Hoạt động đấu thầu, mua sắm nhằm duy trì và nâng cấp cơ sở vật chất tại các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là các cơ sở đào tạo y tế trọng điểm, luôn đóng vai trò huyết mạch. Nguồn vốn phục vụ cho các hoạt động này thường được trích từ ngân sách nhà nước hoặc nguồn thu hợp pháp của đơn vị, đòi hỏi một quy trình quản lý, giải ngân hết sức chặt chẽ, minh bạch.

Ngày 15/4/2026, Hiệu trưởng Đại học Y Dược TP HCM là ông Ngô Quốc Đạt đã ký Quyết định số 1716/QĐ-ĐHYD về việc phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu gói thầu Cung cấp, lắp đặt máy chiếu, tivi cho các giảng đường nhà 15 tầng tại 217 Hồng Bàng, Phường Chợ Lớn, TPHCM. Theo dữ liệu được công bố rộng rãi trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, gói thầu này có giá dự toán được phê duyệt ở mức 997.963.200 đồng. Nguồn vốn thực hiện được xác định rõ là từ nguồn kinh phí chi thường xuyên của trường. Đây là một gói thầu mua sắm hàng hóa thuần túy, được tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng với phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ, nhằm tạo điều kiện cho mọi doanh nghiệp đủ năng lực trên toàn quốc có cơ hội tham gia cạnh tranh công bằng.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang nỗ lực phục hồi và phát triển, việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong từng gói thầu mua sắm của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập không chỉ là khẩu hiệu, mà là yêu cầu mang tính cấp thiết. Mỗi một đồng vốn được tiết kiệm qua khâu đấu thầu sẽ tạo thêm dư địa để đầu tư cho các hạng mục cấp thiết khác, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục và y tế. Chính vì vậy, sự chú ý của dư luận và các cơ quan giám sát thường được dồn vào kết quả mở thầu – nơi những con số "biết nói" sẽ phản ánh bức tranh chân thực nhất về mức độ cạnh tranh của thị trường.

Những con số "nhỏ giọt" từ biên bản mở thầu

Đúng 10 giờ 33 phút ngày 25/05/2026, Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia đã ghi nhận hoàn thành việc mở thầu đối với gói thầu cung cấp thiết bị nêu trên. Biên bản mở thầu công khai cho thấy sự góp mặt của hai doanh nghiệp tham gia "so găng", bao gồm: Công ty Cổ phần Phân phối Điện tử JVS và Công ty Cổ phần Công nghệ Thiết bị Toàn Năng. Việc có nhiều hơn một nhà thầu tham dự bước đầu cho thấy gói thầu đã thu hút được sự quan tâm nhất định từ thị trường.

Tuy nhiên, đi sâu vào phân tích các thông số cốt lõi, bức tranh cạnh tranh về giá tại gói thầu này lại thể hiện một kịch bản khá "nhỏ giọt" và thiếu vắng sự đột phá. Cụ thể, nhà thầu thứ nhất là Công ty Cổ phần Phân phối Điện tử JVS (mã định danh: vn0312643616) đã đưa ra mức giá dự thầu là 993.468.000 đồng. Đối chiếu với giá gói thầu ban đầu là 997.963.200 đồng, mức giá dự thầu này chỉ giúp ngân sách của đơn vị tiết kiệm được hơn 4,4 triệu đồng. Nếu tính theo tỷ lệ phần trăm, mức tiết kiệm này nằm ở ngưỡng đạt khoảng 0,45%.

Chưa dừng lại ở đó, nhà thầu thứ hai là Công ty Cổ phần Công nghệ Thiết bị Toàn Năng (mã định danh: vn0315797043) còn nộp hồ sơ với mức giá dự thầu cao hơn đối thủ, đạt 996.760.000 đồng. Với mức giá này, trong kịch bản doanh nghiệp này trúng thầu, tỉ lệ tiết kiệm ngân sách mang lại chỉ đạt mức cực kỳ khiêm tốn là khoảng 0,12% (tương đương mức giảm giá nhỉnh hơn 1,2 triệu đồng so với quy mô gói thầu xấp xỉ 1 tỉ đồng).

