Sedna (90377 Sedna) là một trong những thiên thể bí ẩn nhất từng được con người phát hiện. Được tìm thấy vào năm 2003 bởi nhóm các nhà thiên văn do Michael E. Brown dẫn đầu, Sedna không thuộc nhóm các hành tinh thông thường, cũng không hoàn toàn giống những thiên thể trong vành đai Kuiper. Quỹ đạo đặc biệt của nó đã khiến các nhà khoa học đặt ra nhiều giả thuyết táo bạo về lịch sử hình thành Hệ Mặt Trời.

Ảnh: universemap

Điều khiến Sedna trở nên khác thường là khoảng cách cực xa với Mặt Trời. Tại điểm cận nhật, nó vẫn cách Mặt Trời khoảng 76 đơn vị thiên văn (AU), tức gấp 76 lần khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trời. Ở điểm viễn nhật, Sedna có thể ở xa tới gần 940 AU. Để dễ hình dung, nếu Trái Đất cách Mặt Trời 1 mét thì Sedna có lúc ở xa gần một kilomet. Vì vậy, một năm trên Sedna kéo dài khoảng 11.400 năm Trái Đất.

Ảnh: kartin.papik

Sedna có đường kính khoảng 1.000 km, nhỏ hơn đáng kể so với Sao Diêm Vương nhưng đủ lớn để được xếp vào nhóm hành tinh lùn tiềm năng. Bề mặt của nó có màu đỏ sẫm, nhiều khả năng do sự hiện diện của các hợp chất hữu cơ phức tạp gọi là tholin. Dưới điều kiện nhiệt độ cực thấp, khoảng -240°C, băng nước, methane và nitrogen gần như đóng băng hoàn toàn, tạo nên một thế giới lạnh giá gần như bất động.

Ảnh: sueddeutsche

Điều hấp dẫn nhất nằm ở quỹ đạo của Sedna. Không giống các vật thể thuộc vành đai Kuiper chịu ảnh hưởng hấp dẫn mạnh của Sao Hải Vương, Sedna chuyển động trên một quỹ đạo rất dẹt và rất xa, gần như tách biệt khỏi phần còn lại của Hệ Mặt Trời. Các nhà thiên văn cho rằng điều này khó có thể hình thành chỉ bằng tác động của các hành tinh đã biết.

Nhiều giả thuyết đã được đưa ra để giải thích. Có ý kiến cho rằng trong thời kỳ sơ khai, Mặt Trời từng đi ngang qua một ngôi sao khác, lực hấp dẫn của ngôi sao đó đã kéo quỹ đạo Sedna lệch đi. Một giả thuyết khác cho rằng Sedna thuộc về phần bên trong của Đám mây Oort – vùng chứa hàng tỷ thiên thể băng giá bao quanh Hệ Mặt Trời mà đến nay vẫn chưa được quan sát trực tiếp. Thậm chí, quỹ đạo bất thường của Sedna từng được xem là một trong những manh mối gián tiếp dẫn đến giả thuyết về "Hành tinh Chín", dù hiện chưa có bằng chứng xác nhận sự tồn tại của hành tinh này.

Do ở quá xa, Sedna di chuyển trên bầu trời rất chậm và chỉ mới hoàn thành một phần nhỏ của quỹ đạo kể từ khi được phát hiện. Có thể phải đến khoảng năm 2076, nó mới tiến gần Mặt Trời nhất trong chu kỳ hiện tại, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các kính thiên văn nghiên cứu.

Có thể nói, Sedna giống như một "hóa thạch vũ trụ" còn sót lại từ buổi bình minh của Hệ Mặt Trời. Mỗi quan sát mới về thiên thể nhỏ bé nhưng bí ẩn này đều có thể giúp con người hiểu rõ hơn cách các hành tinh hình thành và hé lộ những vùng không gian mà chúng ta vẫn chưa thực sự khám phá.