Mùa tuyển sinh và chuyển cấp luôn là thời điểm phụ huynh bận rộn với hàng loạt thủ tục hành chính liên quan đến con em. Lợi dụng tâm lý lo lắng nếu hồ sơ bị chậm trễ hoặc ảnh hưởng đến việc nhập học, các đối tượng lừa đảo đang triển khai một kịch bản mới: giả danh công an, giáo viên hoặc cán bộ quản lý giáo dục gọi điện thông báo mã định danh của học sinh bị lỗi, từ đó dẫn dụ nạn nhân cung cấp thông tin cá nhân hoặc chuyển tiền.

Giả danh công an, giáo viên báo lỗi mã định danh để chiếm đoạt tài sản

Ảnh minh họa.

Theo Công an tỉnh Cà Mau, thời gian gần đây trên địa bàn xã Đất Mới đã ghi nhận nhiều trường hợp phụ huynh nhận được các cuộc gọi từ những người tự xưng là Công an xã. Các đối tượng thông báo mã định danh của học sinh bị sai hoặc chưa đồng bộ trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, khiến hồ sơ chuyển cấp không thể được phê duyệt đúng thời hạn.

Sau khi tạo được tâm lý hoang mang, đối tượng yêu cầu phụ huynh cung cấp số căn cước công dân, mã định danh cá nhân của học sinh hoặc truy cập vào các đường link lạ để "kiểm tra thông tin". Một số trường hợp còn hướng dẫn cài đặt ứng dụng dịch vụ công giả mạo với lý do hỗ trợ cập nhật dữ liệu. Thực chất, đây là những ứng dụng chứa mã độc hoặc công cụ đánh cắp thông tin đăng nhập, giúp kẻ gian chiếm quyền kiểm soát điện thoại và tài khoản ngân hàng của nạn nhân.

Không dừng lại ở đó, các đối tượng còn đóng giả giáo viên hoặc nhân viên nhà trường gọi điện thông báo cần hoàn thiện hồ sơ nhập học cho học sinh. Sau khi lấy được lòng tin, chúng yêu cầu phụ huynh chuyển các khoản tiền như học phí, tiền đồng phục, tiền bảo hiểm hoặc các khoản thu đầu năm vào tài khoản cá nhân với lý do "để kịp hoàn tất thủ tục".

Theo cơ quan công an, điểm nguy hiểm của thủ đoạn này là đối tượng nắm khá rõ thông tin về học sinh và phụ huynh như họ tên, trường học hoặc địa phương sinh sống. Điều này khiến nhiều người tin rằng cuộc gọi đến từ cơ quan chức năng hoặc nhà trường thật.

Các chuyên gia an ninh mạng nhận định, những dữ liệu này có thể được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau trên Internet hoặc từ các vụ rò rỉ dữ liệu cá nhân trước đó. Khi kết hợp với kỹ năng giao tiếp và kịch bản được chuẩn bị sẵn, các đối tượng dễ dàng tạo dựng lòng tin chỉ sau vài phút trao đổi.

Thực tế, không ít phụ huynh tại Việt Nam đã trở thành nạn nhân của chiêu trò này. Chị N.T.H., trú tại TP Cần Thơ, cho biết bản thân nhận được cuộc gọi từ một người tự xưng là cán bộ công an thông báo mã định danh của con bị lỗi nên hồ sơ vào lớp 10 chưa thể được duyệt. Đối tượng yêu cầu chị cài đặt một ứng dụng "dịch vụ công" để cập nhật dữ liệu. Sau khi làm theo hướng dẫn và cấp các quyền truy cập trên điện thoại, tài khoản ngân hàng của chị bất ngờ phát sinh nhiều giao dịch chuyển tiền với tổng số tiền hơn 85 triệu đồng.

Trong một vụ việc khác, anh P.V.M. tại Đồng Nai nhận được cuộc gọi từ người tự xưng là giáo viên chủ nhiệm của con, thông báo cần đóng gấp tiền đồng phục và các khoản đầu năm để hoàn tất danh sách nhập học. Vì đối tượng đọc chính xác họ tên học sinh và lớp dự kiến theo học nên anh hoàn toàn tin tưởng, chuyển hơn 7 triệu đồng vào tài khoản được cung cấp. Chỉ khi liên hệ trực tiếp với nhà trường, anh mới biết mình đã bị lừa.

Theo Công an tỉnh Cà Mau, toàn bộ quy trình thu thập thông tin học sinh hoặc thu các khoản phí liên quan hiện đều được thực hiện trực tiếp tại trường học theo đúng quy định. Các cơ sở giáo dục không yêu cầu phụ huynh cung cấp dữ liệu cá nhân qua điện thoại, cũng không yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân của giáo viên hoặc cán bộ nhà trường.

Cơ quan chức năng đánh giá đây là một trong những thủ đoạn lừa đảo có khả năng tiếp tục gia tăng trong các đợt tuyển sinh, bởi đối tượng lợi dụng đúng thời điểm phụ huynh có nhiều áp lực về thủ tục và thường mất bình tĩnh khi nghe thông báo liên quan đến quyền lợi học tập của con em.

