Lớn lên tại làng nghề khảm trai Chuôn Ngọ, xã Chuyên Mỹ (Hà Nội), Nguyễn Thị Minh Châu (24 tuổi) sớm gắn bó với nghề truyền thống của quê hương. Theo Hà Nội Mới, dù theo học ngành Thiết kế đồ họa, cô vẫn dành thời gian tìm hiểu thêm về khảm trai và sơn mài để hiểu sâu hơn giá trị của nghề.

Trăn trở với nghề khảm trai

Theo Nhân Dân, tuổi thơ của Minh Châu gắn liền với những bộ bàn ghế, khung tranh hay đồ dùng được khảm trai trong hầu hết ngôi nhà ở làng Chuôn Ngọ. Chỉ đến khi trưởng thành, cô mới nhận ra đó là nét đặc trưng của quê hương chứ không phải điều quen thuộc ở mọi nơi.

Cùng với sự thay đổi trong nhu cầu sử dụng nội thất, những sản phẩm thủ công truyền thống dần vắng bóng trong đời sống. Giá thành cao, thời gian chế tác kéo dài và thu nhập không ổn định cũng khiến ngày càng ít người trẻ lựa chọn gắn bó với nghề.

"Sản phẩm khảm trai khá kén không gian trưng bày, giá thành cao, lại mất nhiều năm mới đẹp nên bây giờ ít người chuộng dùng. Thu nhập bấp bênh khiến người trẻ dần không còn mặn mà, truyền nghề trở nên khó khăn", Minh Châu chia sẻ.

Thực tế ấy khiến cô trăn trở trước nguy cơ mai một của một làng nghề từng có thời "người làng ai cũng biết khảm trai".

Từ chiếc trâm đến ý tưởng khởi nghiệp

Ý tưởng bắt đầu từ một thói quen rất đời thường. Minh Châu thường cài tóc bằng trâm, thậm chí có lần tiện tay dùng luôn chiếc đũa ở quán ăn rồi quên trả.

Khi tìm mua trên thị trường, cô không tìm được chiếc trâm nào vừa ý để sử dụng hằng ngày. "Đa số trâm bán online có kiểu dáng rườm rà, không hợp để dùng hằng ngày. Tôi muốn một chiếc trâm gọn gàng, tinh tế và dùng một cách tiện lợi", cô nhớ lại.

Từ nhu cầu của bản thân, Minh Châu làm chiếc trâm đầu tiên mang tên "Tình thứ nhất". Ban đầu, cô chỉ làm chiếc trâm này cho riêng mình. Sau khi nhận được phản hồi tích cực từ bạn bè và khách hàng, cô tiếp tục phát triển ý tưởng. Kiến thức thiết kế đồ họa được kết hợp với kỹ thuật khảm trai truyền thống để tạo nên những mẫu trâm tối giản, phù hợp thị hiếu hiện đại nhưng vẫn giữ giá trị thủ công.

Kiên trì với hướng đi thủ công

Cuối năm 2023, Minh Châu cùng một số người bạn thành lập thương hiệu Mun Artisan, hướng đến các sản phẩm ứng dụng từ nghề khảm trai.

Minh Châu chia sẻ, "Artisan" thể hiện định hướng theo đuổi đồ thủ công mỹ nghệ, còn "Mun" vừa gợi chất liệu gỗ mun, vừa liên tưởng đến mái tóc và hình ảnh mặt trăng. Nhóm lựa chọn cái tên ngắn gọn, dễ đọc, đúng với tinh thần gần gũi mà mình hướng đến.

Những ngày đầu, hành trình khởi nghiệp gặp không ít trở ngại. Trong lô 150 chiếc trâm đầu tiên, có tới 100 chiếc bị hỏng, 50 chiếc còn lại phải mài hoàn toàn bằng tay để hoàn thiện.

Một trở ngại khác là không nhiều nghệ nhân nhận thực hiện những chi tiết khảm quá nhỏ vì đòi hỏi nhiều thời gian và sự tỉ mỉ. Sau nhiều lần tìm kiếm, nhóm mới gặp được người thợ sẵn sàng đồng hành với những thiết kế mới.

Bên cạnh đó, Minh Châu vẫn kiên trì sử dụng gỗ tự nhiên và giữ toàn bộ quy trình chế tác thủ công thay vì chuyển sang kim loại hay gỗ nhuộm. Lựa chọn này khiến chất lượng sản phẩm khó đồng nhất, đồng thời dễ cong vênh, nứt gãy và khó mở rộng quy mô.

Tìm cách đưa nghề đến gần người trẻ

Theo Minh Châu, thách thức lớn nhất không nằm ở khâu chế tác mà ở việc giúp khách hàng hiểu giá trị của đồ thủ công. Một chiếc trâm nhỏ phải trải qua hàng chục công đoạn nhưng vẫn thường bị đặt lên bàn cân với các sản phẩm sản xuất công nghiệp. Một số khách còn soi từng chi tiết như vân gỗ lệch màu hay bề mặt không đồng đều.

Thay vì thỏa hiệp với thị trường, Minh Châu chọn kể câu chuyện của nghề thông qua các workshop, triển lãm và hoạt động trải nghiệm. Theo Quân đội Nhân dân, cùng với mạng xã hội, đây là cách Mun Artisan kết nối với khách hàng, tiếp nhận góp ý và từng bước mở rộng sức sống của nghề khảm trai trong đời sống hiện đại.