Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, công tác đấu thầu các dự án đầu tư công luôn đặt mục tiêu tối thượng là đảm bảo tính minh bạch, cạnh tranh công bằng và mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Tuy nhiên, qua rà soát hồ sơ đấu thầu tại công trình Đường THI.02, THI.03, THI.06 do Văn phòng HĐND - UBND xã Tân Hội, tỉnh Tây Ninh làm chủ đầu tư, những con số thực tế đang phản ánh một bức tranh thiếu vắng sự cạnh tranh từ thị trường.
Lộ diện gói thầu hơn 3,3 tỷ đồng tiết kiệm vỏn vẹn hơn sáu triệu đồng
Căn cứ các tài liệu đấu thầu được công khai trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, ngày 13/4/2026, Chánh Văn phòng HĐND - UBND xã Tân Hội Hoàng Công Tụy đã ký Quyết định số 552/QĐ-VP phê duyệt Kế hoạch lựa chọn nhà thầu công trình Đường THI.02, THI.03, THI.06. Dự án sử dụng nguồn vốn từ ngân sách tỉnh và ngân sách xã nhằm hoàn chỉnh hệ thống hạ tầng giao thông tại địa phương.
Đến ngày 21/4/2026, thông qua Quyết định số 621/QĐ-VP, E-HSMT của gói thầu Thi công xây dựng chính thức được phê duyệt với giá dự toán là 3.313.234.732 đồng. Hình thức lựa chọn nhà thầu được ấn định là đấu thầu rộng rãi trong nước qua mạng, áp dụng phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ.
Theo tinh thần của Luật Đấu thầu, việc áp dụng đấu thầu rộng rãi qua mạng sẽ phá bỏ rào cản địa lý, mở rộng cánh cửa cho các doanh nghiệp đủ năng lực trên toàn quốc tham gia. Qua đó, chủ đầu tư có cơ hội lựa chọn đơn vị thi công tốt nhất với mức giá cạnh tranh nhất. Thế nhưng, Biên bản mở thầu hoàn thành lúc 08h09 ngày 30/04/2026 lại thể hiện một thực tế hoàn toàn trái ngược.
Trong suốt thời gian phát hành E-HSMT, chỉ có duy nhất một đơn vị nộp hồ sơ dự thầu là Công ty TNHH Thiết kế và Đầu tư Xây dựng Sơn Nam. Sự vắng bóng của các đối thủ cạnh tranh đã tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp này.
Nhờ việc chỉ một mình dự thầu, Công ty TNHH Thiết kế và Đầu tư Xây dựng Sơn Nam dễ dàng vượt qua các bước đánh giá kỹ thuật và năng lực. Tại Báo cáo đánh giá E-HSDT số 60/BC-CTY ngày 18/5/2026, tổ chuyên gia thuộc Công ty TNHH MTV Dương Hoàng Nam kiến nghị chủ đầu tư phê duyệt cho đơn vị này trúng thầu.
Kết quả, ngày 26/5/2026, Chánh Văn phòng HĐND - UBND xã Tân Hội - Hoàng Công Tụy ký Quyết định số 944/QĐ-VP phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Công ty TNHH Thiết kế và Đầu tư Xây dựng Sơn Nam chính thức trúng thầu với giá 3.306.567.809 đồng. Thời gian thực hiện hợp đồng trọn gói là 120 ngày. Qua phép tính số học, gói thầu có giá trị hơn 3,3 tỷ đồng nhưng số tiền tiết kiệm cho ngân sách nhà nước chỉ đạt 6.666.923 đồng. Tỷ lệ tiết kiệm tương đương ở mức xấp xỉ 0,2%.
Dấu ấn Công ty Sơn Nam
Tìm hiểu hồ sơ năng lực, Công ty TNHH Thiết kế và Đầu tư Xây dựng Sơn Nam (mã số thuế 0312946459) có địa chỉ trụ sở tại phường Bình Lợi Trung, TP HCM. Doanh nghiệp đi vào hoạt động từ năm 2016, do Giám đốc Nguyễn Duy Hiếu làm người đại diện theo pháp luật, hoạt động chính trong lĩnh vực hàng hóa và xây lắp.
Mặc dù có đại bản doanh tại TP HCM, dữ liệu mạng đấu thầu quốc gia cho thấy Tây Ninh mới là địa bàn hoạt động chủ lực của doanh nghiệp này. Trong lịch sử hoạt động đấu thầu tính đến cuối tháng 05/2026 doanh nghiệp này đã tham gia khoảng 38 gói, trúng 27 gói, trượt 10 gói, chờ kết quả 1 gói. Tổng giá trị các gói thầu đã trúng (bao gồm liên danh): 32.879.215.741 đồng (trong đó, tổng giá trị trúng thầu với vai trò độc lập: 24.145.174.545 đồng, tổng giá trị các gói thầu đã tham gia và trúng thầu với vai trò liên danh: 8.734.041.196 đồng)
Ngoài gói thầu đã trúng đang phân tích nêu trên thì cùng ngày 26/5/2026 doanh nghiệp cũng đã phê duyệt trúng gói thầu Thi công xây dựng tại Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng xã Tân Phú, trị giá 2.585.956.196 đồng, trước đó 13/05/2026 trúng gói Thi công xây dựng + thiết bị tại Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng xã Tân Phú, trị giá 1.194.492.000 đồng.
