Trong nhiều tháng qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã sử dụng mọi biện pháp, từ không kích, phong tỏa hải quân, đe dọa cho đến đàm phán...nhằm buộc Iran mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz, AP đưa tin.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định việc khôi phục lưu lượng tàu chở dầu qua tuyến hàng hải trọng yếu ở Trung Đông này về mức trước khi cuộc chiến Mỹ - Iran nổ ra hồi cuối tháng 2/2026 có thể sẽ đòi hỏi một lực lượng hải quân Mỹ hùng hậu hơn nhiều. Trong khi đó, Iran vẫn có khả năng tấn công các tàu thuyền qua eo biển Hormuz bằng máy bay không người lái và tên lửa.

“Iran đã chuẩn bị cho kiểu xung đột phi đối xứng này suốt hàng thập kỷ. Tôi nghĩ họ đang cho thấy lý do vì sao kể từ thời Tổng thống Ronald Reagan, không có Tổng thống Mỹ nào lựa chọn đối đầu với Iran ở mức độ này, bởi Iran có khả năng hoàn toàn làm gián đoạn eo biển Hormuz”, ông Jason H. Campbell, chuyên gia cao cấp tại Viện Trung Đông và là cựu quan chức Lầu Năm Góc, nhận định.

Thế khó của ông Trump

Hôm 13/7, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ tái áp đặt lệnh phong tỏa các cảng của Iran và sẽ thu phí tàu thuyền để đảm bảo an toàn khi qua eo biển. Đáp lại, Iran khẳng định họ kiểm soát tuyến đường thủy này, nơi thông thường 20% lượng dầu mỏ toàn cầu đi qua. Các cuộc giao tranh suốt tuần qua đe dọa thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran, dấy lên lo ngại tái bùng phát cuộc chiến toàn diện.

Điều này cho thấy thế khó của ông Trump trong bối cảnh hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz vẫn bị đình trệ, giá dầu lại tăng và Iran chưa có dấu hiệu nhượng bộ. Cuộc chiến này không được lòng nhiều người dân Mỹ và có thể ảnh hưởng đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới khi giá xăng tăng cao.

“Họ tưởng rằng tình hình đã được kiểm soát, nhưng giờ lại chứng kiến leo thang trở lại và thị trường phản ứng tiêu cực”, ông Eric Lob, Giáo sư Chính trị - Quan hệ quốc tế tại Đại học Quốc tế Florida, bình luận.

“Đây thực sự là một phép thử ý chí để xem Iran chịu đựng được bao nhiêu 'nỗi đau' kinh tế, và mức độ tổn thất kinh tế, thậm chí là rủi ro chính trị mà ông Trump và Đảng Cộng hòa phải đối mặt trước thềm tháng 11/2026 là như thế nào”, ông Lob nói thêm.

Bảo đảm an ninh eo biển Hormuz có thể cần đến bộ binh

Trước khi làm việc tại Viện Trung Đông ở Washington, ông Campbell từng là nhà nghiên cứu tại RAND, nơi ông phối hợp với quân đội Mỹ mô phỏng các kịch bản chiến tranh với Iran.

“Những gì họ đang làm hiện nay chính là những điều đã được bàn thảo và xuất hiện trong hầu hết các kịch bản tình huống kiểu này”, ông Campbell cho biết.

Ông Campbell nói Iran sản xuất linh kiện vũ khí tại nhiều cơ sở khác nhau để giảm nguy cơ bị tấn công. Các đơn vị quân đội của họ thường được phép tự hành động mà không cần chờ lệnh từ Tehran. Họ cũng hiếm khi tập trung đông ở một chỗ, khiến cuộc không kích của Mỹ kém hiệu quả.

“Rất khó hình dung bất kỳ kịch bản nào có thể đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz mà không có lực lượng bộ binh”, ông Campbell nhận định.

Để làm được điều đó, theo ông Campbell, sẽ cần đến hàng chục nghìn binh sĩ, không chỉ để phá hủy các kho vũ khí bí mật của Iran mà còn để kiểm soát hàng trăm dặm bờ biển và các khu vực nội địa rộng lớn. Quân đội Mỹ nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với các cuộc tấn công du kích.

