Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, thời gian qua, Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh nổi lên như một nhà thầu quen thuộc tại các dự án đầu tư công do Ban Quản lý dự án khu vực 4 (thuộc địa bàn TP Đồng Nai) làm chủ đầu tư. Hàng loạt gói thầu xây lắp quy mô lớn đã liên tiếp gọi tên doanh nghiệp này dưới tư cách thành viên liên danh, đặt ra bài toán cần làm rõ về tính cạnh tranh, hiệu quả kinh tế và việc bố trí nguồn lực khi triển khai đồng thời nhiều dự án.
Bối cảnh phân cấp và trách nhiệm giải trình
Theo Nghị quyết số 30/2026/QH16 ngày 24/4/2026 của Quốc hội, toàn bộ tỉnh Đồng Nai đã chính thức trở thành Thành phố trực thuộc Trung ương (Thành phố Đồng Nai) kể từ ngày 30/4/2026. Trong bối cảnh thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính cấp tỉnh theo Nghị quyết số 202/NQ/QH15, bộ máy chính quyền địa phương được kiện toàn và tổ chức nhằm hướng tới thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp (cấp Tỉnh và cấp Xã). Mô hình này đi kèm với việc phân cấp mạnh mẽ quyền tự chủ mua sắm và thẩm quyền phê duyệt kế hoạch, kết quả lựa chọn nhà thầu cho các chủ đầu tư tại địa phương.
Tuy nhiên, quyền hạn lớn luôn song hành với yêu cầu khắt khe về tính minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế. Tinh thần này đã được Thủ tướng Chính phủ quán triệt sâu sắc tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026. Theo đó, người đứng đầu cơ quan, đơn vị chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về kết quả thực hiện công tác đấu thầu trong phạm vi phụ trách, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng ưu ái, tạo cơ chế khép kín hay làm phát sinh cơ chế "xin - cho". Chỉ thị cũng yêu cầu các cơ quan thanh tra, giám sát kiên quyết xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân có hành vi dàn xếp, thông thầu hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn, bảo đảm nguyên tắc "không có vùng cấm", "không có ngoại lệ"
Dấu ấn tại những gói thầu chục tỷ và tỷ lệ tiết kiệm thấp
Thống kê dữ liệu đấu thầu cho thấy, sự xuất hiện thường xuyên của Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh tại các dự án do Ban Quản lý dự án khu vực 4 làm Chủ đầu tư là một chi tiết đáng chú ý và cần được đánh giá kỹ lưỡng.
Điển hình, tại dự án Trường Mầm non Gia Kiệm (hạng mục xây mới trên khuôn viên trường THCS Gia Kiệm cũ, địa điểm thực hiện tại xã Gia Kiệm, TP Đồng Nai), Ban Quản lý dự án khu vực 04 đã tổ chức lựa chọn nhà thầu cho Gói thầu số 01 (xây lắp): Thi công xây dựng (mã số TBMT: IB2500535433). Gói thầu này có giá dự toán được duyệt là 25.596.098.421 đồng, áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước qua mạng. Tuy nhiên, cuộc đua về giá lại không diễn ra sòng phẳng và đem lại hiệu quả tài chính cao như kỳ vọng. Theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 1090/QĐ-BQLDA ký ngày 23/12/2025 do ông Lê Hùng Toàn, Giám đốc Ban Quản lý dự án khu vực 04 ký ban hành, đơn vị trúng thầu được xác định là Liên danh Trường Gia Kiệm (trong đó Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh đóng vai trò thành viên liên danh chính). Mức giá trúng thầu đạt 25.251.031.000 đồng, chỉ chênh lệch 345.067.421 đồng so với giá dự toán gói thầu, tương đương tỷ lệ tiết kiệm ngân sách nhà nước chỉ đạt mức rất khiêm tốn là 1,35%.
Chỉ một thời gian ngắn sau đó, nhà thầu này tiếp tục góp mặt tại dự án Trường Tiểu học Xuân Thạnh (hạng mục mở rộng và xây dựng các phòng học, phòng chức năng, địa điểm thực hiện tại xã Dầu Giây, TP Đồng Nai). Tại dự án này, Liên danh Xuân Thạnh (có sự tham gia của Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh với tư cách liên danh chính) tiếp tục được Ban Quản lý dự án khu vực 04 phê duyệt trúng Gói thầu số 01 (xây dựng) (mã số TBMT: IB2600135317). Theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 625/QĐ-BQLDA ký ngày 15/05/2026 cũng do ông Lê Hùng Toàn ký ban hành, mức giá trúng thầu được phê duyệt là 18.834.267.000 đồng so với giá gói thầu là 18.873.359.177 đồng. Số tiền tiết kiệm cho dòng vốn đầu tư phát triển của ngân sách chỉ đạt vỏn vẹn 39.092.177 đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm ở mức siêu thấp là 0,21%.
