Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, việc nâng cao hiệu quả đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm và xuyên suốt được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo quyết liệt thông qua Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026. Tuy nhiên, việc phân tích hồ sơ mời thầu (E-HSMT) và báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu (E-HSDT) tại một số công trình trường học sử dụng ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng thời gian qua đã chỉ ra những điểm nghẽn đáng chú ý về hiệu quả kinh tế và tính cạnh tranh thực chất.

Hiện tượng "Một mình một ngựa" trong đấu thầu rộng rãi qua mạng

Dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, Gói thầu số 05: Thi công xây dựng công trình và lắp đặt thiết bị thuộc dự án Xây dựng trường tiểu học Mê Linh, phường Xuân Hương - Đà Lạt do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Đà Lạt làm chủ đầu tư có giá gói thầu được phê duyệt là 26.715.792.586 đồng. Gói thầu này được phát hành E-TBMT số IB2600233867-00 ngày 30/05/2026, ban hành kèm theo Quyết định số 108/QĐ-BQLDAĐL ký ngày 30/05/2026 bởi Giám đốc Mai Cao Kỳ phê duyệt hồ sơ mời thầu (E-HSMT).

Mặc dù hình thức lựa chọn nhà thầu được xác định là đấu thầu rộng rãi trong nước qua mạng để đảm bảo tính cạnh tranh công bằng, nhưng theo biên bản mở thầu ngày 17/06/2026, Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia chỉ ghi nhận duy nhất 01 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu (E-HSDT) là Liên danh Mê Linh. Liên danh này gồm hai thành viên: Công ty TNHH Nhà Phát Lâm Đồng (thành viên đứng đầu liên danh) và Công ty Cổ phần Thi Trần (thành viên liên danh thứ hai).

Tổ chuyên gia đã tiến hành đánh giá và ghi rõ trong báo cáo: "Không thực hiện xếp hạng do chỉ có 01 nhà thầu tham dự". Liên danh Mê Linh sau đó đã được phê duyệt trúng thầu theo Quyết định số 135/QĐ-BQLDAĐL ký ngày 20/06/2026 của Giám đốc Mai Cao Kỳ với giá trúng thầu sát nút là 26.577.862.625 đồng. Gói thầu xây lắp quy mô hơn 26,7 tỷ đồng này chỉ tiết kiệm khoảng 137.929.961 đồng, tương ứng tỷ lệ 0,51%.

Kịch bản "một mình một ngựa" và tiết kiệm tượng trưng này tiếp tục tại Gói thầu số 05: Thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình thuộc dự án Xây dựng Trường Mầm non 2 (Điểm chính), phường Xuân Hương - Đà Lạt. Gói thầu có giá dự toán được duyệt là 20.552.651.925 đồng, ban hành kèm theo Quyết định phê duyệt E-HSMT số 111/QĐ-BQLDAĐL ngày 31/05/2026 của Giám đốc Mai Cao Kỳ.

Biên bản mở thầu hoàn thành lúc 09:00 ngày 19/06/2026 cho thấy gói thầu rộng rãi qua mạng này cũng thu hút duy nhất 01 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu là Liên danh Mầm non 2 (gồm Công ty TNHH tư vấn xây dựng Đăng Khoa Group làm thành viên liên danh thứ nhất và Công ty cổ phần Thi Trần làm thành viên liên danh thứ hai). Theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 137/QĐ-BQLDAĐL ngày 23/06/2026 của chủ đầu tư, liên danh này đã trúng thầu với giá 20.464.577.893 đồng. So với giá gói thầu chỉ giảm 88.074.032 đồng, tương ứng tỷ lệ 0,42%.

Việc nhiều gói thầu xây lắp trường học quy mô lớn đấu thầu rộng rãi qua mạng chỉ có duy nhất một nhà thầu tham dự, với tỷ lệ tiết kiệm dưới 1%, đang thu hút sự chú ý và quan tâm từ dư luận. Trách nhiệm rà soát tận gốc quy trình lập, thẩm định và phê duyệt E-HSMT cần được đặt ra để làm rõ liệu các tiêu chuẩn kỹ thuật (yêu cầu về nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công chủ yếu, năng lực kinh nghiệm tương tự) có được thiết lập phù hợp với quy mô dự án hay vô hình trung tạo ra rào cản kỹ thuật hạn chế sự tham gia cạnh tranh của các nhà thầu khác, vi phạm quy định cấm tại khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu 2023 và khoản 2 Điều 26 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP.

