Sáng 11/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Phát triển đô thị.

Phân quyền triệt để nhưng phải có kiểm soát

Sau khi nghe các đại biểu Quốc hội thảo luận, giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập hành lang pháp lý ổn định, đột phá, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nguồn lực, qua đó thúc đẩy các đô thị động lực và khu kinh tế đặc biệt phát triển nhanh, bền vững.

"Quan điểm xuyên suốt của dự thảo là chuyển từ tư duy quản lý chặt sang kiến tạo phát triển, thực hiện phân quyền theo phương châm địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, đồng thời gắn phân quyền với cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình", Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng, dự thảo được thiết kế theo hướng là đạo luật khung về phân quyền, chỉ quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời thiết lập các cơ chế kiểm soát quyền lực đa tầng.

Về phạm vi điều chỉnh, một số đại biểu đề nghị cho phép các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt được áp dụng ngay các cơ chế, chính sách vượt trội mà không cần thông qua quyết định của Chính phủ.

Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cho rằng việc giao Chính phủ quyết định áp dụng đối với từng thành phố là cần thiết nhằm bảo đảm các cơ chế đặc thù được triển khai thận trọng, đúng điều kiện và có kiểm soát.

Theo Bộ trưởng, trước hết, cần bảo đảm sự tương xứng về năng lực quản trị và nguồn lực tài chính. Các chính sách đột phá đòi hỏi năng lực tổ chức thực hiện và nguồn lực rất lớn, do đó không thể áp dụng đại trà mà cần đánh giá sát thực tế từng địa phương trước khi trao quyền.

Bên cạnh đó, cách quy định này còn nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, hạn chế nguy cơ địa phương hóa pháp luật nếu mở rộng quá rộng quyền ban hành các quy định khác với quy định của Trung ương.

Mặt khác, việc giao Chính phủ quyết định cũng tạo sự linh hoạt, kịp thời trong điều hành, cho phép áp dụng chính sách đối với những động lực tăng trưởng mới mà không phải chờ sửa luật hoặc ban hành một nghị quyết đặc thù riêng.

Thiết kế cơ chế kiểm soát quyền lực theo mô hình "có van, có khóa"

Về kiểm soát quyền lực, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết dự thảo thiết kế theo mô hình phân quyền triệt để gắn với kiểm soát đa tầng, bảo đảm "có van, có khóa".

Trong xây dựng thể chế, ngay cả các đô thị đặc biệt như TP.HCM được trao quyền ban hành các văn bản khác quy định của Trung ương, chính quyền đô thị vẫn phải tuân thủ quy trình đánh giá tác động, tham vấn các bộ, ngành và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ.

Thủ tướng cũng có quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản của thành phố nếu trái pháp luật hoặc xâm phạm lợi ích quốc gia.

Đối với cơ chế thí điểm, dự thảo đặt ra "khoá" về thời gian thí điểm, tối đa 5 năm và thời gian gia hạn không quá 5 năm. Trường hợp thí điểm phát sinh hệ lụy tiêu cực, địa phương phải tạm dừng.

Trong quản lý tài chính và đầu tư, việc huy động vốn thông qua trái phiếu, vay nợ phải nằm trong hạn mức nợ công được phê duyệt để "khoá" rủi ro vỡ nợ địa phương. Với các dự án lớn, Chính phủ vẫn giữ quyền quyết định bổ sung ngân sách có mục tiêu nhằm bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương.

Đối với các dự án chậm triển khai, chính sách đặc biệt chỉ được áp dụng khi có kết luận thanh tra, qua đó ngăn chặn việc hợp thức hóa sai phạm hoặc lợi ích phát sinh từ tham nhũng, trục lợi.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh cơ chế hậu kiểm gắn với trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, để kiểm soát quyền lực trong triển khai thực hiện luật.

Không đánh đổi quốc phòng, an ninh để lấy tăng trưởng

Về yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh trong quá trình thử nghiệm các mô hình phát triển đô thị, Bộ trưởng khẳng định đây là nguyên tắc nền tảng và xuyên suốt của dự thảo luật.

Theo đó, việc phân quyền và thực hiện các nhiệm vụ được phân quyền phải bảo đảm không phương hại đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại và chủ quyền quốc gia. Đây được xác định là "vùng cấm" đối với các thẩm quyền đột phá.

Các thành phố thuộc phạm vi điều chỉnh của luật không được ban hành văn bản quy định khác hoặc thí điểm cơ chế, chính sách trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo. Thủ tướng Chính phủ cũng có thẩm quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản của địa phương nếu xét thấy văn bản đó ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh.

Dự thảo đồng thời thiết kế cơ chế kiểm soát chặt chẽ đối với những lĩnh vực nhạy cảm. Chẳng hạn, trong lập và điều chỉnh quy hoạch, các nội dung liên quan đến không gian đặc thù, không gian ngầm, tầng thấp, tầng cao phải lấy ý kiến và có sự thống nhất bằng văn bản của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.

"Không đánh đổi quốc phòng, an ninh để lấy tăng trưởng", Bộ trưởng nhấn mạnh, đồng thời cho rằng mọi cơ chế đột phá phải được đặt trong hệ thống kiểm soát đa tầng, bảo đảm kinh tế phát triển đến đâu thì chủ quyền quốc gia, quốc phòng và an ninh được giữ vững đến đó.