Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, hiệu quả kinh tế và tính cạnh tranh luôn là mục tiêu cốt lõi, là thước đo hàng đầu của công tác lựa chọn nhà thầu sử dụng vốn đầu tư công. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại một số dự án đầu tư xây dựng trường học trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng thời gian qua lại cho thấy một bức tranh đáng băn khoăn. Hàng chục tỷ đồng ngân sách được phê duyệt nhưng giá trị tiết kiệm mang lại sau đấu thầu lại vô cùng khiêm tốn, chỉ ở mức dưới 1%.

Những con số tiết kiệm "nhỏ giọt" tại Đà Lạt

Tại dự án Xây dựng Trường Mầm non 2 (Điểm chính) thuộc phường Xuân Hương - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Đà Lạt được giao làm chủ đầu tư.

Theo đó, Gói thầu số 05: Thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình Trường Mầm non 2 có giá gói thầu (giá dự toán) được phê duyệt trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu là 20.552.651.925 đồng. Đến ngày 23/06/2026, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Đà Lạt, ông Mai Cao Kỳ đã ký quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho Liên danh Mầm non 2. Liên danh này gồm hai thành viên: Công ty TNHH Tư vấn xây dựng Đăng Khoa Group (thành viên liên danh thứ nhất, nhà thầu chính, MST 5801253298) và Công ty Cổ phần Thi Trần (thành viên liên danh thứ hai, MST 0309424068) với giá trúng thầu được phê duyệt là 20.464.577.893 đồng.

Sở hữu quy mô ngân sách thầu lên tới hơn 20 tỷ đồng, thế nhưng kết quả lựa chọn nhà thầu lại chỉ mang lại giá trị giảm giá, tiết kiệm cho ngân sách nhà nước khoảng 88.074.032 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm ở mức rất thấp là 0,42%. Đáng chú ý, mặc dù gói thầu được tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng, nhưng biên bản mở thầu chỉ ghi nhận duy nhất một nhà thầu tham dự là Liên danh Mầm non 2 nộp hồ sơ dự thầu và dễ dàng trúng tuyển.

Kịch bản cuộc thầu chỉ có một hồ sơ dự thầu và tiết kiệm ngân sách "nhỏ giọt" này tiếp tục được lặp lại một cách trùng hợp tại dự án Xây dựng trường Tiểu học Mê Linh (phường Xuân Hương - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng) cũng do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Đà Lạt làm chủ đầu tư.

Tại Gói thầu số 05: Thi công xây dựng công trình và lắp đặt thiết bị Xây dựng trường tiểu học Mê Linh, phường Xuân Hương - Đà Lạt có giá dự toán được duyệt trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu bổ sung là 26.715.792.586 đồng. Vào ngày 20/06/2026, Giám đốc Mai Cao Kỳ tiếp tục ký Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 135/QĐ-BQLDAĐL, công bố đơn vị trúng thầu là Liên danh Mê Linh. Liên danh này gồm Công ty TNHH Nhà Phát Lâm Đồng (thành viên liên danh thứ nhất, nhà thầu chính, MST 5801233407) và Công ty Cổ phần Thi Trần (thành viên liên danh thứ hai).

Giá trúng thầu được phê duyệt sát nút ở mức 26.577.862.625 đồng. Số tiền giảm giá, tiết kiệm được cho ngân sách nhà nước tại gói thầu xây lắp quy mô hơn lớn này chỉ đạt vỏn vẹn 137.929.961 đồng, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm rất thấp là 0,51% và cuộc thầu rộng rãi này cũng chỉ ghi nhận duy nhất liên danh nói trên tham gia nộp hồ sơ dự thầu.

Như vậy, chỉ tính riêng hai gói thầu thi công xây lắp trường học nêu trên tại thành phố Đà Lạt với tổng quy mô giá gói thầu được duyệt lên tới 47.268.444.511 đồng, tổng giá trị giảm thầu thực tế mang lại cho ngân sách tỉnh Lâm Đồng sau quá trình đấu thầu rộng rãi qua mạng chỉ đạt vỏn vẹn 226.003.993 đồng.

Những số liệu trên đặt ra câu hỏi về hiệu quả kinh tế đạt được sau đấu thầu và mức độ cạnh tranh của các gói thầu này.

