Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, thời gian qua, công tác đấu thầu, mua sắm công tại địa bàn cấp cơ sở, đặc biệt là các dự án đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, trường học, đường giao thông nông thôn luôn được dư luận và các cơ quan quản lý nhà nước dành sự quan tâm đặc biệt.

Trong bối cảnh nền hành chính công đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 với mô hình 2 cấp quản lý tại địa phương, nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước được phân cấp trực tiếp và mạnh mẽ về địa phương cấp xã nhằm thúc đẩy kinh tế, nâng cao đời sống dân sinh. Tuy nhiên, việc quản lý, sử dụng những đồng vốn này sao cho thật sự minh bạch, sòng phẳng, đúng quy định pháp luật và đạt hiệu quả kinh tế cao nhất lại là câu chuyện cần phải được giám sát chặt chẽ.

Tại tỉnh Tây Ninh, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long đang đóng vai trò là chủ đầu tư của hàng loạt dự án trọng điểm trên địa bàn với quy mô nguồn vốn từ vài tỷ đến hàng chục tỷ đồng. Với tư cách là "người gác cổng" dòng tiền của Nhà nước, đơn vị này có trách nhiệm tổ chức lựa chọn các nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm để thi công dự án, đồng thời phải đảm bảo tính cạnh tranh nhằm mang lại mức giá trúng thầu tốt nhất, tiết kiệm tối đa cho ngân sách quốc gia.

Thế nhưng, qua phân tích kho dữ liệu đấu thầu được công khai minh bạch trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, bức tranh tổng thể về tính cạnh tranh và hiệu quả kinh tế tại các gói thầu do đơn vị này mời thầu đang bộc lộ những con số đáng suy ngẫm, xuất hiện những dấu hiệu bất thường cần được mổ xẻ khách quan.

Bức tranh đấu thầu 73 tỷ đồng và tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt 1,16%

Dữ liệu thống kê chi tiết trên Mạng đấu thầu quốc gia tính đến cuối tháng 06/2026 cho thấy, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long đã có 59 hoạt động công bố thông tin, trực tiếp làm chủ đầu tư của 7 dự án đầu tư phát triển và 10 kế hoạch lựa chọn nhà thầu.

Điểm đáng chú ý đầu tiên là 100% dòng vốn đấu thầu tại địa phương này đều được tập trung vào lĩnh vực xây lắp, phục vụ trực tiếp cho các công trình hạ tầng thiết yếu như Mở rộng đường liên xã 30/4, xây dựng mới cầu Hồi Xuân, xây dựng Trường THCS An Lục Long, Trường THCS Long Trì, và Trường Mẫu giáo Long Trì. Sự quan tâm đầu tư cho giáo dục và giao thông cơ sở là một chủ trương hoàn toàn đúng đắn, phản ánh nỗ lực nâng cấp hạ tầng nông thôn.

Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình lựa chọn nhà thầu lại là một dấu hỏi lớn đang được bỏ ngỏ. Tổng giá trị theo các gói thầu có kết quả lựa chọn nhà thầu hợp lệ được ghi nhận tại chủ đầu tư này lên tới 73.458.280.000 đồng. Qua các đợt mở thầu và đánh giá hồ sơ, tổng giá trị trúng thầu của các doanh nghiệp được phê duyệt đạt 72.609.360.425 đồng tính đến ngày 26/6/2026.

Sau đấu thầu, số tiền ngân sách thực tế tiết kiệm được qua toàn bộ các dự án quy mô lớn này chỉ hơn 848 triệu đồng. Tỷ lệ tiết kiệm trung bình tính trên toàn hệ thống các gói thầu tại xã An Lục Long chỉ đạt mức 1,16%.

Dưới góc độ quản lý kinh tế và tài chính công, lĩnh vực thi công xây lắp vốn được xem là "miếng bánh" có biên độ lợi nhuận và mức độ cạnh tranh rất cao trên thị trường. Việc tỷ lệ tiết kiệm dao động ở mức dưới 2% được giới chuyên môn xếp vào nhóm có hiệu quả tiết kiệm ngân sách thấp.

Đối với một khối lượng vốn lên tới hơn 73,4 tỷ đồng, con số 1,16% rõ ràng chưa phản ánh được sự tối ưu hóa dòng tiền đầu tư, nhất là trong bối cảnh hành lang pháp lý về đấu thầu (đặc biệt là Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15) ngày càng được siết chặt, đề cao tính cạnh tranh giữa các doanh nghiệp để giảm giá thành thi công. Việc hàng chục tỷ đồng ngân sách được đưa ra đấu thầu rộng rãi qua mạng nhưng tỷ lệ giảm giá chỉ mang tính chất "nhỏ giọt", "tượng trưng" đã vô tình làm mất đi ý nghĩa cốt lõi của việc đấu thầu. Ngân sách nhà nước, suy cho cùng cũng là tiền thuế của nhân dân, cần được chắt chiu và chi tiêu một cách hiệu quả nhất.

Điểm mặt loạt gói thầu chục tỷ đồng "trúng sát giá"

Bóc tách sâu hơn vào giai đoạn cao điểm giải ngân tháng 05 và tháng 06/2026, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long đã đồng loạt tung ra nhiều thông báo mời thầu cho các gói thầu thi công xây dựng quy mô rất lớn.

Nổi bật nhất và chiếm tỷ trọng lớn nhất là gói thầu Thi công xây dựng thuộc mã thông báo mời thầu IB2600238346-00, được đăng tải công khai vào ngày 26/05/2026 với giá gói thầu lên tới 17.681.944.000 đồng. Ngay sát trước đó một ngày, vào 25/05/2026, chủ đầu tư này cũng bấm nút công bố gói thầu thi công xây dựng "khủng" khác, bao gồm gói mã IB2600235145-00 có giá dự toán 9.338.277.000 đồng và gói mã IB2600228376-00 có giá 9.168.326.000 đồng.

