Cuộc đua AI đang mở ra một cách tiếp cận chip khá khác thường: không cần sở hữu phần cứng, doanh nghiệp vẫn có thể sử dụng sức mạnh tính toán của những con chip tiên tiến. Theo Bloomberg, Cục Công nghiệp và An ninh Mỹ (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ đang rà soát cách các công ty AI Trung Quốc tiếp cận chip Nvidia đặt tại nước ngoài. Điểm đáng chú ý là cơ quan này không chỉ quan tâm đến việc chip bị hạn chế được vận chuyển trái phép vào Trung Quốc, mà còn xem xét trường hợp doanh nghiệp Trung Quốc truy cập từ xa vào máy chủ chứa chip tại một quốc gia khác. Khi đó, phần cứng vẫn nằm nguyên trong trung tâm dữ liệu ở nước ngoài, còn dữ liệu và tác vụ tính toán được truyền qua Internet. Đây có thể trở thành một lỗ hổng mới trong hệ thống kiểm soát xuất khẩu chip của Mỹ, vốn chủ yếu được xây dựng xoay quanh việc kiểm soát sự di chuyển của hàng hóa vật lý.

Chip Nvidia đang trở thành tâm điểm trong cuộc đua kiểm soát năng lực tính toán AI giữa Mỹ và Trung Quốc.

Vấn đề trở nên đáng chú ý sau khi Moonshot AI ra mắt Kimi K3, mô hình AI mã nguồn mở quy mô lớn, vào ngày 17/7. Theo những thông tin được dẫn lại, mô hình này sở hữu tới 2.800 tỷ tham số và đạt kết quả cạnh tranh với một số hệ thống AI hàng đầu trong nhiều bài kiểm tra. Michael Kratsios, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng, sau đó cáo buộc Moonshot AI đã mua máy chủ sử dụng chip GB300 thuộc thế hệ Blackwell của Nvidia và truy cập các máy chủ tương tự đặt tại Thái Lan để phục vụ huấn luyện. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa cáo buộc này và nguồn lực tính toán chính được sử dụng cho các mô hình Kimi. Bloomberg cho biết cụm máy chủ chủ lực phục vụ quá trình huấn luyện Kimi sử dụng khoảng 20.000 chip Nvidia H200, được cung cấp thông qua dịch vụ điện toán đám mây của Alibaba. H200 thuộc nhóm chip vẫn có thể được bán cho khách hàng Trung Quốc sau quá trình thẩm định và chịu các điều kiện kiểm soát nhất định, khác với GB300 Blackwell đang nằm trong nhóm bị hạn chế nghiêm ngặt.

Cách tiếp cận thông qua điện toán đám mây ở nước thứ ba vì thế trở thành vấn đề khó đối với Washington. Trong mô hình truyền thống, Mỹ có thể kiểm soát một lô chip bằng cách ngăn nhà sản xuất hoặc nhà phân phối xuất khẩu chúng sang Trung Quốc. Nhưng nếu chip được đặt tại Malaysia, Thái Lan hay một quốc gia khác, doanh nghiệp Trung Quốc chỉ cần thuê quyền sử dụng máy chủ từ xa thì việc xác định “xuất khẩu” trở nên phức tạp hơn nhiều. Bloomberg cũng đưa tin Alibaba từng tiếp cận chip Nvidia đặt tại Malaysia thông qua Megaspeed, một công ty Singapore đang bị Mỹ điều tra vì nghi vấn chuyển hướng chip. Các giao dịch được cho là thực hiện qua nhiều lớp pháp nhân, khiến việc xác định bên sử dụng cuối cùng trở nên khó khăn hơn. Trong trường hợp này, thứ được “thuê” không phải là con chip mà là năng lực tính toán mà con chip đó tạo ra.

Lỗ hổng nói trên đặt ra bài toán pháp lý không đơn giản cho BIS. Quyền hạn của cơ quan này từ lâu tập trung vào việc kiểm soát hàng hóa, công nghệ và phần cứng khi chúng được đưa qua biên giới. Còn với điện toán đám mây, chip có thể không bao giờ rời khỏi trung tâm dữ liệu ở nước ngoài. Một doanh nghiệp Trung Quốc chỉ cần gửi dữ liệu, mã nguồn và tác vụ huấn luyện tới máy chủ rồi nhận kết quả trả về. Hạ viện Mỹ đã thông qua một dự luật lưỡng đảng nhằm mở rộng quyền hạn của BIS đối với những trường hợp như vậy, nhưng dự luật vẫn phải trải qua Thượng viện. Nếu các quy định mới được áp dụng, ngành chip Mỹ cũng có thể chịu tác động đáng kể bởi các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài đang là thị trường quan trọng của Nvidia và nhiều nhà cung cấp hạ tầng AI khác.

Thuê năng lực tính toán từ các trung tâm dữ liệu ở nước thứ ba có thể tạo ra lỗ hổng mới trong kiểm soát xuất khẩu chip.

Điều đáng nói là đây không phải lần đầu Mỹ tìm cách bịt các kẽ hở xoay quanh chip Nvidia và doanh nghiệp Trung Quốc. Cuối tháng 5, Bộ Thương mại Mỹ từng đưa ra hướng dẫn nhằm yêu cầu doanh nghiệp xin giấy phép khi xuất khẩu chip AI cao cấp cho pháp nhân có trụ sở tại Trung Quốc, ngay cả khi pháp nhân đó đặt văn phòng ở quốc gia khác. Biện pháp này nhằm ngăn doanh nghiệp đưa chip ra nước ngoài trước khi chuyển chúng cho các công ty con hoặc đơn vị liên quan tại Trung Quốc. Đợt rà soát mới lại nhắm vào một lớp vấn đề khác: quyền truy cập từ xa vào năng lực tính toán. Nếu Mỹ chỉ kiểm soát nơi con chip được đặt mà không kiểm soát ai có quyền sử dụng nó, các lệnh hạn chế xuất khẩu có nguy cơ bị vô hiệu hóa một phần bởi mô hình thuê máy chủ xuyên biên giới.

Về phía Trung Quốc, cách tiếp cận này cho thấy việc tiếp cận năng lực tính toán AI không nhất thiết phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng mua trực tiếp những GPU tiên tiến nhất. Chỉ cần có đủ tiền, hạ tầng mạng và một mạng lưới trung tâm dữ liệu phù hợp, doanh nghiệp vẫn có thể tìm cách tiếp cận sức mạnh của chip Nvidia thông qua dịch vụ điện toán. Với Mỹ, đây là bài toán khó hơn nhiều so với kiểm soát một container hàng hóa. Washington giờ không chỉ phải theo dõi con chip đang ở đâu, mà còn phải xác định ai đang sử dụng sức mạnh tính toán của nó, từ đâu và cho mục đích gì. Cuộc chiến chip vì thế đang dần chuyển từ kiểm soát phần cứng sang kiểm soát cả quyền truy cập vào năng lực AI.