Việc cả hai nhà thầu tham dự đều đưa ra các mức giá bám rất sát giá trần (giá dự toán) của gói thầu khiến các nhà phân tích đấu thầu không khỏi băn khoăn về tính cạnh tranh thực chất. Cần nhắc lại rằng, thiết bị giảng đường như máy chiếu, tivi đều là những loại hàng hóa thông dụng, phổ biến trên thị trường, có nguồn cung đa dạng và độ mở thông tin cao. Đối với những mặt hàng có tính thương mại hóa sâu rộng như vậy, mức độ cạnh tranh về giá giữa các đại lý, nhà phân phối thường diễn ra rất gay gắt, kỳ vọng mang lại tỉ lệ giảm giá hấp dẫn (thường từ 3% đến 6%, thậm chí cao hơn) cho bên mời thầu. Do đó, tỉ lệ tiết kiệm loanh quanh mức 0,12% - 0,45% rõ ràng là một kết quả cần được mổ xẻ thấu đáo.

Hồ sơ năng lực "khủng" và khâu lập dự toán

Để có cái nhìn đa chiều hơn, cần lật lại hồ sơ năng lực của các "đấu thủ" tham gia gói thầu này. Dữ liệu lịch sử đấu thầu chứng minh rằng, cả Công ty Cổ phần Phân phối Điện tử JVS và Công ty Cổ phần Công nghệ Thiết bị Toàn Năng đều không phải là những tay ngang, mà là những tên tuổi có bề dày kinh nghiệm, từng chinh chiến tại hàng chục, thậm chí hàng trăm gói thầu lớn nhỏ trên phạm vi cả nước.

Theo số liệu trích xuất, Công ty Cổ phần Phân phối Điện tử JVS (trụ sở tại Phường Tân Sơn Nhất, TP HCM) từng tham gia tổng cộng 52 gói thầu, trong đó trúng 21 gói và trượt 26 gói. Tổng giá trị các gói thầu đã trúng với vai trò độc lập của doanh nghiệp này được ghi nhận lên tới hơn 7,21 tỷ đồng. Không những thế, doanh nghiệp này có vẻ khá am hiểu môi trường đấu thầu tại khu vực khi từng có lịch sử tham gia tới 7 gói thầu tại chính Đại học Y Dược TP HCM (kết quả trúng 1 gói, trượt 3 gói và 3 gói chưa có kết quả). Tỉ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán trong suốt quá trình hoạt động của nhà thầu này là 96,83%.

Ở bên kia chiến tuyến, Công ty Cổ phần Công nghệ Thiết bị Toàn Năng (trụ sở tại Phường An Hội Tây, TP HCM) còn sở hữu một hồ sơ thầu ấn tượng hơn rất nhiều về mặt số lượng và tỉ lệ thành công. Doanh nghiệp này đã tham gia 105 gói thầu, trúng tới 85 gói và trượt 17 gói. Tổng giá trị trúng thầu độc lập của công ty này lên tới con số hơn 27,41 tỷ đồng, cùng với 4,43 tỷ đồng trong vai trò thành viên liên danh. Gói thầu thiết bị nhà 15 tầng đánh dấu lần đầu tiên doanh nghiệp này "thử sức" tại Đại học Y Dược TP HCM, hiện đang chờ đợi kết quả xét thầu cuối cùng.

Dấu hỏi về công tác khảo sát giá thị trường

Sự tương phản giữa một bên là năng lực, kinh nghiệm thương trường dạn dày của các nhà thầu, với một bên là mức giảm giá "nhỏ giọt", đang hướng sự chú ý của giới chuyên môn vào khâu tiền kiểm: Công tác lập và thẩm định giá dự toán gói thầu.

Theo nguyên tắc vận hành của thị trường đấu thầu, pháp luật hoàn toàn không cấm nhà thầu đưa ra mức giá dự thầu sát với giá gói thầu. Nhà thầu có quyền tính toán biên độ lợi nhuận tối đa và đệ trình mức giá mà họ cho là phù hợp nhất để tối ưu hóa doanh thu, miễn là không vượt quá giá trần quy định. Tuy nhiên, khi hiện tượng bỏ thầu sát giá xảy ra có tính hệ thống ở nhiều nhà thầu trong cùng một gói, hoặc xảy ra ở một mặt hàng cực kỳ phổ thông, thì trách nhiệm cần phải được nhìn nhận từ phía cơ quan quản lý nhà nước và chủ đầu tư.

