Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, bên cạnh việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình lựa chọn nhà thầu, hiệu quả kinh tế và bài toán tiết kiệm ngân sách luôn là thước đo quan trọng nhất để đánh giá năng lực, trách nhiệm quản lý của các chủ đầu tư. Trong các dự án do Ban Quản lý dự án khu vực 04 (TP Đồng Nai) làm chủ đầu tư, sự xuất hiện liên tục của Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh dưới tư cách thành viên liên danh tại các gói thầu xây lắp quy mô hàng chục tỷ đồng với tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt đang đặt ra những câu hỏi cần làm rõ về tính hiệu quả của việc phân bổ dòng vốn đầu tư công.

Những con số tiết kiệm nhỏ giọt tại các gói thầu chục tỷ

Tái lập bối cảnh tại dự án Trường Mầm non Gia Kiệm (hạng mục xây mới trên khuôn viên trường THCS Gia Kiệm cũ, địa điểm thực hiện tại xã Gia Kiệm, Thành phố Đồng Nai). Ban Quản lý dự án khu vực 04 đã tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng cho Gói thầu số 01 (xây lắp): Thi công xây dựng (Mã TBMT: IB2500535433) với giá gói thầu được phê duyệt là 25.596.098.421 đồng.

Theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 1090/QĐ-BQLDA ký ban hành ngày 23/12/2025 của ông Lê Hùng Toàn, Giám đốc Ban Quản lý dự án khu vực 04, Liên danh Trường Gia Kiệm (trong đó Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh là thành viên liên danh chính) đã được phê duyệt trúng thầu. Mức giá trúng thầu được xác định là 25.251.031.000 đồng. Đối chiếu với công thức tính toán tài chính thực tế, số tiền tiết kiệm cho dòng vốn đầu tư công chỉ đạt 345.067.421 đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức rất khiêm tốn là 1,35%.

Tiếp đó, tại dự án Trường Tiểu học Xuân Thạnh (hạng mục mở rộng và xây dựng các phòng học, phòng chức năng, địa điểm thực hiện tại xã Dầu Giây, Thành phố Đồng Nai). Liên danh Xuân Thạnh (do Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh làm thành viên đứng đầu liên danh chính) một lần nữa tham gia Gói thầu số 01 (xây dựng) (Mã TBMT: IB2600135317) do Ban Quản lý dự án khu vực 04 làm Chủ đầu tư. Gói thầu này có giá dự toán được duyệt là 18.873.359.177 đồng. Kết quả, tại Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 625/QĐ-BQLDA ký ngày 15/05/2026, Giám đốc Lê Hùng Toàn tiếp tục phê duyệt trúng thầu cho liên danh này với mức giá 18.834.267.000 đồng. Số tiền tiết kiệm thu về cho ngân sách tại gói thầu quy mô hơn 18,8 tỷ đồng này chỉ vỏn vẹn 39.092.177 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm ở mức siêu thấp là 0,21%.

Theo nguyên tắc cốt lõi của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) và Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng được thiết kế để tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, công bằng và khốc liệt về giá giữa các nhà thầu tham dự. Chính sự cạnh tranh sòng phẳng này là đòn bẩy tự nhiên nhằm tối ưu hóa giá trúng thầu và mang lại hiệu quả tiết kiệm ngân sách cao nhất. Tuy nhiên, kịch bản diễn ra thực tế tại các gói thầu xây lắp do Ban Quản lý dự án khu vực 04 tổ chức lại cho thấy, khi các đối thủ cạnh tranh đều lần lượt bị đánh giá "Không đạt" và bị loại sớm từ vòng kỹ thuật bởi các lỗi chuẩn bị bản vẽ biện pháp thi công, áp lực cạnh tranh về tài chính ở vòng sau gần như bị triệt tiêu hoàn toàn. Hệ quả là nhà thầu duy nhất vượt qua vòng kỹ thuật dễ dàng giành chiến thắng với mức giá trúng thầu bám sát sạt giá dự toán ban đầu.

