Gia Kiệm, TP Đồng Nai). Gói thầu này có quy mô lớn với giá gói thầu được duyệt là 25.596.098.421 đồng (Mã TBMT: IB2500535433), được tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng.

Theo biên bản mở thầu ngày 14/12/2025, có 2 nhà thầu nộp hồ sơ tham gia cạnh tranh. Tuy nhiên, thay vì tạo ra cuộc đua quyết liệt về giá để mang lại hiệu quả tiết kiệm cao nhất cho dòng vốn đầu tư công, đối thủ cạnh tranh là CTCP Xây lắp 1 Đồng Nai, dù chào mức giá dự thầu cực kỳ thấp và cạnh tranh là 24.004.751.563,7 đồng (thấp hơn đơn vị trúng thầu tới hơn 1,24 tỷ đồng), lại bị đánh giá không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của E-HSMT.

Tổ chuyên gia đã bóc tách hàng loạt sai sót nghiêm trọng của nhà thầu này, bao gồm việc thiếu hụt bản vẽ thi công cho một loạt hạng mục cốt lõi (như đập đầu cọc, cốt thép sê nô, vách ngăn vệ sinh, hệ thống điện nước cơ bản, tấm cản nước, vạch sơn PCCC, tháo dỡ thiết bị cũ), chào sai mác bê tông lót hố ga, đồng thời biểu đồ cung ứng vật tư bị lệch pha 1 tháng so với tiến độ thực tế và thiếu biểu đồ huy động nhân sự chủ chốt.

Sự dừng bước sớm ở vòng kỹ thuật của đối thủ đã giúp Liên danh Trường Gia Kiệm (do Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh đứng đầu liên danh chính) trở thành nhà thầu duy nhất bước vào vòng đánh giá tài chính và được Giám đốc Lê Hùng Toàn ký duyệt trúng thầu sát nút giá trần ở mức 25.251.031.000 đồng theo Quyết định số 1090/QĐ-BQLDA ban hành ngày 23/12/2025.

Tương tự, kịch bản này tiếp tục lặp lại tại Gói thầu số 01 (xây dựng) thuộc Dự án Trường Tiểu học Xuân Thạnh (hạng mục mở rộng và xây dựng các phòng học, phòng chức năng, địa bàn thực hiện tại xã Dầu Giây, TP Đồng Nai). Gói thầu có giá dự toán được duyệt là 18.873.359.177 đồng (Mã TBMT: IB2600135317). Dù thu hút tới 3 nhà thầu nộp hồ sơ tham dự, báo cáo đánh giá E-HSDT tiếp tục chỉ ra cả hai đối thủ cạnh tranh đều đồng loạt bị đánh trượt ngay từ bước đánh giá kỹ thuật.

Cụ thể, Công ty Cổ phần Công nghiệp Xây dựng Toàn Thành (chào giá dự thầu sau khi giảm giá sâu 10,21% là 18.023.800.407 đồng, thấp hơn liên danh trúng thầu tới hơn 810 triệu đồng) bị loại do hồ sơ rỗng biện pháp thi công tự lập, hầu hết các biện pháp kỹ thuật đập đầu cọc, sê nô, vách kính, mương cáp, phòng cháy chữa cháy, chống sét, san nền... chỉ được chuẩn bị đối phó bằng cách chụp/cắt màn hình từ hồ sơ bản vẽ thiết kế của chủ đầu tư dán vào và bỏ trống tiêu chuẩn kỹ thuật vật tư chính.

Trong khi đó, Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng Gia Thắng (chào giá 18.674.912.509 đồng) cũng trượt kỹ thuật do thiết kế bản vẽ sai lệch cấu tạo mương cáp ngầm và vạch sơn đường, không thiết lập biện pháp quản lý chất lượng và sử dụng tiêu chuẩn gạch lát nền đã hết hiệu lực pháp lý từ lâu TCVN 7745:2007. Hệ quả tất yếu là Liên danh Xuân Thạnh (với vai trò liên danh chính của Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh) một lần nữa không có đối thủ ở vòng tài chính và dễ dàng trúng thầu sát giá dự toán ở mức 18.834.267.000 đồng theo Quyết định số 625/QĐ-BQLDA ký ngày 15/05/2026.