Nếu giá dự toán được khảo sát, thẩm định và phê duyệt quá sát với giá bán lẻ cao nhất trên thị trường, hoặc bao gồm nhiều cấu thành chi phí chưa thực sự được tinh gọn, vô hình trung sẽ tạo ra một "chiếc nôi" êm ái, khiến các nhà thầu mất đi động lực phải cắt giảm biên độ lợi nhuận để cạnh tranh. Hậu quả nhãn tiền là ngân sách nhà nước, cụ thể là nguồn kinh phí chi thường xuyên của đơn vị, không đạt được hiệu quả tiết kiệm tối ưu như kỳ vọng của pháp luật đấu thầu. Đây là một điểm mà các cơ quan kiểm toán, thanh tra chuyên ngành thường xuyên nhắc nhở, yêu cầu các chủ đầu tư phải đặc biệt lưu tâm khi tiến hành mua sắm công.

Góc nhìn chuyên gia: Đề cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình

Phân tích diễn biến gói thầu dưới góc độ pháp lý và nguyên tắc quản lý nhà nước, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TPHCM) đưa ra những bình luận sắc sảo, khách quan: "Khi tiếp cận bất kỳ một gói thầu nào, chúng ta cần bám sát thượng tôn pháp luật. Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi bởi Luật 90/2025/QH15), luôn đặt ra yêu cầu song hành, không thể tách rời giữa tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Không thể quy chụp sai phạm chỉ dựa trên tỉ lệ tiết kiệm thấp. Tuy nhiên, đó chắc chắn phải là một 'tín hiệu cảnh báo' đòi hỏi chủ đầu tư phải khởi động cơ chế tự rà soát".

Luật sư Nguyễn Văn Lập lập luận thêm: "Khi một gói thầu mua sắm thiết bị như tivi, máy chiếu có sự tham gia của các doanh nghiệp lớn, nhưng tỉ lệ tiết kiệm đạt được lại ở mức thấp (dưới 0,5%), chủ đầu tư cần có trách nhiệm giải trình minh bạch về quy trình thu thập báo giá, thẩm định giá và xây dựng giá dự toán. Việc này nhằm khẳng định rằng mức giá trần đưa ra đã thực sự phản ánh đúng mặt bằng giá giao dịch bán buôn, bán dự án trên thị trường hay chưa".

Nhấn mạnh về tầm quan trọng của các văn bản chỉ đạo từ Chính phủ, vị chuyên gia pháp lý trích dẫn sâu sắc tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026. Chỉ thị này đã phát đi một thông điệp vô cùng mạnh mẽ từ người đứng đầu Chính phủ, yêu cầu chấn chỉnh, tăng cường hiệu lực, hiệu quả và đặc biệt là nâng cao trách nhiệm giải trình trong công tác đấu thầu, kiên quyết khắc phục triệt để tình trạng đấu thầu mang tính hình thức, kém hiệu quả về mặt kinh tế.

"Chủ đầu tư, trong trường hợp này là ban lãnh đạo Đại học Y Dược TP HCM, mang trên vai trọng trách rất lớn trong việc quản lý, sử dụng dòng tiền từ nguồn vốn chi thường xuyên. Trách nhiệm giải trình trong kỷ nguyên mới không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện thủ tục giấy tờ, làm đúng quy trình mở thầu, chấm thầu cơ học, mà cao hơn thế, phải chứng minh được bằng thực tế rằng việc giải ngân nguồn ngân sách đó đã đạt được mức tối ưu nhất, hiệu quả kinh tế lớn nhất cho Nhà nước và xã hội", Luật sư Nguyễn Văn Lập đúc kết.

Tính cạnh tranh và hiệu quả kinh tế luôn là hai mặt của một đồng xu trong công tác đấu thầu. Một cuộc thầu được coi là thực sự thành công, trọn vẹn ý nghĩa khi nó không chỉ minh bạch tìm ra được nhà thầu đáp ứng trúng và đúng các yêu cầu kỹ thuật, mà còn phải mang lại giá trị thặng dư, tiết kiệm thiết thực cho túi tiền của quốc gia. Dư luận và giới quan sát đang dõi theo từng bước đánh giá hồ sơ thầu công tâm, khách quan từ phía Đại học Y Dược TP HCM để lựa chọn ra nhà thầu xứng đáng nhất, qua đó tái khẳng định cam kết bảo vệ sự minh bạch và hiệu năng của nguồn vốn công.

​