Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, hoạt động đấu thầu đầu tư công tại khu vực phường Minh Hưng (TP Đồng Nai) thời gian qua đang bộc lộ một số điểm nghẽn đáng chú ý, đặc biệt là trong việc bảo đảm tính cạnh tranh và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách.

Trong bối cảnh toàn quốc đã thực hiện tinh gọn bộ máy hành chính theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội, chuyển đổi sang mô hình địa phương 2 cấp (tỉnh và xã), đồng thời tỉnh Đồng Nai chính thức trở thành Thành phố trực thuộc Trung ương theo Nghị quyết số 30/2026/QH16, công tác quản lý dòng vốn nhà nước càng đòi hỏi sự giám sát khắt khe, minh bạch.

Sự phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền cơ sở mang lại sự chủ động trong đầu tư phát triển, nhưng đi kèm với đó là yêu cầu về trách nhiệm giải trình tuyệt đối của người đứng đầu. Tuy nhiên, dữ liệu thực tế tại một số dự án giáo dục do cấp phường làm Chủ đầu tư lại cho thấy một bức tranh thiếu vắng sự cạnh tranh, nơi nhà thầu dễ dàng giành chiến thắng với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức khiêm tốn.

Những con số biết nói từ hồ sơ dự thầu

Một minh chứng rõ nét cho tình trạng này là gói thầu thi công hạ tầng giáo dục tại Trường tiểu học Minh Hưng A. Đây là công trình có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dạy và học tại địa phương, được kỳ vọng sẽ thu hút nhiều nhà thầu uy tín, có năng lực tham gia cạnh tranh.

Một môi trường đấu thầu rộng rãi, cạnh tranh sòng phẳng không chỉ giúp lựa chọn được đơn vị thi công tốt nhất mà còn mang lại công trình chất lượng với giá thành tối ưu nhất cho ngân sách nhà nước. Thế nhưng, kịch bản diễn ra trên thực tế lại hoàn toàn trái ngược với những nguyên tắc cốt lõi của pháp luật về đấu thầu.

Cụ thể, dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, ngày 11/06/2026, bà Trần Thị Lệ Hằng (Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Minh Hưng, Thành phố Đồng Nai) đã ký Quyết định số 74/QĐ-PVHXH phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho gói thầu Thi công xây dựng + thiết bị thuộc dự án Xây dựng thư viện Trường tiểu học Minh Hưng A (Mã số TBMT: IB2600246444). Tại quyết định này, giá gói thầu được cấp có thẩm quyền phê duyệt ở mức 2.439.349.975 đồng. Công ty TNHH Một thành viên Xây dựng Cầu đường Gia Khang được xướng tên là đơn vị trúng thầu với giá 2.414.980.000 đồng (giá dự thầu gốc của doanh nghiệp là 2.414.980.195 đồng).

Thông qua quá trình đấu thầu ngân sách tiết kiệm 24.369.975 đồng, tương ứng với 0,999%. Việc một gói thầu quy mô gần 2,5 tỷ đồng được đấu thầu rộng rãi công khai qua mạng nhưng thực tế triệt tiêu hoàn toàn tính cạnh tranh khi chỉ có duy nhất 01 nhà thầu tham gia nộp hồ sơ và trúng thầu sát trần dự toán khiến dư luận không khỏi băn khoăn về hiệu quả tối ưu hóa dòng vốn đầu tư công tại Phường Minh Hưng (Thành phố Đồng Nai).

Cạnh tranh hình thức và khoảng trống nhà thầu

Đáng chú ý hơn, đi sâu vào phân tích báo cáo đánh giá E-HSDT do Tổ chuyên gia lập, bức tranh cạnh tranh tại gói thầu này lộ rõ điểm đặc trưng đáng quan ngại. Dù là một gói thầu xây dựng dân dụng với các yêu cầu kỹ thuật không quá phức tạp hay đặc thù, hồ sơ mời thầu (E-HSMT) được phát hành rộng rãi qua mạng, nhưng Công ty TNHH Một thành viên Xây dựng Cầu đường Gia Khang lại hoàn toàn "một mình một ngựa" băng băng về đích.