Chưa dừng lại ở đó, lùi về thời điểm giữa tháng 5, cụ thể là ngày 18/05/2026, hệ thống mạng đấu thầu cũng ghi nhận Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long mời thầu gói mã IB2600217472-00 (giá gói 8.591.453.000 đồng) và ngày 31/3/2026 mời thầu gói mã IB2600117779-00 (giá gói 17.093.326.000 đồng).

Tất cả các gói thầu chục tỷ kể trên đều được áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng. Về mặt lý thuyết, việc đấu thầu rộng rãi công khai trên nền tảng số quốc gia sẽ phá vỡ mọi rào cản về không gian, địa lý, thu hút hàng chục, thậm chí hàng trăm nhà thầu xây lắp có năng lực trên toàn quốc nhảy vào tranh tài. Khi tính cạnh tranh được đẩy lên cao trào, các nhà thầu buộc phải đưa ra mức giá dự thầu tối ưu nhất, chấp nhận giảm biên độ lợi nhuận để giành chiến thắng, qua đó mang lại lợi ích cao nhất cho nguồn vốn công.

Thế nhưng, thực tế chênh lệch giữa giá dự toán và giá trúng thầu ở các gói thầu lớn tại xã An Lục Long lại vẽ nên một bức tranh hoàn toàn trái ngược. Các đơn vị được xướng tên trúng thầu, ví dụ như Liên danh Công ty TNHH MTV Hùng Hậu và Công ty TNHH MTV Vũ Phong, Công ty TNHH Sơn Thịnh, Công ty TNHH Đầu tư Sản xuất Thương mại Xây dựng An Lộc hay Công ty TNHH MTV Xây dựng Thương mại Hồng Tiến, đều ghi nhận các mức giá trúng thầu "bám cực sát" giá trần do chủ đầu tư đưa ra. Quá trình chấm thầu, đánh giá hồ sơ diễn ra như thế nào, có thực sự minh bạch, công bằng, và lượng nhà thầu nộp hồ sơ thực tế là bao nhiêu sẽ là những dấu hỏi lớn được giải phẫu chi tiết trong các kỳ tiếp theo.

Trách nhiệm giải trình và góc nhìn từ chuyên gia pháp lý

Đánh giá về tính hiệu quả kinh tế trong công tác đấu thầu tại Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long qua những số liệu "biết nói" nêu trên, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) đã có những phân tích chuyên sâu dưới góc độ pháp luật đầu tư công.

Luật sư Nguyễn Văn Lập nhận định, đối chiếu với mục tiêu tối thượng của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (vừa được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15), mọi hoạt động đấu thầu sử dụng vốn nhà nước phải tuân thủ tuyệt đối 4 nguyên tắc trụ cột: Cạnh tranh, Công bằng, Minh bạch và Hiệu quả kinh tế. Khi tổng giá trị các gói thầu lên tới hơn 73 tỷ đồng nhưng tỷ lệ tiết kiệm trung bình chỉ nhích nhẹ ở mức 1,16%, điều này là một hồi chuông cảnh báo cho thấy tính cạnh tranh tại các gói thầu có thể chưa thực sự thực chất, tiềm ẩn nguy cơ mang tính hình thức.

"Theo Điều 10 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi cản trở, hạn chế nhà thầu tham gia dự thầu. Nếu hồ sơ mời thầu (E-HSMT) do chủ đầu tư và đơn vị tư vấn lập ra vô tình hay hữu ý cài cắm các tiêu chí kỹ thuật, nhân sự, máy móc quá hẹp, hoặc mang tính địa phương cục bộ, vô hình trung sẽ tự thu hẹp tệp nhà thầu tiềm năng. Khi sân chơi chỉ còn lại một hoặc một vài doanh nghiệp quen mặt đáp ứng được các rào cản kỹ thuật này, hệ lụy tất yếu là giá trúng thầu sẽ bám rất sát với giá dự toán, làm thui chột hoàn toàn tính cạnh tranh về giá", Luật sư Nguyễn Văn Lập phân tích.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia pháp lý cũng nhấn mạnh đến vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu. Trách nhiệm của một chủ đầu tư cấp cơ sở không chỉ đơn thuần là thực hiện đủ các bước bấm nút đăng tải thông tin, làm đúng quy trình giấy tờ thủ tục công khai trên mạng, mà quan trọng hơn, họ phải là những người gác cổng tận tâm, bảo vệ đến cùng từng đồng vốn ngân sách. Việc một địa phương quản lý khối lượng vốn đầu tư công khổng lồ đòi hỏi Giám đốc Ban Quản lý dự án phải thực sự khắt khe trong khâu phê duyệt hồ sơ, nghiêm túc rà soát các báo cáo đánh giá của tổ chuyên gia.

Chỉ khi triệt tiêu được mọi rào cản hạn chế cạnh tranh, cần đảm bảo tính khách quan, mở rộng cơ hội cho cộng đồng doanh nghiệp thay vì lặp lại những đơn vị tham gia quen thuộc, hoạt động đấu thầu mới có thể nâng cao tỷ lệ tiết kiệm, mang lại hiệu quả đầu tư đích thực cho nhân dân và xã hội, đúng với tinh thần minh bạch hóa mà pháp luật hướng tới.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2]: Mổ xẻ các gói thầu thi công "khủng" tại xã An Lục Long: Điệp khúc trúng sát giá dự toán