Việc các nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu với giá chào rất cạnh tranh nhưng liên tục không đáp ứng yêu cầu ở bước kỹ thuật tại một loạt dự án do cùng một chủ đầu tư tổ chức đang đặt ra những dấu hỏi lớn. Dư luận băn khoăn liệu các doanh nghiệp cùng dự thầu có thực sự chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ để cạnh tranh, hay những rào cản kỹ thuật trong E-HSMT của Ban Quản lý dự án khu vực 04 đã vô tình tạo ra một "khe cửa hẹp", khiến các nhà thầu khác khó lòng đáp ứng?

Lưỡi dao pháp lý và ranh giới của sự minh bạch

Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) quy định rất nghiêm ngặt về việc bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch trong hoạt động mua sắm công. Khoản 3 Điều 44 của Luật Đấu thầu nghiêm cấm tuyệt đối việc nêu bất kỳ điều kiện nào trong hồ sơ mời thầu nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu, gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Đồng thời, Nghị định số 214/2025/NĐ-CP cùng Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã chi tiết hóa các hành vi bị coi là cản trở, cấm tạo cơ chế khép kín hay ưu ái cho các nhà thầu "thân hữu, quen thuộc" nhằm bảo vệ tối đa hiệu quả dòng vốn ngân sách.

Đánh giá dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định: "Trong thực tiễn đấu thầu, ranh giới giữa việc đưa ra các yêu cầu kỹ thuật cao nhằm bảo đảm chất lượng công trình và việc thiết lập các tiêu chí mang tính cục bộ làm khó nhà thầu là rất nhạy cảm. Pháp luật hiện hành yêu cầu chủ đầu tư, tổ chuyên gia và đơn vị tư vấn đấu thầu phải hoàn toàn chịu trách nhiệm giải trình nếu đưa ra các tiêu chí trong hồ sơ mời thầu không phù hợp với quy mô, tính chất gói thầu, hoặc mang tính định hướng dẫn đến hạn chế sự tham gia của các nhà thầu khác".

Luật sư Nguyễn Văn Lập nhấn mạnh thêm: "Việc tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng là nhằm xóa bỏ rào cản địa lý, thu hút tối đa các nhà thầu có năng lực tham gia, từ đó dùng áp lực cạnh tranh sòng phẳng để tối ưu hóa giá trúng thầu. Nếu một gói thầu có nhiều bên tham gia nhưng cuối cùng các đối thủ cạnh tranh đều bị loại ở bước kỹ thuật do mắc các lỗi bản vẽ biện pháp thi công, chỉ còn lại duy nhất một liên danh nhà thầu lọt qua vòng kỹ thuật để mở túi hồ sơ đề xuất tài chính, cơ quan chức năng cần thiết phải rà soát lại toàn bộ quy trình lập E-HSMT và báo cáo đánh giá E-HSDT. Việc làm rõ lý do trượt thầu của các đối thủ sẽ phản ánh khách quan và thực chất bản chất của sự cạnh tranh tại dự án đó".

Việc để nguồn vốn đầu tư công được phê duyệt cho một liên danh nhà thầu duy nhất tại vòng tài chính sau khi các đối thủ đồng loạt ngã ngựa đang đặt ra bài toán lớn về hiệu quả kinh tế cho chủ đầu tư là Ban Quản lý dự án khu vực 04. Thực tế ghi nhận, tỷ lệ tiết kiệm tại hai công trình giáo dục trọng điểm trên địa bàn đã rơi xuống mức rất thấp, lần lượt là 1,35% tại gói thầu xây dựng Trường mầm non Gia Kiệm (tiết kiệm 345.067.421 đồng trên giá gói thầu 25.596.098.421 đồng) và siêu thấp 0,21% tại gói thầu xây dựng Trường Tiểu học Xuân Thạnh (tiết kiệm vẻn vẹn 39.092.177 đồng trên giá gói thầu 18.873.359.177 đồng).

Trách nhiệm của người đứng đầu Ban Quản lý dự án khu vực 04 cùng các đơn vị tư vấn lập E-HSMT và tư vấn đánh giá E-HSDT cần phải được thể hiện rõ ràng qua việc công khai, minh bạch thông tin kết quả lựa chọn nhà thầu, chi tiết hợp đồng và chất lượng công trình sau thi công trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo đúng quy định của Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và Chỉ thị số 12/CT-TTg

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:

[Kỳ 3]: Bài toán tối ưu dòng vốn và tỷ lệ tiết kiệm siêu thấp tại Ban QLDA khu vực 04 (TP Đồng Nai)