Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, dự án Mương thoát nước thuộc khu dân cư số 4 và số 6, tổ 8 ấp Tân Thịnh được triển khai nhằm nâng cấp đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, giải quyết triệt để tình trạng ngập úng cục bộ và bảo đảm vệ sinh môi trường trên địa bàn xã An Viễn, TP Đồng Nai. Dự án được đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách xã (nguồn đầu tư công) do Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã An Viễn chịu trách nhiệm tổ chức lựa chọn nhà thầu.
Kết quả đấu thầu tại xã An Viễn
Hồ sơ thầu cho thấy, gói thầu số 01 (xây lắp): Thi công xây dựng thuộc dự án nêu trên được tổ chức đấu thầu công khai theo hình thức chào hàng cạnh tranh qua mạng, phương thức lựa chọn nhà thầu một giai đoạn một túi hồ sơ. Trách nhiệm phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu thuộc về Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã An Viễn theo Quyết định số 158/QĐ-TTDVTH ngày 22/04/2026. Sau đó, ngày 12/05/2026, cơ quan này ban hành Quyết định số 174/QĐ-TTDVTH phê duyệt dự toán gói thầu với giá trị xác định là 5.924.168.379 đồng.
Mặc dù thông tin mời thầu được đăng tải rộng rãi trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo quy định, tuy nhiên đến thời điểm đóng thầu ngày 27/05/2026, biên bản mở thầu ghi nhận thực trạng có duy nhất một nhà thầu nộp hồ sơ tham dự là Công ty TNHH MTV XDPT Long Thuận. Do không có đối thủ cạnh tranh về giá, doanh nghiệp này đưa ra mức giá dự thầu là 5.864.521.109 đồng.
Ngày 03/06/2026, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã An Viễn ký Quyết định số 203/QĐ-TTDVTH phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu qua mạng. Công ty TNHH MTV XDPT Long Thuận chính thức trúng thầu với giá 5.864.521.109 đồng, thời gian thực hiện hợp đồng trọn gói là 120 ngày.
Đối chiếu giữa giá dự toán và giá trúng thầu, gói thầu xây lắp này chỉ kéo giảm chi phí được khoảng 59.647.270 đồng. Mức giảm giá khiêm tốn này tương đương với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách chỉ đạt xấp xỉ 1,01%.
Vị thế quen thuộc của nhà thầu và Góc nhìn chuyên gia về hiệu quả sử dụng vốn ngân sách
Việc Công ty TNHH MTV XDPT Long Thuận dễ dàng giành được gói thầu khi một mình tham gia dự thầu không gây bất ngờ đối với các đơn vị am hiểu thị trường xây dựng tại địa phương. Dữ liệu lịch sử đấu thầu từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy đơn vị có mã số thuế 3600821740, đặt trụ sở tại xã Hưng Thịnh, thành phố Đồng Nai này có vị thế cực kỳ vững chắc với tần suất trúng thầu áp đảo.
Cụ thể, Công ty TNHH MTV XDPT Long Thuận từng tham gia tổng cộng 54 gói thầu, trong đó ghi nhận kết quả trúng tới 41 gói, trượt 4 gói và 9 gói chưa có kết quả. Đáng chú ý, địa bàn hoạt động của doanh nghiệp tập trung nhiều tại TP Đồng Nai với 50 gói thầu trên tổng số 54 gói đã tham gia. Tổng giá trị các gói thầu đã trúng đạt khoảng 193.991.921.559 đồng.
Bình luận về tính cạnh tranh và hiệu quả kinh tế của các gói thầu có tỷ lệ giảm giá thấp, luật sư Nguyễn Văn Lập thuộc Đoàn Luật sư TP HCM nhận định, pháp luật về đấu thầu hiện hành không cấm việc chỉ có một nhà thầu tham dự hoặc trúng thầu với giá sát giá dự toán, miễn là toàn bộ quy trình từ khâu lập hồ sơ mời thầu, đăng tải thông tin đến đánh giá hồ sơ dự thầu tuân thủ đúng Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Luật số 90/2025/QH15.
Tuy nhiên, theo luật sư Nguyễn Văn Lập, dưới góc độ quản trị đầu tư công, những gói thầu chào hàng cạnh tranh nhưng chỉ có duy nhất một đơn vị tham gia và đạt tỷ lệ tiết kiệm khoảng 1,01% là biểu hiện của tình trạng cạnh tranh hạn chế. Thực trạng này phản ánh sức hút của gói thầu chưa cao hoặc các tiêu chí kỹ thuật, năng lực trong hồ sơ mời thầu vô hình trung đã thu hẹp sự tiếp cận của thị trường.
QUY ĐỊNH VỀ TỶ LỆ TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG ĐẤU THẦU
Hiệu quả kinh tế là một trong những mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu, được định nghĩa rõ tại Khoản 8 Điều 4 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15. Để đạt được mục tiêu này, việc xác định giá gói thầu và kiểm soát giá trúng thầu được quy định chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch đến khi thực hiện hợp đồng.
Theo quy định tại Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, giá gói thầu phải được tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí, kể cả chi phí dự phòng, phí, lệ phí và thuế. Đặc biệt, chủ đầu tư có trách nhiệm cập nhật giá gói thầu trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu cần thiết để đảm bảo giá gói thầu sát với giá thị trường, tránh thất thoát ngân sách hoặc gây khó khăn cho nhà thầu. Căn cứ xác định giá gói thầu bao gồm dự toán được duyệt, kết quả lựa chọn nhà thầu của các gói thầu tương tự trong 12 tháng trước đó hoặc các báo giá thị trường (tối thiểu 01 báo giá, khuyến khích nhiều hơn).
Về chỉ số đánh giá, Điểm b Khoản 2 Điều 17 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định "tỷ lệ tiết kiệm trung bình" là một trong những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực, nguồn lực và kết quả thực hiện công tác đấu thầu của chủ đầu tư trong kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu. Đối với hình thức chỉ định thầu, tính hiệu quả kinh tế được siết chặt hơn:
- Tại quy trình chỉ định thầu thông thường, chủ đầu tư phải quy định mức tỷ lệ tiết kiệm của giá đề nghị trúng thầu trong hồ sơ yêu cầu để làm cơ sở cho nhà thầu chuẩn bị hồ sơ đề xuất.
- Tại quy trình chỉ định thầu rút gọn, chủ đầu tư và nhà thầu phải thương thảo về giá để bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả. Riêng với gói thầu xây lắp quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78, quá trình thương thảo phải đảm bảo tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, để duy trì hiệu quả kinh tế, Điểm a Khoản 5 Điều 70 Luật Đấu thầu nhấn mạnh việc sửa đổi hợp đồng về giá, khối lượng không được vượt giá gói thầu đã ghi trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu hoặc dự toán gói thầu được phê duyệt. Việc tuân thủ nghiêm các quy định này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công tại các địa phương mà còn là thước đo trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền trước pháp luật.