Theo tài liệu thu thập của Báo Tri thức và Cuộc sống, trong bối cảnh cả nước đang quyết liệt triển khai tinh giản bộ máy hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp (Cấp Tỉnh và Cấp Xã) từ năm 2025, vai trò tự chủ mua sắm và trách nhiệm giải trình của các chủ đầu tư tại địa phương được đẩy lên mức cao nhất. Tuy nhiên, khi khảo sát hoạt động đấu thầu của Công ty TNHH Tư vấn và Xây dựng V Home (MST: 4201801159), dữ liệu ghi nhận một bức tranh phân hóa cực đoan, bộc lộ nhiều dấu hiệu bất thường về tính cạnh tranh và hiệu quả kinh tế trong các dự án đầu tư công.

Nghịch lý năng lực: "Khôn nhà, dại chợ"

Dữ liệu lịch sử đấu thầu được bóc tách từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy Công ty TNHH Tư vấn và Xây dựng V Home đã tham gia tổng cộng 18 gói thầu trên toàn quốc. Trong đó, doanh nghiệp này được công bố trúng thầu 10 gói, trượt thầu 7 gói và có 1 gói thầu bị hủy. Tổng giá trị các gói thầu trúng đạt hơn 73,7 tỷ đồng.

Tuy nhiên, đằng sau con số doanh thu hàng chục tỷ đồng này lại chứa đựng những nghịch lý đáng lưu tâm. Khi bóc tách lịch sử dự thầu độc lập của doanh nghiệp tại các gói thầu tổ chức theo phương thức đấu thầu rộng rãi hoặc chào hàng cạnh tranh công khai, kết quả ghi nhận một tỷ lệ thất bại tuyệt đối: trượt 100%.

Cụ thể, khi bước chân ra khỏi ranh giới địa bàn quen thuộc để dự thầu độc lập tại các địa phương khác, Công ty V Home liên tục gánh chịu những thất bại trước các đối thủ trên thị trường. Điển hình là việc trượt gói thầu sửa chữa phòng làm việc Nhà điều hành sản xuất Truyền tải điện Đắk Lắk (năm 2024), trượt gói thầu chi phí xây dựng tại Ban An toàn giao thông TP HCM (năm 2023), hay trượt liên tiếp 3 gói thầu thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị lớn do Công ty Quản lý tài sản Viettel làm chủ đầu tư tổ chức tại địa bàn các tỉnh Sóc Trăng, Đắk Nông. Ở tất cả các gói thầu rộng rãi này, khi chủ đầu tư tiến hành mở thầu công khai với sự tham gia từ 2 đến 8 nhà thầu cạnh tranh sòng phẳng, Công ty V Home đều không thể vượt qua vòng đánh giá năng lực hoặc cạnh tranh về giá.

Trái ngược hoàn toàn với bức tranh ảm đạm trên thị trường tự do, khi quay trở về địa bàn "sân nhà", Công ty V Home lại thể hiện một sức mạnh tuyệt đối. Toàn bộ các gói thầu mà Công ty V Home tham gia và trúng thầu dưới tư cách độc lập (tổng giá trị hơn 2,8 tỷ đồng) đều đi theo một công thức chung duy nhất: Chỉ định thầu rút gọn. Trong các gói thầu này, chủ đầu tư chủ động lập hồ sơ yêu cầu và phát hành trực tiếp cho duy nhất một mình Công ty V Home, hoàn toàn không có sự tham gia cạnh tranh của bất kỳ đối thủ nào khác.

Bình luận về thực trạng này, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Luật sửa đổi số 90/2025/QH15 được Quốc hội ban hành với mục tiêu tối thượng là thiết lập một môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng. Việc một nhà thầu chỉ có thể trúng thầu khi 'một mình một ngựa' thông qua hình thức chỉ định thầu rút gọn, nhưng lại trượt toàn bộ khi đấu thầu rộng rãi, là một dấu hiệu bất thường cần làm rõ. Điều này đặt ra câu hỏi về tính khách quan trong việc lựa chọn nhà thầu của các chủ đầu tư địa phương".

Con số 5% "vừa vặn" và bài toán hiệu quả kinh tế

Mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu mua sắm công là tối ưu hóa chi phí cho ngân sách nhà nước, đạt được tỷ lệ tiết kiệm cao nhất có thể. Trong năm 2026, Công ty TNHH Tư vấn và Xây dựng V-HOME đã trúng thầu liên tiếp hai gói thầu thi công xây dựng cải tạo trường học mầm non do Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công phường Bắc Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) làm chủ đầu tư với tỷ lệ tiết kiệm trùng khớp một cách hoàn hảo đến ngỡ ngàng: chính xác 5%.

Tại dự án cải tạo, sửa chữa nhà vệ sinh học và cổng, bảng hiệu Trường Mầm non Vĩnh Lương, giá gói thầu xây lắp được phê duyệt dự toán là 1.990.565.955 đồng. Giá trúng thầu của V-HOME theo Quyết định chỉ định thầu số 112/QĐ-TTDVSNC ngày 22/05/2026 là 1.891.037.000 đồng. Số tiền tiết kiệm cho ngân sách nhà nước đạt 99.528.955 đồng, tương ứng với tỷ lệ tiết kiệm chính xác 5%.