Cùng thực hiện thi công xây lắp cho một chủ đầu tư là Ban Quản lý dự án khu vực 04 trên địa bàn TP Đồng Nai, việc liên danh do Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh đứng đầu liên tiếp trúng thầu các dự án trường học có giá trị hàng chục tỷ đồng (tổng giá trị thi công của hai công trình này lên tới hơn 44 tỷ đồng), nhưng tỷ lệ tiết kiệm ngân sách thu về lại ở mức đặc biệt thấp đang đặt ra những dấu hỏi lớn đối với hiệu quả sử dụng tối ưu nguồn vốn đầu tư công tại địa phương.
Góc nhìn chuyên gia pháp lý về đấu thầu rộng rãi
Điều 6 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) quy định rất rõ về việc bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch trong hoạt động đấu thầu. Đồng thời, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu đã quán triệt việc các chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả lựa chọn nhà thầu, ngăn chặn tuyệt đối tình trạng ưu ái, tạo cơ chế khép kín làm méo mó môi trường cạnh tranh.
Bình luận về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định: Việc một nhà thầu như Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh liên tiếp trúng nhiều gói thầu dưới hình thức liên danh tại một địa phương không mặc nhiên vi phạm pháp luật, nhưng thực tế này đòi hỏi chủ đầu tư phải thiết lập cơ chế giám sát khắt khe gấp nhiều lần. Đối với các gói thầu đấu thầu rộng rãi qua mạng, mục tiêu cốt lõi của Nhà nước là dùng sự cạnh tranh sòng phẳng để tối ưu hóa giá trúng thầu. Tuy nhiên, việc tỷ lệ tiết kiệm tại hai công trình giáo dục trọng điểm rơi xuống mức thấp và siêu thấp lần lượt là 1,35% tại gói thầu xây dựng Trường mầm non Gia Kiệm (tiết kiệm 345.067.421 đồng trên giá gói thầu 25.596.098.421 đồng) và 0,21% tại gói thầu xây dựng Trường Tiểu học Xuân Thạnh (tiết kiệm vẻn vẹn 39.092.177 đồng trên giá gói thầu 18.873.359.177 đồng) cho thấy áp lực cạnh tranh tài chính dường như đã bị triệt tiêu. Điều này xảy ra khi các đối thủ cạnh tranh đồng loạt bị loại ở bước kỹ thuật do mắc các lỗi bản vẽ biện pháp thi công, đòi hỏi cơ quan quản lý cần rà soát kỹ lưỡng xem hồ sơ mời thầu (E-HSMT) có xuất hiện các tiêu chí mang tính cục bộ làm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu khác hay không.
Trách nhiệm của người đứng đầu Ban Quản lý dự án khu vực 04, ông Lê Hùng Toàn (người ký phê duyệt kết quả trúng thầu tại các Quyết định số 1090/QĐ-BQLDA và Quyết định số 625/QĐ-BQLDA) là phải làm rõ việc liên danh nhà thầu do Công ty TNHH Phạm Ngọc Danh làm liên danh chính có cam kết đủ nhân sự chủ chốt, thiết bị chuyên trách độc lập cho từng dự án hay không. Đây là yêu cầu bắt buộc nhằm tuân thủ nghiêm ngặt Chỉ thị số 12/CT-TTg, tránh tình trạng "mượn" nhân sự, thiết bị để làm đẹp hồ sơ năng lực nhưng thực tế thi công lại bị dàn trải nguồn lực, gây nguy cơ chậm tiến độ và suy giảm chất lượng công trình. Việc công khai, minh bạch toàn bộ thông tin kết quả lựa chọn nhà thầu, chi tiết hợp đồng và chất lượng công trình sau thi công trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo quy định của Nghị định số 214/2025/NĐ-CP (ban hành ngày 04/08/2025) chính là thước đo rõ ràng nhất cho năng lực thực sự của nhà thầu và tinh thần trách nhiệm bảo vệ dòng vốn ngân sách của chủ đầu tư.
Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:
[Kỳ 2] Loạt đối thủ không đáp ứng kỹ thuật trước liên danh Công ty Phạm Ngọc Danh: Dấu hỏi về tính minh bạch?
