Chiều 10/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Chuyển từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu

Tham gia thảo luận, đại biểu Trịnh Ngọc Phương (đoàn Tây Ninh) đánh giá cao những điểm mới của dự thảo luật, đặc biệt là cách tiếp cận mới trong quản trị hành nghề, xây dựng cơ sở dữ liệu và chuyển từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu về năng lực, quá trình hành nghề.

Theo đại biểu, nếu xác định năng lực, dữ liệu và quá trình hành nghề là nền tảng quản lý thì cần nghiên cứu chuyển dần từ cơ chế cấp chứng chỉ để được hành nghề sang đăng ký hành nghề gắn với cơ chế giám sát thường xuyên.

Đại biểu phân tích, chứng chỉ chỉ xác nhận điều kiện của một cá nhân tại một thời điểm, trong khi chất lượng hành nghề cần được kiểm chứng trong cả quá trình.

“Quản lý nghề nghiệp phải quản lý cả quá trình chứ không nên chủ yếu quản lý thông qua một mảnh giấy”, đại biểu Trịnh Ngọc Phương nhấn mạnh.

Từ cách tiếp cận này, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế tự quản nghề nghiệp đối với kiến trúc sư Việt Nam dưới sự quản lý, giám sát của Nhà nước; có thể thông qua mô hình Đoàn Kiến trúc sư Việt Nam và xác lập vị trí pháp lý của tổ chức này trong luật.

Theo đại biểu, nếu được thiết lập, Đoàn Kiến trúc sư có thể đảm nhận việc đăng ký người hành nghề, quản lý hồ sơ năng lực, theo dõi quá trình phát triển nghề nghiệp liên tục; xây dựng, giám sát việc thực hiện các quy tắc đạo đức; tiếp nhận phản ánh, xử lý kỷ luật nghề nghiệp và phối hợp với cơ quan nhà nước trong công tác hậu kiểm.

Trong khi đó, Hội Kiến trúc sư Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò của tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong sáng tạo, nghiên cứu, phản biện và phát triển kiến trúc.

Qua đó, có thể hình thành cơ chế trách nhiệm rõ ràng: Nhà nước quản lý bằng pháp luật; tổ chức nghề nghiệp quản lý bằng chuẩn mực và kỷ luật; còn kiến trúc sư chịu trách nhiệm bằng năng lực, uy tín và sản phẩm nghề nghiệp của mình.

Không nên bỏ sát hạch khi dữ liệu hành nghề chưa đầy đủ

Cũng quan tâm đến chất lượng hành nghề, đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn TP Hải Phòng) cho rằng việc cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc là cần thiết nhằm bảo đảm chất lượng chuyên môn, an toàn công trình và kiểm soát các yêu cầu về kỹ thuật, mỹ thuật, văn hóa kiến trúc, đồng thời tạo điều kiện để kiến trúc sư Việt Nam hội nhập quốc tế.

Đại biểu đề nghị cân nhắc việc bỏ thi sát hạch làm căn cứ cấp chứng chỉ hành nghề.

Theo ông, trong điều kiện hệ thống dữ liệu quốc gia về hoạt động hành nghề kiến trúc chưa được xây dựng đầy đủ, đồng bộ và minh bạch, nếu chỉ dựa vào hồ sơ, kinh nghiệm mà không tổ chức sát hạch sẽ khó kiểm chứng chính xác năng lực thực tế của người hành nghề.

Đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng, khi hệ thống dữ liệu quốc gia được xây dựng đầy đủ, minh bạch và có khả năng kiểm chứng toàn diện quá trình hành nghề, việc xem xét bỏ kỳ thi sát hạch sẽ phù hợp và khả thi hơn.

Khi đó, cơ quan có thẩm quyền có thể dựa trên dữ liệu về quá trình hành nghề để đánh giá, kiểm soát năng lực của từng cá nhân trước khi cấp chứng chỉ.

Làm rõ đối tượng phải có chứng chỉ hành nghề

Đại biểu Lê Thanh Hoàn (đoàn Thanh Hóa) cho rằng, nếu tiếp tục duy trì chứng chỉ hành nghề thì cần quy định rõ chỉ yêu cầu chứng chỉ đối với người chủ trì, chủ nhiệm thiết kế kiến trúc hoặc kiến trúc sư hành nghề độc lập khi thực hiện hai nhóm công việc gồm thiết kế kiến trúc công trình và thiết kế kiến trúc trong quy hoạch.

Cùng với đó, cần làm rõ cơ chế hành nghề đối với những trường hợp không thuộc diện phải có chứng chỉ.

Đại biểu đề nghị xác định rõ tiêu chuẩn, yêu cầu về kỹ năng nghề nghiệp. Cá nhân đáp ứng các tiêu chuẩn này có thể đăng ký hành nghề tại cơ quan quản lý nhà nước.

Cơ quan quản lý có trách nhiệm cập nhật, công khai danh sách người hành nghề trên hệ thống thông tin, qua đó tạo thuận lợi cho công tác quản lý, giám sát.

Các ý kiến tại nghị trường cho thấy yêu cầu đặt ra đối với quản lý hành nghề kiến trúc không chỉ dừng ở việc cấp hay không cấp chứng chỉ, mà quan trọng hơn là phải xây dựng được cơ chế đánh giá thực chất năng lực, theo dõi quá trình hành nghề và tăng cường hậu kiểm. Đây cũng là cơ sở để nâng cao chất lượng đội ngũ kiến trúc sư, bảo đảm trách nhiệm nghề nghiệp và chất lượng các công trình kiến trúc.