Aravind Srinivas, sinh năm 1994, đồng sáng lập kiêm CEO Perplexity AI, đang trở thành tâm điểm tranh luận sau khi đưa ra quan điểm gây chú ý về làn sóng sa thải liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Xuất hiện trên All-In Podcast, được ghi hình bên lề sự kiện Nvidia GTC và phát sóng vào cuối tháng 3/2026, Srinivas cho rằng việc AI làm thay đổi thị trường lao động có thể mở ra một “tương lai huy hoàng”. Theo ông, phần lớn mọi người vốn không hài lòng với công việc hiện tại, vì vậy khi AI tạo ra những công cụ mới, người lao động có thể học cách sử dụng chúng và bắt đầu những công việc kinh doanh riêng. Quan điểm này nhanh chóng gây tranh cãi bởi với nhiều người, mất việc không đơn giản là cơ hội thay đổi nghề nghiệp mà còn đồng nghĩa với áp lực tiền thuê nhà, chi phí sinh hoạt và nguy cơ mất nguồn thu nhập ổn định.

Aravind Srinivas, CEO Perplexity AI, gây tranh luận với quan điểm về tác động của AI đối với việc làm.

Điểm khiến phát ngôn của Srinivas gây phản ứng mạnh nằm ở khoảng cách giữa không hài lòng với công việc và bị mất việc ngoài ý muốn. Hai tình huống này có thể cùng dẫn đến một sự thay đổi nghề nghiệp nhưng hoàn toàn khác nhau về quyền lựa chọn. Một nhân viên chủ động nghỉ việc để theo đuổi công việc mới có thể chuẩn bị tài chính, học kỹ năng cần thiết và xây dựng kế hoạch chuyển đổi. Ngược lại, người bị sa thải bởi quá trình tự động hóa có thể không có thời gian chuẩn bị hoặc nguồn lực để ngay lập tức bắt đầu một doanh nghiệp riêng. Vì vậy, lập luận rằng AI mang đến cơ hội mới không đồng nghĩa với việc mọi người đều có khả năng tận dụng cơ hội đó. Khoảng cách về tài chính, kỹ năng, quan hệ xã hội và mức độ chấp nhận rủi ro có thể quyết định rất lớn việc một người thực sự hưởng lợi hay chịu thiệt hại từ làn sóng AI.

Phía Perplexity sau đó đưa ra một dữ liệu nhằm bảo vệ quan điểm của CEO. Công ty cho biết kể từ khi Perplexity ra mắt vào tháng 12/2022, người Mỹ đã nộp khoảng 16 triệu đơn đăng ký thành lập doanh nghiệp mới, góp phần đảo ngược xu hướng suy giảm kéo dài nhiều thập kỷ. Con số này cho thấy tinh thần khởi nghiệp tại Mỹ có sự chuyển biến đáng chú ý, nhưng bản thân dữ liệu chưa đủ để chứng minh Perplexity hay AI là nguyên nhân trực tiếp. Xu hướng thành lập doanh nghiệp mới đã chịu tác động từ nhiều yếu tố khác nhau, trong đó có đại dịch, các chính sách hỗ trợ kinh tế và sự phát triển của nền kinh tế số. Vì vậy, việc gắn một thay đổi kinh tế quy mô lớn với sự xuất hiện của một sản phẩm AI cụ thể vẫn cần được xem xét thận trọng. Tương tự, lời khuyên “hãy bắt đầu công việc kinh doanh riêng” cũng không phải lựa chọn dễ dàng đối với phần đông người lao động.

AI có thể tạo ra cơ hội nghề nghiệp mới, nhưng khả năng chuyển đổi sang công việc khác phụ thuộc lớn vào nguồn lực của mỗi người.

Thực tế, khởi nghiệp bằng AI không phải một phương án miễn phí. Một người muốn biến công cụ AI thành nguồn thu nhập mới vẫn cần vốn, thời gian, kỹ năng, khả năng chịu rủi ro và mạng lưới quan hệ. Trong khoảng thời gian doanh nghiệp chưa tạo ra doanh thu ổn định, người đó vẫn phải duy trì các khoản chi phí sinh hoạt và những nhu cầu thiết yếu khác. Điều này khiến lời khuyên tự kinh doanh trở nên khác biệt đáng kể giữa một người có nền tảng tài chính vững chắc và một lao động vừa mất nguồn thu nhập chính. Bản thân Srinivas cũng từng thể hiện quan điểm mạnh mẽ về khả năng AI thay thế nhân sự. Cuối năm 2024, ông từng công khai đề xuất sử dụng AI của Perplexity để thay thế nhân sự của New York Times trong thời điểm tờ báo này đình công. Điều đó cho thấy phát ngôn mới nhất phù hợp với một quan điểm nhất quán của CEO này về quá trình AI thay đổi lao động, thay vì chỉ là một nhận xét nhất thời.

Tuy nhiên, tranh luận xung quanh Srinivas cũng đặt ra một câu hỏi lớn hơn: ai sẽ chịu trách nhiệm khi AI thay đổi thị trường việc làm? AI có thể giúp doanh nghiệp tự động hóa công việc, giảm thời gian xử lý và tạo ra những ngành nghề mới, nhưng lợi ích và chi phí của quá trình chuyển đổi không được phân bổ đồng đều. Một nhà lãnh đạo công nghệ có thể nhìn thấy cơ hội tăng năng suất từ AI, trong khi người lao động bị thay thế lại phải đối mặt với một bài toán hoàn toàn khác. Vì thế, vấn đề không chỉ nằm ở việc AI có tạo thêm cơ hội hay không, mà còn ở khả năng người lao động có đủ thời gian, nguồn lực và quyền lựa chọn để chuyển sang những cơ hội đó. Quan điểm “AI sẽ mở ra tương lai tốt đẹp hơn” có thể đúng ở tầm nhìn dài hạn, nhưng để thuyết phục những người đang đứng trước nguy cơ mất việc, ngành công nghệ vẫn phải trả lời câu hỏi khó hơn: ai sẽ giúp họ đi qua giai đoạn chuyển tiếp?