Quy định khắt khe về đánh giá năng lực, nhân sự khi nhà thầu thực hiện nhiều gói thầu cùng lúc
Dưới góc nhìn pháp lý, việc nhà thầu liên tiếp trúng thầu nhiều dự án trong khoảng thời gian ngắn dưới hình thức độc lập hoặc liên danh luôn đặt ra bài toán lớn về năng lực thực thi và giám sát của chủ đầu tư. Để giải quyết triệt để tình trạng nhà thầu trúng thầu liên tiếp nhưng thiếu hụt nguồn lực thi công thực tế, khung pháp lý đấu thầu hiện hành đã thiết lập các cơ chế kiểm soát vô cùng chặt chẽ đối với năng lực và nhân sự. Theo quy định tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP (và hướng dẫn chi tiết tại Thông tư 79/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính), khi tham dự thầu, nhà thầu bắt buộc phải kê khai trung thực về nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công và cam kết mức độ sẵn sàng huy động cho từng gói thầu cụ thể.
Điểm mới mang tính đột phá của hệ thống đấu thầu hiện nay là Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia được kết nối và liên thông trực tiếp với Hệ thống thông tin của Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp và Hệ thống thông tin quản lý thuế. Sự liên thông dữ liệu thường xuyên, liên tục này giúp chủ đầu tư và cơ quan quản lý dễ dàng trích xuất, đối chiếu tính xác thực về tình trạng pháp lý, nghĩa vụ kê khai nộp thuế, năng lực tài chính, cũng như quá trình đóng bảo hiểm và hợp đồng lao động của nhân sự được kê khai, từ đó ngăn chặn triệt để tình trạng mượn hồ sơ nhân sự khống để làm đẹp hồ sơ năng lực.
Pháp luật hiện hành cũng quy định chế tài xử lý nghiêm khắc đối với hành vi không bảo đảm cam kết huy động nhân sự và thiết bị. Trong quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu, đối với gói thầu đấu thầu trong nước, việc đánh giá nhân sự chủ chốt và thiết bị thi công chủ yếu ban đầu được thực hiện trên cơ sở cam kết của nhà thầu trong đơn dự thầu. Sau khi đánh giá tài chính, nhà thầu xếp hạng thứ nhất mới bị đánh giá chi tiết theo tài liệu đính kèm. Nếu nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công không đáp ứng yêu cầu hoặc trùng lặp thời gian với hợp đồng khác, chủ đầu tư sẽ yêu cầu nhà thầu làm rõ để bổ sung, thay thế. Đối với từng vị trí nhân sự chủ chốt và thiết bị thi công không đáp ứng, nhà thầu chỉ được bổ sung, thay thế 01 lần đối với trường hợp thông thường, hoặc tối đa 02 lần đối với gói thầu đấu thầu trong nước. Nếu quá giới hạn này mà nhà thầu vẫn không bố trí được nhân sự, thiết bị đáp ứng yêu cầu, nhà thầu sẽ bị loại, bị đánh giá uy tín xấu khi tham dự thầu, đồng thời bị khóa tài khoản trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong thời hạn 03 tháng.
Trong trường hợp nhà thầu cố ý kê khai nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công chủ yếu không trung thực nhằm làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu, hành vi này sẽ bị coi là gian lận theo quy định tại điểm b khoản 4 Điều 16 Luật Đấu thầu. Khi đó, nhà thầu không được phép thay thế nhân sự, thiết bị khác, bị loại hồ sơ dự thầu, và phải đối mặt với hình thức cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 03 năm đến 05 năm theo quy định tại Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi bởi Luật số 90/2025/QH15) và điểm a khoản 1 Điều 133 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP.
Bên cạnh trách nhiệm của nhà thầu, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ quy định rất rõ trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan, đơn vị chủ đầu tư. Chỉ thị 12/CT-TTg nghiêm cấm tuyệt đối việc tạo cơ chế khép kín, ưu ái cho các nhà thầu "thân hữu, quen thuộc", đồng thời yêu cầu các chủ đầu tư chịu trách nhiệm toàn diện trong việc rà soát kỹ lưỡng giải pháp kỹ thuật, việc bố trí và huy động nguồn lực (nhân sự, thiết bị, tài chính) của nhà thầu để triển khai gói thầu bảo đảm chất lượng, tiến độ, đặc biệt trong trường hợp nhà thầu thực hiện hợp đồng đồng thời nhiều gói thầu trong cùng một thời điểm. Việc để xảy ra tình trạng nhà thầu dàn trải năng lực, thi công chậm tiến độ do thiếu hụt nhân sự chuyên trách sẽ bị coi là biểu hiện của sự buông lỏng quản lý. Các chủ đầu tư phải liên tục giám sát thực địa, đối chiếu nhân sự thực tế trên công trường với hồ sơ dự thầu nhằm bảo vệ tối đa hiệu quả nguồn vốn ngân sách nhà nước.