Trong kỷ nguyên AI len lỏi vào gần như mọi thiết bị, từ điện thoại, máy tính đến kính thực tế tăng cường, một bộ phận người yêu công nghệ lại có xu hướng tìm về những sản phẩm tưởng chừng đã bị thời gian lãng quên. Những chiếc máy tính cầm tay, TV analog hay máy tính đeo người không còn được săn đón vì cấu hình hay tính năng, mà bởi chúng đại diện cho một giai đoạn bùng nổ sáng tạo của ngành công nghệ. Xu hướng này cũng gắn với lối sống bền vững khi ngày càng nhiều người lựa chọn sửa chữa hoặc mua thiết bị cũ để kéo dài vòng đời sản phẩm, thay vì liên tục nâng cấp. Theo nhiều dự báo, thị trường thiết bị điện tử tân trang toàn cầu sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh trong thập kỷ tới, trong bối cảnh lượng rác thải điện tử trên thế giới vẫn ở mức đáng báo động.

Là một người yêu thích công nghệ, Quốc Anh quyết định thực hiện một "thí nghiệm" đặc biệt: cất toàn bộ smartphone, smartwatch và laptop hiện đại để sống trong một tuần với ba thiết bị từ cuối thế kỷ trước gồm Palm Pilot, Casio Handheld TV và Cybernaut MA4. Mục tiêu của anh không phải chứng minh công nghệ cũ vẫn hữu dụng, mà muốn cảm nhận cách những người đam mê công nghệ hơn 20 năm trước từng làm việc và giải trí. Thế nhưng, ngay trong ngày đầu tiên, khoảng cách giữa sự hoài niệm và thực tế đã hiện rõ. Palm Pilot - mẫu máy tính cầm tay từng được xem là tiền thân của smartphone - buộc người dùng phải viết bằng bút stylus theo hệ thống ký tự Graffiti. Chỉ một đoạn ghi chú ngắn cũng mất nhiều phút để nhập liệu, trong khi toàn bộ dữ liệu chỉ được lưu trên bộ nhớ trong và có nguy cơ biến mất nếu thiết bị hết pin quá lâu. Chính trải nghiệm đó khiến Quốc Anh nhận ra những tính năng tưởng như hiển nhiên hiện nay như đồng bộ đám mây hay sao lưu tự động thực sự đã thay đổi hoàn toàn cách con người làm việc.

Palm Pilot từng được xem là "tổ tiên" của smartphone, nhưng trải nghiệm sử dụng ngày nay cho thấy khoảng cách rất lớn giữa công nghệ cũ và hiện đại.

Thử thách tiếp tục với Casio Handheld TV, mẫu TV cầm tay từng là biểu tượng của tính di động vào thập niên 1990. Quốc Anh mang thiết bị ra nhiều vị trí khác nhau, kéo hết ăng-ten và liên tục dò sóng với hy vọng xem được chương trình truyền hình. Tuy nhiên, thứ hiện lên chỉ là những dải nhiễu trắng đen. Nguyên nhân không phải do chiếc TV hỏng mà bởi hạ tầng phát sóng analog đã gần như biến mất sau khi nhiều quốc gia chuyển sang truyền hình số. Trong khi đó, chiếc Cybernaut MA4 - máy tính đeo người ra mắt năm 1999 - lại mang đến cảm xúc trái ngược. Thiết bị nặng gần 4 kg với màn hình gắn trước mắt, bàn phím đeo trên cánh tay và hàng loạt dây cáp khiến việc di chuyển trở nên cực kỳ bất tiện. Dù vậy, khi thử soạn thảo văn bản và thao tác trên Windows 98, Quốc Anh không khỏi ngạc nhiên trước tầm nhìn của các kỹ sư thời đó. Ý tưởng về một chiếc máy tính luôn đồng hành cùng người dùng đã xuất hiện từ hơn 25 năm trước, rất lâu trước khi kính thực tế hỗn hợp hay các thiết bị AR, VR hiện đại ra đời.

Điều đáng nhớ nhất sau một tuần trải nghiệm không phải là việc công nghệ cũ bất tiện đến đâu, mà là cách nó giúp nhìn lại hành trình phát triển của ngành công nghệ. Palm Pilot thể hiện tham vọng đưa văn phòng vào túi áo từ rất sớm. Casio Handheld TV cho thấy con người từng mơ về việc mang truyền hình theo mọi nơi. Cybernaut MA4 lại chứng minh khái niệm "máy tính đeo người" không phải ý tưởng mới của thời AI, mà đã được theo đuổi từ cuối thế kỷ trước. Phần lớn những sản phẩm này không thành công về mặt thương mại hoặc nhanh chóng bị thay thế, nhưng mỗi thiết bị đều để lại một viên gạch nền móng cho các công nghệ ngày nay. Những chiếc smartphone, kính AR hay trợ lý AI hiện đại thực chất là kết quả của hàng chục năm thử nghiệm, cải tiến và không ít lần thất bại của các thế hệ kỹ sư đi trước.

Khép lại hành trình, Quốc Anh vẫn quay trở lại với smartphone và laptop hiện đại, còn những món đồ công nghệ cổ được cất lên kệ như một bộ sưu tập. Anh cho rằng giá trị lớn nhất của chúng không nằm ở việc còn sử dụng được hay không, mà ở câu chuyện về tinh thần dám thử nghiệm của một thời kỳ công nghệ đầy táo bạo. Trong bối cảnh AI đang tạo ra cuộc cách mạng mới, trải nghiệm này cũng mang đến một góc nhìn khác: công nghệ cũ không hề vô dụng. Dù không thể cạnh tranh về hiệu năng hay sự tiện lợi, chúng vẫn là minh chứng cho những ý tưởng tiên phong đã mở đường cho các thiết bị thông minh ngày nay. Nếu không có những sản phẩm từng bị xem là kỳ quặc hoặc thất bại, rất có thể thế giới sẽ không có smartphone, điện toán đám mây hay các trợ lý AI mạnh mẽ như hiện tại. Chính những phép thử táo bạo của quá khứ đã tạo nên nền tảng cho tương lai công nghệ mà chúng ta đang tận hưởng.