Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, gói thầu thi công xây dựng thuộc dự án sửa chữa, gia cố, đắp tôn cao bờ bao rạch Trùm Hiền (đoạn từ sông Sài Gòn đến bờ ngang rạch Ông Cớ), khu phố Chánh Nghĩa 9, phường Thủ Dầu Một vừa chính thức hoàn thành công tác lựa chọn nhà thầu.

Gói thầu này do Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Thủ Dầu Một làm chủ đầu tư, sử dụng nguồn vốn từ kinh phí không tự chủ được giao trong dự toán năm 2025-2026 của đơn vị. Việc đầu tư gia cố tuyến bờ bao này được đánh giá là cấp thiết nhằm bảo vệ hạ tầng đô thị và đời sống dân cư khu vực trước áp lực triều cường. Tuy nhiên, kết quả hậu kiểm hồ sơ thầu lại mở ra nhiều băn khoăn về tính cạnh tranh thực chất giữa các đơn vị tham gia.

Dấu ấn tiết kiệm từ quyết định phê duyệt của chủ đầu tư

Theo hồ sơ pháp lý, toàn bộ kế hoạch lựa chọn nhà thầu của dự án được cụ thể hóa tại Quyết định số 2/QĐ-KTHT&ĐT ban hành ngày 20/03/2026. Quyết định này do Trưởng phòng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Thủ Dầu Một - Nguyễn Tấn Đạt ký duyệt. Giá gói thầu thi công xây dựng được ấn định ở mức 2.519.922.910 đồng. Nhằm tối đa hóa khả năng tiếp cận của các doanh nghiệp, chủ đầu tư đã quyết định áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng, phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ, hợp đồng trọn gói thời gian thực hiện 120 ngày.

Quy trình phát hành hồ sơ mời thầu (E-HSMT) diễn ra công khai, thu hút sự quan tâm và nộp hồ sơ dự thầu (E-HSDT) của ba doanh nghiệp xây dựng tại thời điểm đóng thầu ngày 04/05/2026. Sau một tháng thực hiện các bước chấm thầu, đến ngày 04/06/2026, chủ đầu tư chính thức ban hành Quyết định số 44/QĐ-KTHT&ĐT phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu.

Cái tên được xướng lên là Công ty TNHH Một thành viên Quang Khôi với giá trúng thầu chính thức là 2.394.120.370 đồng, sự chênh lệch giữa giá dự toán ban đầu và giá trúng thầu đã giúp ngân sách nhà nước tiết kiệm khoảng 125 triệu đồng, tương ứng với 4,99%.

Nút thắt kỹ thuật: Bỏ giá thấp nhất nhưng "quên" cách thi công

Theo quy trình đấu thầu một giai đoạn một túi hồ sơ, các nhà thầu phải nộp đồng thời cả đề xuất kỹ thuật và đề xuất tài chính. Trên bảng xếp hạng về giá chào thầu công khai tại biên bản mở thầu, Công ty TNHH Tư vấn - Xây dựng - Thương mại Thái Long nổi lên như một ứng cử viên sáng giá nhất. Doanh nghiệp này đã áp dụng chiến thuật cạnh tranh vô cùng sắc bén khi tung ra tỷ lệ giảm giá trực tiếp lên tới 10%. Mức giá sau giảm của Công ty Thái Long là 2.267.000.000 đồng. Nếu so sánh trực tiếp, con số này thấp hơn giá của Công ty Quang Khôi khoảng 126 triệu đồng và tiết kiệm cho nhà nước tới hơn 250 triệu đồng so với giá trần gói thầu.

Trong thực tiễn thương trường, khi một doanh nghiệp chấp nhận lợi nhuận để giảm giá sâu tới 10%, điều đó đồng nghĩa với việc họ đang dồn toàn lực, chuẩn bị một bộ hồ sơ kỹ thuật hoàn hảo nhất để chiến thắng. Tuy nhiên, tại Báo cáo đánh giá E-HSDT số 180/BCĐG-GRE ngày 20/6/2026 do Công ty TNHH Công nghệ Xây dựng Greencom (đơn vị tư vấn chấm thầu) lập, Công ty Thái Long đã bị loại ngay từ vòng đánh giá kỹ thuật. Những sai sót được tổ chuyên gia vạch ra không phải là những điểm trừ về công nghệ phức tạp, mà lại là sự thiếu vắng đến kinh ngạc của các biện pháp thi công căn bản nhất.

Cụ thể, hồ sơ của nhà thầu bỏ giá rẻ nhất này hoàn toàn không có dù chỉ một dòng thuyết minh biện pháp kỹ thuật cho hàng loạt công tác cốt lõi để hình thành nên công trình bờ bao, bao gồm: Quy trình đào xúc và vận chuyển đất; phương án đóng cừ tràm gia cố nền móng chống sạt lở; và biện pháp lắp đặt hệ thống bulông neo kết cấu. Trầm trọng hơn, ngay cả trong phần thuyết minh sơ đồ tổ chức mặt bằng hiện trường, nhà thầu cũng để trống toàn bộ nội dung quy định về quyền hạn, trách nhiệm của các vị trí nhân sự chủ chốt điều hành dự án.

