Ba hòn đảo Abu Musa, Greater Tunb và Lesser Tunb - nằm dưới sự kiểm soát của Iran từ năm 1971 nhưng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng tuyên bố chủ quyền với chúng - hiện trở thành căn cứ quân sự của Iran, giúp nước này kiểm soát đáng kể eo biển Hormuz chiến lược.

Tuy nhiên, các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào hai đảo trong những ngày gần đây đã làm dấy lên những đồn đoán mới về số phận của các hòn đảo nhỏ, nhiều đá vốn vẫn đang trong tình trạng tranh chấp chủ quyền này, theo AP.

Tầm quan trọng chiến lược

Tổng diện tích của cả 3 đảo chỉ khoảng 10 dặm vuông (25 km2). Tuy nhiên, chúng có ý nghĩa chiến lược vượt trội do nằm trên tuyến đường biển nước sâu mà các tàu thuyền phải đi qua giữa eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư.

Đảo lớn nhất, Abu Musa, có một ngôi làng nhưng chủ yếu là căn cứ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), nơi Iran triển khai các tàu cao tốc và tên lửa cùng với các hệ thống phòng không. Tình trạng tương tự cũng diễn ra trên đảo Greater Tunb, trong khi đảo Lesser Tunb nhỏ hơn chỉ có sự hiện diện quân sự.

Chính vì tầm quan trọng chiến lược, các cường quốc khu vực từ lâu đã tranh giành quyền kiểm soát những hòn đảo này.

Iran, khi đó dưới thời Vua Mohammad Reza Pahlavi, đã dùng vũ lực giành quyền kiểm soát các đảo này vào ngày 30/11/1971, chỉ hai ngày trước khi UAE được thành lập. Khi ấy, Vua Pahlavi là đồng minh an ninh hàng đầu của Mỹ tại khu vực nên hầu như không gặp phải sự phản đối nào.

Sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Iran đã sử dụng các đảo này làm căn cứ để tấn công tàu thuyền trong cuộc “Chiến tranh tàu chở dầu” những năm 1980, khi Hải quân Mỹ hộ tống các tàu chở dầu qua khu vực dưới làn đạn của Iran. Iran cũng dùng các đảo này để giám sát eo biển cũng như triển khai tàu thuyền rải thủy lôi hoặc tấn công trực diện các tàu trong cuộc xung đột đó.

Ước tính của Mỹ cho thấy Iran đã tấn công hơn 160 tàu trong cuộc đối đầu khi đó. Cho đến nay, trong cuộc chiến hiện tại, đã có hơn 50 vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền,...theo Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp, một liên minh do Hải quân Mỹ giám sát. Trong đó có một số vụ Mỹ nổ súng vào các tàu bị cáo buộc cố gắng phá vỡ lệnh phong tỏa cảng biển Iran.

Các đảo trở thành mục tiêu quân sự của Mỹ

Những ngày gần đây, trong bối cảnh giao tranh leo thang với Iran, quân đội Mỹ đã tiến hành không kích vào hai đảo Abu Musa và Greater Tunb. Một số nhà phân tích dự đoán khả năng lực lượng Mỹ có thể tiến hành đổ bộ chiếm đóng.

“Cả 3 đảo tạo thành một hệ thống phòng thủ nhiều tầng tại điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới”, Isabel Oakeshott, cây bút của tờ The Telegraph hiện sống tại Dubai, UAE, viết. Oakeshott ví Abu Musa như “một tàu sân bay cố định” của Iran.

Việc chiếm giữ các đảo này có thể nằm trong khả năng của Mỹ, vốn có cả lính dù và thủy quân lục chiến đóng tại khu vực. Tuy nhiên, họ sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị Iran tấn công khi hiện diện tại đây.

“Nếu không có các công sự kiên cố được chuẩn bị trước để che chắn - ngay cả khi có sự yểm trợ từ không quân và hải quân gần đó - việc bảo vệ lực lượng sẽ là một thách thức cực lớn”, Brandon Carr, nhà phân tích tại Viện Quincy về Trách nhiệm Đối ngoại (Washington), nhận định, đồng thời kêu gọi kiềm chế các hoạt động quân sự của Mỹ ở nước ngoài.

“Thủy quân lục chiến sẽ phải hứng chịu hỏa lực từ tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của Iran, khiến khả năng triển khai sức mạnh vào eo biển bị hạn chế nghiêm trọng”, Carr nói tiếp.

Tranh chấp chủ quyền các đảo phủ bóng lên xung đột

Theo AP, những năm gần đây, UAE đã vận động thành công cả Trung Quốc và Nga đưa nội dung về giải quyết chủ quyền các đảo thông qua đàm phán hoặc phán quyết của tòa án quốc tế vào các tuyên bố chung.

Điều này khiến Tehran không hài lòng nhưng phần lớn thế giới lại phớt lờ tranh chấp này.

“Điều mà thế giới gọi là tranh chấp lãnh thổ song phương thực chất, ngay từ đầu, là một tuyên bố chiến lược về điểm nghẽn toàn cầu”, Noora Mohamed Al Murry, học giả pháp lý người UAE, bình luận hồi tháng 4/2026.

“Sự mập mờ có chủ ý tại một tuyến đường thủy quan trọng như vậy không phải là một lập trường trung lập. Đó là một lựa chọn có cái giá phải trả, và giờ đây thế giới đang phải trả”, Noora cho biết.

Cây bút Oakeshott dự đoán UAE - quốc gia nhiều lần bị Iran tấn công trong cuộc chiến - có thể sẽ thúc đẩy đòi lại các đảo này khi xung đột (Mỹ - Iran) kết thúc.

Chiến dịch của Mỹ có thể sẽ đẩy vấn đề lên cao trào, khoảng 55 năm sau khi Vua Iran Pahlavi cảnh báo eo biển có thể trở thành “mối phiền toái” cho thế giới.

“Những rắc rối mà nó có thể gây ra thì vô cùng lớn”, Vua Pahlavi từng nói với tờ The Guardian năm 1971.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz vẫn thấp