Trách nhiệm giải trình hiệu quả kinh tế trong kỷ nguyên hành chính mới

Trong bối cảnh kỷ nguyên hành chính mới, toàn bộ tỉnh Đồng Nai đã trở thành Thành phố trực thuộc Trung ương (Thành phố Đồng Nai) kể từ ngày 30/04/2026 theo Nghị quyết số 30/2026/QH16 của Quốc hội. Việc thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo Nghị quyết số 202/NQ/QH15 và kiện toàn bộ máy chính quyền địa phương tinh gọn theo mô hình 02 cấp (cấp Tỉnh và cấp Xã) đã trao quyền tự chủ mạnh mẽ cho các chủ đầu tư địa phương trong hoạt động mua sắm, đầu tư công. Nhưng đồng thời, sự phân cấp sâu rộng này cũng đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về cơ chế kiểm soát quyền lực, đòi hỏi trách nhiệm giải trình tuyệt đối về tính minh bạch và hiệu quả kinh tế sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước theo đúng tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Bình luận dưới góc độ pháp lý và tài chính về các con số tiết kiệm thực tế, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích, dựa trên tỷ lệ tiết kiệm thực tế chỉ đạt 1,35% tại gói thầu xây dựng Trường mầm non Gia Kiệm (tiết kiệm 345.067.421 đồng trên gói thầu trị giá 25.596.098.421 đồng tại địa bàn xã Gia Kiệm, Thành phố Đồng Nai) và siêu thấp 0,21% tại gói thầu xây dựng Trường Tiểu học Xuân Thạnh (tiết kiệm vỏn vẹn 39.092.177 đồng trên gói thầu trị giá 18.873.359.177 đồng tại địa bàn xã Dầu Giây, Thành phố Đồng Nai), có thể thấy bài toán tối ưu hóa nguồn vốn ngân sách tại các dự án do Ban Quản lý dự án khu vực 04 làm Chủ đầu tư đang bộc lộ những điểm cần rà soát kỹ lưỡng. Khung pháp lý hiện hành, đặc biệt là Chỉ thị số 12/CT-TTg, nhấn mạnh vai trò người đứng đầu đơn vị chủ đầu tư là người gác đền tối cao của dòng vốn ngân sách, phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về kết quả lựa chọn nhà thầu và hiệu quả kinh tế của công trình.

Luật sư Nguyễn Văn Lập phân tích thêm: "Khi một gói thầu quy mô lớn, lên tới hàng chục tỷ đồng, được tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng với mục tiêu dùng sự cạnh tranh lành mạnh để tối ưu hóa giá trúng thầu, nhưng tỷ lệ tiết kiệm ngân sách thu về lại ở mức siêu thấp, điều này tiềm ẩn nguy cơ lãng phí dòng vốn đầu tư phát triển của quốc gia. Trong trường hợp đó, các cơ quan thanh tra, kiểm toán nhà nước cần rà soát toàn bộ quy trình từ khâu khảo sát, thiết lập thiết kế và dự toán ban đầu nhằm kiểm tra xem có hiện tượng nâng khống giá gói thầu hay không. Đồng thời, cần kiểm tra sâu tính khách quan, minh bạch của hồ sơ mời thầu (E-HSMT) và quá trình chấm thầu. Việc làm rõ nguyên nhân vì sao tất cả các nhà thầu đối thủ cạnh tranh sòng phẳng về giá đều đồng loạt bị loại từ vòng kỹ thuật bởi các lỗi chuẩn bị bản vẽ biện pháp thi công sẽ phản ánh thực chất bản chất của sự cạnh tranh tại địa phương".

Bên cạnh đó, nhằm siết chặt kỷ cương quản lý, Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026 của Bộ Tài chính đã hướng dẫn rất quyết liệt về các giải pháp tiết kiệm, cắt giảm chi phí trong hoạt động đầu tư công. Cơ quan quản lý tài chính yêu cầu các chủ đầu tư bắt buộc phải tăng cường các biện pháp thương thảo, khuyến khích nhà thầu giảm giá trong quá trình hoàn thiện, ký kết hợp đồng đối với trường hợp đấu thầu rộng rãi. Trách nhiệm tối ưu hóa từng đồng vốn đầu tư, bảo vệ ngân sách nhà nước này trực tiếp thuộc về người đứng đầu Ban Quản lý dự án khu vực 04.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.