Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, bức tranh đấu thầu của Công ty TNHH Thông Thuận Phát không chỉ bộc lộ những câu hỏi về tính minh bạch trong các mối quan hệ đan chéo, mà còn chỉ ra một nghịch lý rất lớn về năng lực tài chính và sức cạnh tranh thực tế của doanh nghiệp này khi tham gia thị trường rộng lớn hơn.

Nghịch lý từ những con số thống kê trên mạng đấu thầu

Dữ liệu tổng hợp toàn bộ lịch sử đấu thầu của Công ty TNHH Thông Thuận Phát cho thấy, doanh nghiệp này đã tham gia 124 gói thầu trên toàn quốc. Đáng chú ý, tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của Thông Thuận Phát là 94,92%. Đồng thời, tỷ lệ chào giá thấp nhất khi tham gia của đơn vị này từng đạt mức ấn tượng là 64,96%.

Điều này đồng nghĩa với việc, trên bình diện chung, Công ty TNHH Thông Thuận Phát hoàn toàn có năng lực tài chính, tối ưu hóa công nghệ và khả năng tổ chức thi công để giảm giá trung bình trên 5%, thậm chí cá biệt có dự án giảm tới 35% để giành lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ mạnh. Thế nhưng, khi quay về hoạt động tại "sân nhà" Tây Ninh và nộp hồ sơ vào các dự án do Ban Quản lý dự án, Ủy ban nhân dân cấp xã/phường mời thầu (như Ủy ban nhân dân xã Phước Vinh, Ban Quản lý dự án phường Tân Ninh, Ban Quản lý dự án xã Dương Minh Châu), tỷ lệ tiết kiệm của Thông Thuận Phát lại giảm mạnh một cách bất thường.

Tại 4 gói thầu trọng điểm được mổ xẻ ở Kỳ 1, giá trúng thầu của doanh nghiệp này bám sát mức trần 99,94% - 99,98% so với giá gói thầu. Việc một nhà thầu có dư địa giảm giá sâu nhưng đột nhiên chỉ giảm đi vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng (tỷ lệ tiết kiệm từ 0,017% đến 0,057%) tại các gói thầu sử dụng ngân sách địa phương cho thấy, sự thiếu vắng cạnh tranh thực chất đã tước đi cơ hội tiết kiệm hàng trăm triệu đồng cho ngân sách Nhà nước.

Đi tìm trách nhiệm của Chủ đầu tư tại các dự án cấp cơ sở

Trong bức tranh đấu thầu kém hiệu quả này, không thể không nhắc đến vai trò, trách nhiệm của các Chủ đầu tư và Bên mời thầu. Cụ thể, Chánh Văn phòng Lê Xuân Hồng (Ủy ban nhân dân xã Phước Vinh, ký Quyết định số 406/QĐ-VP), Phó Giám đốc Trần Thị Lan Phượng (Ban Quản lý dự án phường Tân Ninh, ký Quyết định số 589/QĐ-BQLDA) hay Phó Giám đốc Phạm Minh Tùng (Ban Quản lý dự án xã Dương Minh Châu, ký Quyết định số 159/QĐ-BQL và Quyết định số 156/QĐ-BQL) là những cá nhân đại diện cơ quan nhà nước đặt bút ký phê duyệt dự toán, hồ sơ mời thầu và kết quả trúng thầu cuối cùng.

Nhiều ý kiến bảo vệ thường viện dẫn lý do: "Chủ đầu tư đã làm đúng quy trình đăng tải trên mạng quốc gia. Việc không có nhà thầu khác tham gia (tại gói Chào hàng cạnh tranh) hoặc nhà thầu khác nộp hồ sơ thiếu sót (tại gói Đấu thầu rộng rãi) là rủi ro khách quan của thị trường, không phải lỗi của Chủ đầu tư". Tuy nhiên, lập luận này đã bỏ qua mục tiêu cốt lõi của Luật Đấu thầu là bảo đảm hiệu quả kinh tế cho dòng vốn ngân sách công.

Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) đánh giá sắc bén về trách nhiệm của chủ thể liên quan: "Đấu thầu không phải là một quy trình mang tính thủ tục để hợp thức hóa việc chỉ định nhà thầu một cách khéo léo, mà là công cụ quản lý nhà nước để tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công. Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành ngày 03/4/2026 đã nêu đích danh trách nhiệm người đứng đầu, nghiêm cấm mọi hành vi nâng khống giá gói thầu và yêu cầu các cấp phải có biện pháp thanh tra, kiểm tra, giám sát bảo đảm không có vùng cấm, không có ngoại lệ".

Luật sư Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh thêm: "Việc Chủ đầu tư ký duyệt các kết quả trúng thầu sát giá đồng loạt tại địa phương, cộng hưởng với việc đối thủ của nhà thầu trúng thầu nộp những bộ hồ sơ thiếu đề xuất kỹ thuật, là những minh chứng cho thấy tính minh bạch đang gặp nhiều thách thức. Khi các báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu có những điểm bất thường, trách nhiệm của Chủ đầu tư là phải thẩm định lại tính trung thực của báo cáo đó trước khi ra quyết định. Các gói thầu tiết kiệm dưới 0,1% này hoàn toàn đủ điều kiện và dấu hiệu để các cơ quan thanh tra vào cuộc hậu kiểm toàn diện".

Môi trường đấu thầu lành mạnh, sử dụng hiệu quả từng đồng ngân sách chỉ được thiết lập khi Chủ đầu tư thực sự làm tròn vai trò "gác cổng" nguồn vốn. Khi Chủ đầu tư chấp nhận những mức giá trúng thầu sát giá trần một cách hệ thống, dư luận có quyền đặt nghi vấn về năng lực định giá gói thầu, hiệu quả quản trị dự án, hoặc những lỗ hổng lớn hơn cần được bít kín. Đã đến lúc các cơ quan quản lý cấp trên cần có những chế tài giám sát mạnh mẽ hơn, tiến hành kiểm toán độc lập các dự án này để bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

​