Bên hành lang Quốc hội kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) đưa ra đề xuất trên sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định tổ chức thi lại cho 328 thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, trong khi 5 thí sinh Trường THPT Lê Trực (Quảng Trị) bị hủy toàn bộ kết quả thi do vi phạm quy chế.

Thi lại để đánh giá đúng năng lực thí sinh

Tại họp báo ngày 5/8, GS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, việc xử lý hai vụ việc được thực hiện trên cơ sở kết quả xác minh của cơ quan điều tra.

Theo ông Chương, tại Quảng Trị, kết quả xác minh của Công an tỉnh đã làm rõ mức độ vi phạm của từng thí sinh, đủ căn cứ áp dụng quy chế để hủy kết quả thi.

Đối với 328 thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, ông Chương nêu ba lý do để Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định tổ chức thi lại.

Trong đó, kết quả xác minh ban đầu của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an xác định đến nay một số thí sinh thừa nhận có trao đổi bài thi nhưng chưa phản ánh đúng thực tế. Sai phạm xảy ra tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang là sai phạm của tập thể điểm thi, làm cho kết quả thi của tất cả thí sinh không bảo đảm trung thực, khách quan, công bằng.

Căn cứ Quy chế thi tốt nghiệp THPT, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng có cơ sở pháp lý để tổ chức thi lại tất cả các môn thi tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang.

Đồng tình với phương án này, ĐBQH Phạm Văn Hòa cho rằng việc cho thí sinh thi lại vừa bảo đảm quyền lợi của học sinh, vừa tạo cơ hội đánh giá đúng năng lực của từng em.

“Nếu hủy toàn bộ kết quả của 328 em mà không cho thi lại sẽ ảnh hưởng rất lớn, trong khi có thể có những em không chủ động gian lận. Thi lại sẽ là cơ hội để đánh giá đúng năng lực, xem các em có thực sự học thật, thi thật hay không”, đại biểu nêu quan điểm.

Tuy nhiên, ông Hòa lưu ý, nếu kết quả điều tra sau này xác định có thí sinh cố ý gian lận thì vẫn phải xử lý nghiêm theo quy chế.

“Nếu chứng minh được thí sinh nào cố ý gian lận thì phải hủy kết quả, giống như các trường hợp vi phạm ở Quảng Trị”, đại biểu nói.

“Cần tách bạch hoàn toàn hai kỳ thi”

Từ những vụ việc trên, ĐBQH Phạm Văn Hòa cho rằng cần nhìn rộng hơn vào cách thức tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT và việc sử dụng kết quả kỳ thi cho tuyển sinh đại học.

Theo ông, cần tách bạch hoàn toàn kỳ thi tốt nghiệp THPT với tuyển sinh đại học.

Đại biểu phân tích, tỷ lệ đỗ tốt nghiệp THPT hiện lên tới 98-99%, vì vậy việc tiếp tục tổ chức một kỳ thi quy mô lớn để xét tốt nghiệp là không cần thiết và gây tốn kém.

Thay vào đó, theo ông Hòa, có thể xét công nhận tốt nghiệp dựa trên kết quả học tập đối với đa số học sinh, chỉ loại trừ những trường hợp có học lực dưới trung bình.

Đối với tuyển sinh đại học, đại biểu đề xuất giao quyền tự chủ cho các cơ sở đào tạo trong lựa chọn phương thức tuyển sinh.

Theo đó, những trường có yêu cầu đầu vào cao như khối công an, quân đội, y dược… có thể tổ chức thi tuyển. Các trường khác có thể lựa chọn xét tuyển nếu phù hợp với yêu cầu đào tạo.

“Trường nào muốn xét tuyển thì xét tuyển, trường nào muốn tổ chức thi để chọn học sinh giỏi thì tổ chức thi”, ông Hòa nêu quan điểm.

Theo đại biểu, cách làm này sẽ tách bạch mục tiêu xét tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, đồng thời giảm chi phí cho Nhà nước và xã hội.

Khi đó, chỉ những thí sinh có nguyện vọng vào các trường yêu cầu thi tuyển mới phải dự thi, trong khi các cơ sở đào tạo còn lại có thể lựa chọn phương thức tuyển sinh riêng.

Việc trao quyền tự chủ cho các trường, theo ông Hòa, cũng góp phần tuyển chọn đúng người học, hạn chế tiêu cực và sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội.

Tách hai mục tiêu để giảm áp lực, hạn chế tiêu cực?

Đề xuất tách kỳ thi tốt nghiệp THPT khỏi tuyển sinh đại học không phải lần đầu được đặt ra.

Trước đó, tại phiên họp ngày 14/7 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cũng đề nghị nghiên cứu vấn đề này.

Theo ông Vinh, việc tổ chức một kỳ thi phục vụ hai mục tiêu, gồm xét tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, có ưu điểm là tiết kiệm công sức cho người dân và chi phí xã hội. Tuy nhiên, cách thức này cũng bộc lộ những bất cập khi thí sinh chịu áp lực phải đạt điểm cao để xét tuyển đại học, từ đó làm gia tăng nguy cơ phát sinh tiêu cực.

“Nên chăng nghiên cứu tách hai kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học”, ông Vinh đặt vấn đề.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội, kỳ thi tốt nghiệp THPT nên tập trung đánh giá kết quả học tập của học sinh sau 12 năm phổ thông, qua đó phản ánh chất lượng giáo dục và làm cơ sở điều chỉnh chính sách.

Trong khi đó, tuyển sinh đại học nên giao cho các cơ sở giáo dục đại học chủ động thực hiện, tương tự cách nhiều trường đang áp dụng với các kỳ thi đánh giá năng lực và phương thức tuyển sinh riêng.

“Nếu tách bạch kỳ thi tốt nghiệp THPT với tuyển sinh đại học thì sẽ ít nguy cơ lặp lại tình trạng hiện nay”, ông Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh.

Những sai phạm tại kỳ thi tốt nghiệp THPT một lần nữa đặt ra bài toán về mục tiêu của một kỳ thi đang đồng thời đảm nhiệm nhiều chức năng. Việc tách hay tiếp tục kết hợp hai mục tiêu cần được đánh giá toàn diện, nhưng các đề xuất từ đại biểu Quốc hội cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở xử lý từng trường hợp vi phạm, mà còn ở việc thiết kế một cơ chế thi và tuyển sinh bảo đảm thực chất, công bằng, giảm áp lực và hạn chế nguy cơ phát sinh tiêu cực.