Việc triển khai lực lượng quy mô như vậy sẽ mất vài tháng và “chi phí rất lớn”, ông Campbell nói tiếp.

Tối 13/7, ông Trump khẳng định rằng: “Eo biển đang mở. Nó sẽ được mở". Ông cho rằng Mỹ đã đạt tiến bộ đáng kể trong việc làm suy yếu năng lực của Iran chỉ trong vài tháng. Trong khi đó, Iran tuyên bố sẽ đáp trả bất kỳ sự can thiệp nào của Mỹ tại eo biển.

Nguy cơ tổn thất của Mỹ gia tăng theo sự hiện diện quân sự

Một phương án khác để đảm bảo an toàn cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz, theo các chuyên gia, là tiếp tục - và tăng cường - hoạt động hộ tống của tàu chiến Mỹ. Tuy nhiên, điều này cũng đi kèm nhiều thách thức và chi phí.

Mỹ từng tiến hành chiến dịch hộ tống vào những năm 1980 khi Iran tấn công tàu thuyền trong cuộc chiến với Iraq. Khi đó, Mỹ hỗ trợ chính quyền Tổng thống Iraq Saddam Hussein bằng tình báo, vũ khí,...đồng thời hộ tống các tàu chở dầu của Kuwait được treo cờ Mỹ.

Ngày nay, nỗ lực tương tự sẽ đòi hỏi số lượng lớn tàu chiến Mỹ trong bối cảnh hạm đội hiện tại nhỏ hơn nhiều so với thập niên 1980, theo ông Michael Eisenstadt, cựu chuyên gia phân tích quân sự Mỹ.

“Vẫn sẽ cần một phần rất lớn hạm đội Mỹ dành riêng cho nhiệm vụ này trong thời gian không xác định”, ông Eisenstadt, hiện là Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Quân sự và An ninh tại Viện Chính sách Cận Đông Washington, nhận định.

Ông cho rằng môi trường hiện nay phức tạp hơn nhiều khi Iran đã tích lũy các năng lực tiên tiến, bao gồm khả năng tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa.

“Nếu chúng ta làm những gì cần thiết để đảm bảo thành công, có thể phải đưa quân đổ bộ để phá hủy các bệ phóng tên lửa hành trình và máy bay không người lái, tổn thất của binh sĩ Mỹ sẽ tăng lên, và nếu thực hiện cả chiến dịch hộ tống, tổn thất có thể còn lớn hơn”, ông Eisenstadt nói thêm.

Iran có thể khiến tàu thuyền e ngại bằng những lời đe dọa

Iran yêu cầu các tàu sử dụng tuyến gần bờ biển nước này được phê chuẩn và có thể thu phí theo một thỏa thuận tạm thời nhằm chấm dứt chiến sự. Theo AP, các tàu thương mại đã tránh những tuyến đường truyền thống qua eo biển Hormuz vì lo ngại thủy lôi của Iran, nhiều tàu di chuyển theo tuyến phía nam dọc bờ biển Oman dưới sự giám sát của Mỹ.

Đại úy Tim Hawkins, người phát ngôn Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, cho biết hoạt động rà phá thủy lôi vẫn đang diễn ra trên một số tuyến truyền thống qua eo biển Hormuz, nhưng “các tuyến thay thế đã được mở”.

Tuy nhiên, tuyến phía nam cũng không ngăn được các vụ tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền, buộc quân đội Mỹ phải tấn công các hệ thống phòng không, trạm radar, thiết bị tên lửa, máy bay không người lái và các tàu nhỏ của Iran.

Theo bà Noam Raydan, chuyên gia cao cấp tại Viện Chính sách Cận Đông Washington, chuyên về năng lượng và rủi ro hàng hải ở Trung Đông, chỉ riêng những lời đe dọa của Iran cũng đủ làm tê liệt hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz.

“Họ không cần phải phóng máy bay không người lái hay tên lửa - chỉ cần dùng kênh radio hàng hải để đe dọa là đủ. Và chỉ vậy thôi cũng đủ khiến nhiều thủy thủ e ngại”, bà Raydan nói.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz vẫn thấp