Sự tương phản mạnh mẽ từ Đồng Tháp

Để có cái nhìn khách quan về tính cạnh tranh lành mạnh, có thể đối chiếu hoạt động đấu thầu của Công ty Cổ phần Thi Trần tại một địa phương khác. Tại Gói thầu Thiết bị (Phục vụ giảng dạy và học tập) thuộc dự án Trường THCS Hậu Thành (địa điểm tại xã Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp), do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực 3 làm chủ đầu tư, giá gói thầu (giá dự toán) được duyệt là 2.855.835.000 đồng.

Nhờ có sự tham gia cạnh tranh công bằng và thực chất của 4 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu (gồm Công ty Cổ phần Thi Trần, Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Xuất nhập khẩu HaThaCo, Công ty TNHH Nhật Linh Đà Nẵng và Công ty TNHH Sao Nam TG), cuộc thầu đã mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội cho ngân sách nhà nước. Cụ thể, theo Quyết định số 156/QĐ-BQLDAKV3 ký ngày 10/03/2026 của Giám đốc Nguyễn Hoàng Khuyên phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, Công ty Cổ phần Thi Trần đã trúng thầu độc lập với giá 2.172.507.000 đồng. Việc đấu thầu cạnh tranh thực chất này đã giúp tiết kiệm cho ngân sách nhà nước số tiền lên tới 683.328.000 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm vượt trội là 23,92%.

Sự đối chiếu này cho thấy trong trường hợp có nhiều nhà thầu tham dự, tỷ lệ tiết kiệm của gói thầu tại Đồng Tháp cao hơn đáng kể. Tuy nhiên, tỷ lệ tiết kiệm còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác như chất lượng lập dự toán, đặc điểm kỹ thuật và mức độ cạnh tranh thực tế của từng gói thầu.

Trách nhiệm giải trình và góc nhìn pháp lý

Nhìn nhận về những số liệu này, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích, tỷ lệ tiết kiệm dưới 1% tại các gói thầu rộng rãi qua mạng quy mô hàng chục tỷ đồng (đạt 0,42% tại gói thầu Trường Mầm non 2 và 0,51% tại gói thầu Trường Tiểu học Mê Linh) đặt ra dấu hỏi lớn về tính cạnh tranh thực chất và hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước. Dư luận hoàn toàn có quyền băn khoăn về quy trình khảo sát, lập thiết kế, thẩm định giá, lập dự toán hoặc liệu hồ sơ mời thầu (E-HSMT) được chủ đầu tư thiết lập có tồn tại rào cản kỹ thuật vô hình nào mang tính định hướng, hạn chế sự tham gia cạnh tranh của các nhà thầu khác hay không, vi phạm quy định cấm tại khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu 2023 và khoản 2 Điều 26 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP.

Những số liệu trên đặt ra yêu cầu cần xem xét quy trình khảo sát, lập thiết kế, thẩm định giá, lập dự toán cũng như đánh giá việc xây dựng hồ sơ mời thầu (E-HSMT) có bảo đảm các quy định về cạnh tranh, không đặt ra điều kiện hạn chế sự tham gia của nhà thầu theo khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu 2023 và khoản 2 Điều 26 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP hay không?

Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ nhấn mạnh, việc một số gói thầu trường học tại Lâm Đồng liên tiếp trúng sát giá dự toán là điểm nghẽn về mặt hiệu quả kinh tế thực chất, cần được các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan thanh tra, kiểm toán địa phương quan tâm, rà soát chặt chẽ. Điều này nhằm bảo đảm tuyệt đối môi trường cạnh tranh lành mạnh, công bằng, minh bạch và triệt để nâng cao tỷ lệ tiết kiệm ngân sách theo đúng tinh thần chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 và Bộ Tài chính tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026.

Từ các tài liệu đấu thầu, liệu có dấu hiệu nào cần tiếp tục được làm rõ về mức độ cạnh tranh, sự tham gia của các nhà thầu và hiệu quả lựa chọn nhà thầu tại các dự án này?

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:

[Kỳ 2] Điểm nghẽn cạnh tranh, hiệu quả tiết kiệm và vai trò thương thảo giá gói thầu khủng