Bài toán tối ưu hóa nguồn vốn nhìn từ góc độ chuyên gia
Việc chỉ có một nhà thầu tham gia và trúng thầu sát giá không đồng nghĩa với việc vi phạm các quy định hiện hành về đấu thầu. Pháp luật vẫn cho phép tiếp tục mở thầu và đánh giá hồ sơ. Tuy nhiên, dưới lăng kính kinh tế và quản lý ngân sách nhà nước, vấn đề này cần được nhìn nhận đa chiều.
Theo chuyên gia Nguyễn Quốc Vũ, việc mở thầu qua mạng mang sứ mệnh tạo ra môi trường cạnh tranh minh bạch cho toàn bộ các doanh nghiệp trên cả nước. Việc một dự án giao thông với quy mô nguồn vốn hơn ba tỷ đồng, kỹ thuật thi công không quá phức tạp nhưng chỉ thu hút duy nhất một nhà thầu là dấu hiệu cho thấy tính cạnh tranh tại khu vực chưa được phát huy. Khi thiếu vắng cạnh tranh, chủ đầu tư tự làm hẹp cơ hội lựa chọn phương án thi công ưu việt đi kèm mức giá tiết kiệm hơn cho ngân sách.
Theo Luật sư Nguyễn Thị Hương, hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật 90/2025/QH15) và Nghị định 214/2025/NĐ-CP luôn đề cao nguyên tắc bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Đối với những gói thầu thường xuyên ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm dưới 1% hoặc chỉ có một nhà thầu tham gia, các cơ quan quản lý và chủ đầu tư cần có cơ chế rà soát lại toàn diện quá trình khảo sát thị trường, lập hồ sơ mời thầu. Việc rà soát nhằm đảm bảo không xuất hiện các tiêu chí vô tình tạo rào cản thu hẹp sự tham gia của nhà thầu.
QUY ĐỊNH VỀ TỶ LỆ TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG ĐẤU THẦU
Hiệu quả kinh tế là một trong những mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu, được định nghĩa rõ tại Khoản 8 Điều 4 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15. Để đạt được mục tiêu này, việc xác định giá gói thầu và kiểm soát giá trúng thầu được quy định chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch đến khi thực hiện hợp đồng.
Theo quy định tại Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, giá gói thầu phải được tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí, kể cả chi phí dự phòng, phí, lệ phí và thuế. Đặc biệt, chủ đầu tư có trách nhiệm cập nhật giá gói thầu trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu cần thiết để đảm bảo giá gói thầu sát với giá thị trường, tránh thất thoát ngân sách hoặc gây khó khăn cho nhà thầu. Căn cứ xác định giá gói thầu bao gồm dự toán được duyệt, kết quả lựa chọn nhà thầu của các gói thầu tương tự trong 12 tháng trước đó hoặc các báo giá thị trường (tối thiểu 01 báo giá, khuyến khích nhiều hơn).
Về chỉ số đánh giá, Điểm b Khoản 2 Điều 17 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định "tỷ lệ tiết kiệm trung bình" là một trong những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực, nguồn lực và kết quả thực hiện công tác đấu thầu của chủ đầu tư trong kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu. Đối với hình thức chỉ định thầu, tính hiệu quả kinh tế được siết chặt hơn:
- Tại quy trình chỉ định thầu thông thường, chủ đầu tư phải quy định mức tỷ lệ tiết kiệm của giá đề nghị trúng thầu trong hồ sơ yêu cầu để làm cơ sở cho nhà thầu chuẩn bị hồ sơ đề xuất.
- Tại quy trình chỉ định thầu rút gọn, chủ đầu tư và nhà thầu phải thương thảo về giá để bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả. Riêng với gói thầu xây lắp quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78, quá trình thương thảo phải đảm bảo tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, để duy trì hiệu quả kinh tế, Điểm a Khoản 5 Điều 70 Luật Đấu thầu nhấn mạnh việc sửa đổi hợp đồng về giá, khối lượng không được vượt giá gói thầu đã ghi trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu hoặc dự toán gói thầu được phê duyệt. Việc tuân thủ nghiêm các quy định này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công tại các địa phương mà còn là thước đo trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền trước pháp luật.