Tương tự, tại gói thầu cải tạo, sửa chữa hầm chứa nhà vệ sinh, sân chơi... Trường Mầm non Vĩnh Phương 1, giá dự toán xây lắp là 600.047.384 đồng. Giá trúng thầu của V-HOME theo Quyết định chỉ định thầu số 107/QĐ-TTDVSNC ngày 22/05/2026 là 570.045.000 đồng. Số tiền tiết kiệm đạt 30.002.384 đồng, mang lại tỷ lệ tiết kiệm đạt đúng 5%.

Cơ sở pháp lý của việc áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với hai gói thầu này xuất phát từ khoản 4 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP quy định về gói thầu xây lắp thuộc dự án có giá trị không quá 02 tỷ đồng (gói thầu thuộc hạn mức chỉ định thầu). Đồng thời, căn cứ theo tinh thần của Công văn số 5557/BTC-QLDT của Bộ Tài chính và Văn bản số 9886/VPCP-KTTH của Văn phòng Chính phủ, các gói thầu xây lắp áp dụng thương thảo chỉ định thầu bắt buộc phải thực hiện giảm giá thương thảo về giá để bảo đảm tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu được duyệt.

Về mặt thủ tục hành chính, chủ đầu tư đã tuân thủ đúng quy định về mức sàn tiết kiệm tối thiểu. Tuy nhiên, dưới góc độ kinh tế và thị trường, việc đạt tỷ lệ tiết kiệm khít khao chạm đúng mức sàn tối thiểu 5% thông qua một biên bản đàm phán thương thảo khép kín giữa chủ đầu tư và nhà thầu duy nhất là biểu hiện rõ nét của việc hạn chế tính hiệu quả của dòng vốn đầu tư công.

Các gói thầu xây lắp công ích mầm non thông thường bao gồm các hạng mục dân dụng phổ thông, dễ thực hiện như tháo dỡ gạch cũ, vệ sinh và xử lý chống thấm, lát lại nền gạch nhám 300x600, thay mới trần thạch cao khung nổi chống ẩm, sơn nước tường cũ hay cải tạo cổng và hàng rào trường học. Trên thị trường hiện nay có hàng trăm nhà thầu tại địa phương có đủ năng lực kỹ thuật và thiết bị để thi công các hạng mục này. Nếu chủ đầu tư tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng một cách công khai và sòng phẳng, tính cạnh tranh cao về giá giữa các nhà thầu hoàn toàn có thể đẩy tỷ lệ tiết kiệm thực tế cho ngân sách nhà nước lên mức cao hơn.

Việc chủ đầu tư chủ động đóng cửa sân chơi đấu thầu rộng rãi để giao thầu trực tiếp cho V-HOME thông qua hình thức chỉ định thầu rút gọn đã đi ngược lại hoàn toàn tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ nhằm tăng cường tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch trong hoạt động đầu tư công, triệt tiêu cơ chế "xin - cho" thân hữu. Việc giao thầu khép kín với mức giảm giá tượng trưng chạm sát "mức sàn" 5% khiến bài toán hiệu quả kinh tế chưa được tối ưu hóa ở mức cao nhất, trực tiếp làm mất đi cơ hội tiết kiệm thêm hàng trăm triệu đồng cho ngân sách địa phương.

Trúng thầu tư vấn với tỷ lệ tiết kiệm 0%

Không chỉ dừng lại ở mảng xây lắp, sự kém hiệu quả kinh tế của cơ chế chỉ định thầu rút gọn còn bộc lộ rõ nét tại mảng dịch vụ tư vấn của Công ty V Home tại tỉnh Ninh Thuận.

Trong cùng ngày 28/05/2026, Ban quản lý dự án Thuận Bắc (tỉnh Ninh Thuận) đã công bố kết quả lựa chọn nhà thầu cho hai gói thầu độc lập: "Gói thầu số 02: Lập nhiệm vụ quy hoạch" trị giá 116.519.040 đồng và "Gói thầu số 02: Lập nhiệm vụ Quy hoạch" (gói thứ hai) trị giá 111.786.048 đồng. Cả hai gói thầu tư vấn này đều được giao trực tiếp cho Công ty V Home theo phương thức chỉ định thầu rút gọn.

Kết quả bóc tách dữ liệu cho thấy, cả hai gói thầu lập quy hoạch này đều đạt tỷ lệ tiết kiệm đúng 0% (giá đề nghị trúng thầu của Công ty V Home bằng đúng 100% giá gói thầu dự toán được duyệt). Dù pháp luật cho phép chủ đầu tư chủ động thương thảo mức tiết kiệm đối với gói thầu dịch vụ tư vấn, việc chấp thuận chỉ định trực tiếp một nhà thầu thực hiện dự án với mức giảm giá bằng 0% là một điểm nghẽn lớn về tính hiệu quả trong sử dụng vốn ngân sách.

Luật sư Nguyễn Thị Hương nhận định: "Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ nghiêm cấm tuyệt đối mọi hành vi tạo cơ chế 'xin - cho' nhằm trục lợi hoặc hạn chế cạnh tranh. Việc lạm dụng chỉ định thầu rút gọn với tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt, thậm chí là 0%, đi ngược lại tinh thần triệt để tiết kiệm, chống lãng phí của hệ thống pháp luật đấu thầu hiện hành. Các cơ quan thanh tra cần nhanh chóng rà soát lại quy trình thẩm định giá và nguyên nhân áp dụng hình thức chỉ định thầu cho các gói thầu này".

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Bất thường quy trình phê duyệt "siêu tốc" và khoảng trống minh bạch thông tin tại phường Bắc Nha Trang