Thách thức tối ưu hóa giá thầu và bài toán hiệu quả tiết kiệm ngân sách

Sự tương phản về tính cạnh tranh lành mạnh và tỷ lệ tiết kiệm ngân sách nhà nước càng trở nên rõ nét khi thực hiện phép so sánh trực diện giữa hoạt động đấu thầu rộng rãi qua mạng và chỉ định thầu rút gọn của các chủ đầu tư.

Tại gói thầu Thiết bị (Phục vụ giảng dạy và học tập) thuộc dự án Trường THCS Hậu Thành (xã Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp), do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực 3 làm chủ đầu tư, giá dự toán được phê duyệt là 2.855.835.000 đồng. Nhờ tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng với sự tham gia cạnh tranh sòng phẳng của 04 nhà thầu (gồm Công ty Cổ phần Thi Trần, Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Xuất nhập khẩu HaThaCo, Công ty TNHH Nhật Linh Đà Nẵng và Công ty TNHH Sao Nam TG), gói thầu đã ghi nhận hiệu quả kinh tế vượt trội.

Kết quả là Công ty Cổ phần Thi Trần đã trúng thầu độc lập với giá 2.172.507.000 đồng theo quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu ký ngày 10/03/2026 của Giám đốc Nguyễn Hoàng Khuyên. Cuộc cạnh tranh thực chất này đã giúp tiết kiệm cho ngân sách nhà nước số tiền lên tới 683.328.000 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm cực kỳ ấn tượng là 23,92%.

Trái ngược hoàn toàn với hiệu quả tiết kiệm thực chất gần 24% nêu trên, tại gói thầu chỉ định thầu quy mô lớn thuộc dự án Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Thuận Hạnh (xã Thuận Hạnh, tỉnh Lâm Đồng) do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 3 làm chủ đầu tư, câu chuyện tiết kiệm lại chỉ mang tính tượng trưng.

Cụ thể, tại Gói thầu số 16TH: Cung cấp, lắp đặt thiết bị nội thất, thiết bị phục vụ dạy học có giá dự toán khổng lồ lên tới 17.347.677.000 đồng. Áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn dưới cơ chế đặc thù, ngày 09/07/2026, Giám đốc Hà Sỹ Sơn đã ký Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 396/QĐ-BQLDA3, trao thầu cho Công ty Cổ phần Thi Trần với giá trúng thầu là 17.260.938.000 đồng. Với quy mô gói thầu thiết bị lên tới hơn 17,3 tỷ đồng, giá trị giảm giá đàm phán mang lại cho ngân sách nhà nước chỉ 86.739.000 đồng, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm ở mức đúng 0,5%.

Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ phân tích: "Dù áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi cạnh tranh qua mạng hay áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn theo cơ chế đặc thù được phê duyệt của cấp có thẩm quyền, các chủ đầu tư vẫn phải gánh vác trách nhiệm cao nhất về hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. Theo tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ và hướng dẫn của Bộ Tài chính tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026, chủ đầu tư bắt buộc phải rà soát chặt chẽ công tác lập dự toán và tích cực đàm phán, thương thảo để cắt giảm tối đa các chi phí chưa cần thiết. Việc một gói thầu mua sắm thiết bị quy mô khổng lồ hơn 17,3 tỷ đồng được chỉ định thầu nhưng tỷ lệ giảm giá thương thảo chỉ đạt đúng 0,5% là một điểm nghẽn rất đáng băn khoăn về mặt hiệu quả kinh tế thực chất."

Do đó, các chuyên gia nhấn mạnh, việc hàng loạt gói thầu từ xây lắp đến thiết bị giáo dục trên địa bàn liên tiếp trúng thầu sát giá dự toán với tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt là thực trạng cần được các cơ quan thanh tra, kiểm toán địa phương đặc biệt quan tâm, tiến hành rà soát, kiểm tra toàn diện để đảm bảo tính thượng tôn pháp luật và bảo vệ tối đa lợi ích nguồn vốn của nhân dân.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:

[Kỳ 3] Đấu thầu xây dựng trường học tại tỉnh Lâm Đồng: Điểm nghẽn từ ma trận quan hệ chéo