Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, câu chuyện Công ty TNHH Công Nghệ New (mã số doanh nghiệp: 4201530413) trúng thầu liên tiếp 19/19 dự án tham gia , đặc biệt là loạt công trình giáo dục trên địa bàn Phường Bắc Nha Trang và Phường Nam Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) trong năm 2026, đang đặt ra những yêu cầu bức thiết về công tác quản lý đấu thầu. Xuyên suốt quá trình phê duyệt và công bố thông tin, từ mức chênh lệch tỷ lệ tiết kiệm ngân sách quá lớn (5% so với 1,21%) đến độ trễ công khai kết quả lựa chọn nhà thầu trên hệ thống lên tới 21 ngày, tất cả đều là những "bài toán" cần được làm rõ trách nhiệm từ chính những người đứng đầu đơn vị chủ đầu tư cấp cơ sở.

Áp lực quản lý vốn khi phân quyền về cơ sở

Bước sang năm 2026, theo tinh thần của Nghị quyết số 202/2025/QH15 do Quốc hội ban hành, hệ thống hành chính địa phương trên toàn quốc đã chính thức chuyển sang mô hình tinh gọn 2 cấp (Cấp Tỉnh và Cấp Xã). Việc tinh giản hoàn toàn cấp trung gian đồng nghĩa với việc nguồn lực ngân sách nhà nước và quyền tự chủ trong hoạt động đầu tư công được phân bổ trực tiếp và mạnh mẽ hơn xuống cấp cơ sở.

Trong bối cảnh phân quyền sâu rộng đó, các đơn vị như Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công phường Bắc Nha Trang hay Ban Quản lý dự án và Phát triển quỹ đất phường Nam Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) mang trên vai trọng trách lớn lao trong việc điều hành trực tiếp dòng vốn đối với các công trình phúc lợi, giáo dục trên địa bàn. Với thẩm quyền được giao phó, chủ đầu tư hoàn toàn có quyền quyết định việc áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn đối với các dự án xây lắp có quy mô dưới 2 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo nguyên tắc của pháp luật đấu thầu hiện hành, quyền hạn luôn phải đi kèm với trách nhiệm kiểm soát rủi ro và nghĩa vụ giải trình minh bạch.

Dữ liệu hồ sơ gốc thể hiện, Công ty TNHH Công Nghệ New đã được phê duyệt trúng hai gói thầu cải tạo tại Trường Tiểu học Vĩnh Hòa 1 và Trường Tiểu học Vĩnh Lương 2 trong cùng một ngày (22/05/2026). Việc giao thầu cho một đối tác quen thuộc thi công song song nhiều dự án trong cùng một thời điểm đặt ra hàng loạt dấu hỏi về quy trình thẩm định năng lực thực tế của chủ đầu tư. Nếu quá trình rà soát, đánh giá của chủ đầu tư chỉ đơn thuần dựa trên các bản cam kết hồ sơ giấy mà thiếu đi sự kiểm tra, bám sát năng lực thực tế tại hiện trường về khả năng duy trì dòng tiền, phân bổ nhân công và huy động máy móc, thì tiến độ và chất lượng của các công trình giáo dục sẽ đối mặt với rủi ro đình trệ rất lớn.

Trách nhiệm giải trình về hiệu quả đàm phán giá

Không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát năng lực thi công, trách nhiệm giải trình của các chủ đầu tư còn thể hiện rõ nét qua hiệu quả đàm phán giá trị gói thầu trong quá trình thương thảo hợp đồng. Cùng là dự án cải tạo cơ sở vật chất giáo dục trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa trong cùng một thời điểm, nhưng gói thầu tại Trường Mầm non Phước Thịnh do Ban Quản lý dự án và Phát triển quỹ đất phường Nam Nha Trang làm chủ đầu tư lại chỉ mang về tỷ lệ tiết kiệm 1,21%. Con số này bộc lộ sự chênh lệch đáng kể so với mức giảm chính xác 5% được ghi nhận tại hai dự án thuộc phường Bắc Nha Trang.