Công an khuyến cáo thực hiện quy tắc "3 Không", chuyên gia cảnh báo nguy cơ lộ dữ liệu cá nhân

Để chủ động phòng ngừa loại tội phạm này, Công an tỉnh Cà Mau khuyến cáo người dân nghiêm túc thực hiện quy tắc "3 Không".

Thứ nhất, không cung cấp thông tin cá nhân cho người lạ qua điện thoại hoặc trên môi trường mạng. Thứ hai, không tiết lộ mã OTP cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là công an, giáo viên hay nhân viên ngân hàng. Thứ ba, không truy cập các đường link, website hoặc cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc được gửi qua tin nhắn, cuộc gọi hay mạng xã hội.

Cơ quan công an cũng nhấn mạnh, khi nhận được cuộc gọi liên quan đến hồ sơ nhập học hoặc chuyển cấp, phụ huynh cần chủ động liên hệ trực tiếp với nhà trường hoặc đến điểm trường để xác minh thông tin thay vì làm theo hướng dẫn của người gọi. Nếu nghi ngờ bị lừa đảo, cần lưu giữ toàn bộ số điện thoại, nội dung tin nhắn, thông tin tài khoản nhận tiền và nhanh chóng trình báo cơ quan công an để được hỗ trợ.

Ở góc độ chuyên gia, ông Vũ Ngọc Sơn, Giám đốc Công nghệ Công ty Cổ phần Công nghệ An ninh mạng Quốc gia (NCS), cho rằng tình trạng lộ lọt dữ liệu cá nhân hiện nay không chỉ xuất phát từ việc người dùng tự chia sẻ thông tin lên mạng mà còn đến từ nguy cơ rò rỉ tại các hệ thống dữ liệu tập trung.

Theo phân tích của ông Sơn, quá trình chuyển đổi số giúp dữ liệu của người dân được lưu trữ tập trung để thuận tiện cho việc khai thác và chia sẻ, nhưng đồng thời cũng trở thành mục tiêu hấp dẫn đối với các nhóm tin tặc. Khi xâm nhập được các kho dữ liệu này, hacker có thể thu thập lượng lớn thông tin cá nhân để phục vụ nhiều mục đích khác nhau, trong đó có việc xây dựng các kịch bản lừa đảo ngày càng thuyết phục.

Ông Sơn dẫn chứng, tình trạng rò rỉ dữ liệu không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà còn xuất hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới. Sau khi có được dữ liệu, các đối tượng có thể mua bán trên các nền tảng ngầm, từ đó dễ dàng tiếp cận thông tin như họ tên, địa chỉ, số căn cước công dân hay các dữ liệu liên quan đến người dùng.

Theo chuyên gia, việc lộ thông tin cá nhân khiến người dân phải đối mặt với nhiều rủi ro, từ các cuộc gọi quảng cáo, tin nhắn rác cho đến những kịch bản lừa đảo được "cá nhân hóa", trong đó đối tượng sử dụng chính thông tin của nạn nhân để tạo dựng lòng tin rồi chiếm đoạt tài sản.

Ông Vũ Ngọc Sơn cho rằng người dùng cần tuân thủ nguyên tắc "tối thiểu" khi cung cấp dữ liệu trên môi trường mạng. Điều này đồng nghĩa với việc chỉ chia sẻ những thông tin thật sự cần thiết và phải biết rõ dữ liệu đó sẽ được sử dụng vào mục đích gì.

Bên cạnh đó, chuyên gia cũng khuyến cáo người dân không nên công khai quá nhiều thông tin định danh trên mạng xã hội, hạn chế để lại họ tên, địa chỉ, số điện thoại khi tham gia các hoạt động mua bán trực tuyến hoặc livestream bán hàng. Đây đều là những nguồn dữ liệu có thể bị các đối tượng thu thập để phục vụ hoạt động lừa đảo.

Ngoài việc bảo vệ thông tin cá nhân, ông Sơn lưu ý người dùng tuyệt đối không cài đặt các phần mềm được gửi qua email, tin nhắn hoặc ứng dụng trò chuyện nếu không rõ nguồn gốc. Khi có nhu cầu cài đặt ứng dụng, người dân nên truy cập website chính thức của nhà cung cấp hoặc tải từ Google Play, App Store để hạn chế nguy cơ cài phải phần mềm độc hại.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, khi dữ liệu cá nhân ngày càng trở thành "tài sản số" có giá trị, mỗi người dân cần thay đổi thói quen sử dụng Internet theo hướng thận trọng hơn. Chỉ một lần bất cẩn cung cấp thông tin định danh hoặc cài đặt ứng dụng giả mạo cũng có thể tạo điều kiện để kẻ gian tiếp cận tài khoản ngân hàng và thực hiện các hành vi chiếm đoạt tài sản. Vì vậy, sự cảnh giác của người dùng, cùng với việc xác minh thông tin qua các kênh chính thống, vẫn là "lá chắn" hiệu quả nhất trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi trong thời đại số.