Chạy thận nhân tạo chu kỳ là hành trình điều trị lâu dài, đòi hỏi người bệnh không chỉ tuân thủ lịch lọc máu mà còn chủ động theo dõi sức khỏe, kiểm soát chế độ ăn uống, lượng nước và bảo vệ đường vào mạch máu.

Kiểm soát cân nặng, lượng dịch và kali – yếu tố quyết định hiệu quả lọc máu

Chạy thận nhân tạo chu kỳ không chỉ là phương pháp thay thế chức năng thận mà còn đòi hỏi người bệnh duy trì chế độ theo dõi sức khỏe nghiêm ngặt giữa các kỳ lọc máu.

Theo các bác sĩ và điều dưỡng Khoa Nội Thận Khớp, Bệnh viện 19-8, khoảng thời gian tại nhà là giai đoạn người bệnh dễ gặp biến chứng nếu không kiểm soát tốt cân nặng, lượng dịch đưa vào cơ thể và chế độ dinh dưỡng.

Một trong những nguyên tắc quan trọng là kiểm soát lượng dịch. Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể không còn khả năng đào thải nước hiệu quả. Nước tích tụ có thể gây phù, tăng huyết áp và nguy hiểm hơn là phù phổi cấp, dẫn đến suy hô hấp cấp.

Người bệnh cần duy trì mức tăng cân giữa hai kỳ lọc máu không vượt quá 5% trọng lượng khô. Ví dụ, người có trọng lượng khô 50 kg chỉ nên tăng tối đa 2,5 kg trước lần lọc kế tiếp.

Lượng chất lỏng được khuyến cáo mỗi ngày được tính theo công thức:

Lượng nước uống = Lượng nước tiểu trong 24 giờ + 500 ml (có thể tăng đến 700 ml vào mùa hè).

Lượng chất lỏng này bao gồm nước uống, canh, sữa và các loại nước hoa quả. Để giảm cảm giác khát, người bệnh có thể ngậm viên đá nhỏ, súc miệng bằng nước lạnh hoặc nhai kẹo cao su không đường nhằm kích thích tiết nước bọt.

Bên cạnh đó, tăng kali máu là biến chứng đặc biệt nguy hiểm ở người bệnh suy thận. Do kali không được đào thải hiệu quả, nồng độ kali trong máu tăng cao có thể gây rối loạn nhịp tim, thậm chí ngừng tim đột ngột.

Các dấu hiệu cảnh báo sớm gồm chân tay bủn rủn, yếu hai chân, tê quanh môi hoặc đầu ngón tay, nhịp tim chậm hoặc bỏ nhịp. Người bệnh cần hạn chế thực phẩm giàu kali như chuối, thanh long, sầu riêng, mít, nước dừa và hoa quả sấy.

Đối với rau xanh, nên cắt nhỏ, ngâm và luộc bỏ nước từ 2–3 lần trước khi chế biến. Không sử dụng nước luộc rau để nấu canh nhằm giảm lượng kali đưa vào cơ thể.

Bảo vệ đường vào mạch máu, tuân thủ quy trình lọc máu

Theo các bác sĩ Khoa Nội Thận Khớp, Bệnh viện 19-8, đường vào mạch máu gồm cầu nối động - tĩnh mạch (AVF), cầu nối nhân tạo (AVG) hoặc catheter là "đường sống" của người bệnh chạy thận nhân tạo. Nếu đường vào mạch máu bị hẹp, tắc hoặc nhiễm trùng, việc điều trị có thể bị gián đoạn và ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng.

Người bệnh được khuyến cáo tự kiểm tra cầu nối mạch máu ít nhất 3 lần mỗi ngày vào buổi sáng, trưa và tối. Khi sờ lên cầu tay, nếu vẫn cảm nhận được rung miu liên tục là dấu hiệu lưu thông tốt. Ngược lại, nếu mất rung miu hoặc chỉ còn cảm giác mạch đập như bình thường, cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá nguy cơ hẹp hoặc tắc cầu nối.

Để bảo vệ đường vào mạch máu, tuyệt đối không đo huyết áp, lấy máu, tiêm truyền, mang vác vật nặng hoặc mặc quần áo bó chặt ở bên tay có cầu nối. Với người sử dụng catheter, cần giữ vị trí đặt catheter luôn khô ráo và thay băng vô khuẩn định kỳ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Tại Đơn nguyên Thận nhân tạo, Khoa Nội Thận Khớp, Bệnh viện 19-8, mỗi ca lọc máu đều được kiểm soát qua ba giai đoạn.

Trước buổi lọc, người bệnh được kiểm tra mạch, huyết áp, nhiệt độ và cân trọng lượng để tính chính xác lượng dịch cần rút (UF), đồng thời bảo đảm tốc độ siêu lọc dưới 10–12,5 ml/kg/giờ nhằm giảm nguy cơ tổn thương tim.

Trong quá trình lọc máu, nhân viên y tế theo dõi liên tục huyết áp, phát hiện sớm các biểu hiện tụt huyết áp như vã mồ hôi, hoa mắt, chuột rút. Đồng thời, các thông số kỹ thuật như tốc độ dòng máu 250–400 ml/phút, áp lực động mạch, áp lực tĩnh mạch, áp lực xuyên màng và liều chống đông Heparin được kiểm soát chặt chẽ.

Sau buổi lọc, người bệnh tiếp tục được đo huyết áp để phát hiện hạ huyết áp tư thế và được băng ép vị trí chọc kim đúng kỹ thuật nhằm cầm máu nhưng vẫn bảo đảm lưu thông cầu nối mạch máu.

CNĐD Bùi Thế Hưng (Khoa Nội Thận Khớp, Bệnh viện 19-8)

>>> Mời quý độc giả theo dõi video: Việt Nam đang đối mặt với bài toán dân số già hóa