Sự phân hóa này đòi hỏi các chủ đầu tư phải có sự giải trình rành mạch, cung cấp đầy đủ cơ sở lập dự toán và báo cáo chi tiết về quá trình thương thảo hợp đồng. Nếu việc áp mức giảm 5% tại phường Bắc Nha Trang chỉ là một sự "cắt giảm cơ học" thiếu căn cứ thực tiễn để chạy theo chỉ tiêu, nó sẽ trực tiếp gây hệ lụy xấu, đẩy nhà thầu vào tình thế cạn kiệt dòng tiền và làm giảm tuổi thọ công trình. Ngược lại, nếu dự toán được lập sát với giá thị trường vật tư, thì mức tiết kiệm 1,21% tại phường Nam Nha Trang cần được chứng minh bằng văn bản là kết quả của một quá trình đàm phán minh bạch, bảo đảm nguyên tắc khả thi cho nhà thầu theo đúng tinh thần Công văn số 5557/BTC-QLĐT của Bộ Tài chính.

Góc nhìn chuyên gia: Xóa bỏ cơ chế "xin - cho"

Đi sâu phân tích sự việc dưới lăng kính pháp luật, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định sắc bén: "Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) đã quy định rất rõ nguyên tắc cốt lõi của hoạt động đấu thầu là cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Khi chủ đầu tư sử dụng quyền chỉ định thầu, yếu tố cạnh tranh đã được thu hẹp tối đa. Lúc này, 'bức tường thành' duy nhất bảo vệ nguồn vốn nhà nước chính là trách nhiệm giải trình của người đứng đầu".

Dẫn chiếu trực tiếp từ hồ sơ các dự án tại tỉnh Khánh Hòa, Luật sư Nguyễn Văn Lập chỉ rõ những hậu quả pháp lý nếu chủ đầu tư buông lỏng quản lý: "Trách nhiệm của chủ đầu tư không kết thúc ở thời điểm đặt bút ký quyết định phê duyệt trúng thầu. Khi một nhà thầu đảm nhận thi công song song nhiều dự án, người đứng đầu cơ quan mời thầu phải chịu trách nhiệm liên đới trước pháp luật nếu công trình chậm tiến độ, đội vốn, hoặc phát hiện tình trạng 'rút ruột' công trình do nhà thầu dàn trải nguồn lực. Việc không kiểm tra năng lực thực tế của nhà thầu là hành vi thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng".

Đặc biệt, đánh giá về sự thiếu minh bạch trong công bố thông tin, Luật sư Nguyễn Thị Hương thẳng thắn kiến nghị: "Sự chậm trễ công khai kết quả lựa chọn nhà thầu từ 20 đến 21 ngày tại các dự án Trường Tiểu học Vĩnh Hòa 1 và Vĩnh Lương 2 đã vi phạm nghiêm trọng quy định về kỷ luật thời gian đăng tải thông tin theo Thông tư số 79/2025/TT-BTC. Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ nêu rất rõ việc nghiêm cấm bưng bít, che giấu thông tin. Hành vi chậm công bố này vô hình trung tạo ra những 'khoảng tối' trong đấu thầu. Cơ quan thanh tra cấp tỉnh cần lập tức rà soát, kiểm tra và có biện pháp xử lý nghiêm minh các cá nhân cố tình làm chậm trễ tiến độ công khai dữ liệu nhằm làm gương cho toàn hệ thống".

Để ngăn chặn triệt để các rủi ro từ việc lạm dụng chỉ định thầu, các cơ quan kiểm toán và thanh tra nhà nước cần tăng cường công tác hậu kiểm đối với những gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm thấp, hoặc những nhà thầu trúng thầu liên tiếp hàng loạt dự án nhưng có dấu hiệu năng lực thi công phân tán. Chỉ khi trách nhiệm giải trình được thực thi đến cùng và cơ chế giám sát hoạt động hiệu quả, môi trường đầu tư công mới thực sự mang lại giá trị bền vững cho hạ tầng kinh tế - xã hội địa phương.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.