Tại thời điểm đóng thầu, không có bất kỳ một đối thủ cạnh tranh nào, dù là các doanh nghiệp địa phương hay các nhà thầu lớn từ nơi khác, tham gia nộp hồ sơ dự thầu để cọ xát. Sự vắng bóng kỳ lạ của các nhà thầu khác vô hình trung đã dọn đường cho Công ty Gia Khang dễ dàng trúng thầu sát giá. Sự "độc diễn" này triệt tiêu đi nguyên tắc cốt lõi của hoạt động đấu thầu là lựa chọn nhà thầu thông qua cạnh tranh bằng năng lực và giá cả nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước theo Chỉ thị số 12/CT-TTg.

Việc một doanh nghiệp có trụ sở tại Phường Chơn Thành (Thành phố Đồng Nai) dễ dàng trúng các gói thầu giáo dục trên địa bàn Phường Minh Hưng trong tình trạng không có đối thủ cạnh tranh thực tế đã đặt ra một dấu hỏi lớn về tính minh bạch, sự hấp dẫn của môi trường mời thầu tại đây cũng như trách nhiệm rà soát của chủ đầu tư trong việc bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch.

Góc nhìn pháp lý và trách nhiệm người đứng đầu

Đánh giá về vấn đề này dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh) phân tích: Việc một gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm dưới 1% và diễn ra trong tình trạng "độc diễn" của duy nhất một nhà thầu là dấu hiệu cần được làm rõ trong công tác quản lý đầu tư công hiện nay. Theo Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan chức năng đặc biệt yêu cầu phải tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu trong công tác đấu thầu. Mục tiêu cao nhất là phải bảo đảm sự cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế tối ưu cho dòng vốn ngân sách nhà nước.

Luật sư Hương nhấn mạnh thêm, khi gói thầu tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng nhưng thực tế chỉ có duy nhất một đơn vị tham dự, lợi ích tối đa của ngân sách nhà nước đã bị hạn chế. Cơ quan quản lý nhà nước cần đặt dấu hỏi lớn về chất lượng của khâu lập và thẩm định hồ sơ mời thầu. Theo quy định tại khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15), hồ sơ mời thầu không được nêu bất kỳ điều kiện nào nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Chủ đầu tư có nghĩa vụ phải tự rà soát xem liệu E-HSMT tại dự án này có chứa các rào cản kỹ thuật mang tính "cài cắm" cục bộ khiến các nhà thầu khác e ngại không nộp hồ sơ hay không.

Đồng quan điểm, chuyên gia đấu thầu Lê Hân nhận định, hệ lụy của những gói thầu không có sự cọ xát cạnh tranh thực tế không chỉ dừng lại ở bài toán thất thoát cơ hội tiết kiệm ngân sách, mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng công trình nếu năng lực của nhà thầu duy nhất không được đối chiếu, so sánh trong một hệ quy chiếu đa chiều. Sự xuất hiện của gói thầu trúng thầu sát giá trong điều kiện không có đối thủ cạnh tranh tại Phòng Văn hoá - Xã hội phường Minh Hưng (Thành phố Đồng Nai) đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc rà soát lại toàn bộ quy trình tổ chức lựa chọn nhà thầu của đơn vị này.

Trách nhiệm thẩm định, phê duyệt và giám sát của cá nhân người đứng đầu Chủ đầu tư cần được thực thi nghiêm túc hơn nữa để tránh tình trạng "đấu thầu rộng rãi trên danh nghĩa" nhưng bản chất thực tế lại thiếu vắng sự cạnh tranh sòng phẳng. Liệu đây chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên ở một gói thầu đơn lẻ, hay hiện tượng "một mình một ngựa" và đối thủ liên tục mắc lỗi sơ đẳng là một phần trong hệ sinh thái đấu thầu mang tính "vùng kín" của Công ty TNHH Một thành viên Xây dựng Cầu đường Gia Khang tại khu vực Thành phố Đồng Nai?

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] TP Đồng Nai: Dấu hỏi minh bạch khi Tâm Thái Hòa liên tiếp mắc lỗi sơ đẳng trước Gia Khang