Việc một doanh nghiệp có đủ pháp nhân tham gia xây lắp hạ tầng lại "quên" cách đào đất, đóng cừ tràm trong hồ sơ dự thầu là một hiện tượng hết sức hy hữu. Sự cẩu thả mang tính hệ thống này đã trực tiếp tước đi cơ hội cạnh tranh về giá, biến lợi thế tài chính của nhà thầu thành con số không tròn trĩnh.

Sự im lặng lạ thường trước yêu cầu làm rõ pháp lý

Nếu sự thất bại của Công ty Thái Long đến từ sự hụt hẫng trong khâu kỹ thuật, thì nhà thầu thứ ba - Hợp tác xã Thương mại Dịch vụ Môi trường Hiệp An lại dừng bước theo một kịch bản còn chóng vánh hơn ở ngay vòng đánh giá tính hợp lệ.

Theo quy định, để đảm bảo trách nhiệm tham gia thầu, các đơn vị phải nộp một khoản bảo đảm dự thầu trị giá 35 triệu đồng. Hợp tác xã Hiệp An có nộp thư bảo lãnh do ngân hàng phát hành, nhưng lại để lộ điểm yếu chí mạng: Thiếu toàn bộ các tài liệu pháp lý đi kèm để chứng minh thẩm quyền của cá nhân ký phát hành văn bản bảo lãnh đó.

Đứng trước sự cố này, tổ chuyên gia của Công ty Greencom đã thực hiện đúng chức trách khi phát hành văn bản thông báo yêu cầu làm rõ. Đây được xem là chiếc "phao cứu sinh" hợp lệ mà hệ thống mạng đấu thầu dành cho doanh nghiệp để bổ sung, hoàn thiện tư cách pháp nhân. Tuy nhiên, thay vì nhanh chóng cung cấp giấy ủy quyền hay tài liệu chứng minh để tiếp tục cuộc đua, Hợp tác xã Hiệp An lại lựa chọn một giải pháp vô cùng khó hiểu: Im lặng hoàn toàn. Sự "bặt vô âm tín" này kéo dài cho đến khi hết hạn làm rõ, đồng nghĩa với việc nhà thầu tự tước đi quyền hợp lệ của chính mình, chấp nhận mất luôn chi phí lập hồ sơ ban đầu.

Trách nhiệm giám sát dưới góc nhìn chuyên gia

Sự vấp ngã liên tiếp bởi những lỗi mang tính sơ đẳng của hai nhà thầu đối thủ đã tạo ra một "đường băng" vô cùng bằng phẳng để Công ty Quang Khôi tiến thẳng đến bục chiến thắng. Đứng ở góc độ thủ tục, cả chủ đầu tư là Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Thủ Dầu Một lẫn đơn vị đánh giá thầu Greencom đều đã thực hiện đầy đủ quy trình loại bỏ hồ sơ không đạt chuẩn. Không có bất kỳ kết luận nào về sự sai phạm trong công tác chấm thầu.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn chuyên sâu về quản trị rủi ro đầu tư công, chuyên gia kinh tế Nguyễn Quốc Vũ đánh giá: Việc các nhà thầu chấp nhận tốn kém chi phí, cất công xin cấp thư bảo lãnh, tính toán giảm giá sâu nhưng cuối cùng lại nộp lên hệ thống một bộ hồ sơ kỹ thuật rỗng tuếch hoặc kiên quyết không phản hồi làm rõ là những chỉ dấu đặc trưng cần được xem xét kỹ lưỡng. Hiện tượng tham gia đông đảo về mặt số lượng (ba nhà thầu) nhưng thực chất lại thiếu vắng ý chí cạnh tranh đến cùng ở bước kỹ thuật đôi khi vô tình tạo ra một bức bình phong hoàn hảo cho tính cạnh tranh hình thức.

Đồng quan điểm trên, Luật sư Nguyễn Thị Hương - một chuyên gia có nhiều năm nghiên cứu về Luật Đấu thầu nhấn mạnh: Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 đặc biệt đề cao tính minh bạch, công bằng và cạnh tranh thực chất. Hành vi nộp hồ sơ dự thầu không đạt yêu cầu kỹ thuật tối thiểu là quyền tự quyết, năng lực tự chịu trách nhiệm của mỗi doanh nghiệp thương mại. Việc bên mời thầu đánh trượt các hồ sơ yếu kém này là hành động bảo vệ chất lượng công trình, hoàn toàn đúng quy định.

Mặc dù vậy, theo Luật sư Hương, để đồng vốn ngân sách thực sự phát huy tối đa hiệu quả, bảo vệ sự trong sạch của môi trường đấu thầu tại địa phương, chủ đầu tư không nên chỉ dừng lại ở việc thụ động chấm thầu dựa trên những gì nhà thầu nộp. Người đứng đầu đơn vị được giao vốn cần nâng cao vai trò giám sát, chủ động rà soát, đánh giá tính logic trong hành vi dự thầu của các đối tác. Nếu phát hiện tình trạng lặp đi lặp lại một kịch bản "đối thủ bỏ giá thấp rồi tự rút lui bằng lỗi sơ đẳng" qua nhiều gói thầu khác nhau, các cơ quan chức năng, thanh tra chuyên ngành cần sớm vào cuộc để làm rõ động cơ cốt lõi, đảm bảo không có sự hình thành của các liên minh ngầm nhằm thao túng kết quả đầu tư công.