Trong những ngày vừa qua, người dân ở nhiều nước Tây Âu đối mặt với một đợt nắng nóng khắc nghiệt chưa từng có. Trong đó, ngày 24/6, nhiệt độ ở thủ đô Paris chạm mức kỷ lục 40,9 độ C. Trước đó một ngày, người dân Pháp trải qua ngày nóng nhất trong gần 80 năm qua với mức nhiệt đỉnh điểm lên tới 44,3 độ C tại thị trấn Pissos (phía tây nam). Hai quốc gia Anh và Tây Ban Nha đều ghi nhận ngày tháng 6 nóng kỷ lục kể từ năm 1950. Tại Italy, 16 cảnh báo đỏ đang có hiệu lực, hầu hết ở miền Bắc và miền Trung của nước này.

Theo trang AMNA, hiện tượng nắng nóng diện rộng đang diễn ra ở Tây Âu không đơn thuần là hệ quả của việc nhiệt độ tăng cao. Đợt nắng nóng này kéo dài do một hình thái thời tiết cố định đã làm chậm quá trình dịch chuyển tự nhiên của các khối khí trên toàn lục địa. Hình thái này được gọi là khối khí chặn Omega. Trong điều kiện khí tượng thông thường, dòng phản lưu sẽ luân chuyển các hệ thống thời tiết từ Tây sang Đông để ngăn một hình thái thời tiết duy trì quá lâu tại một vùng. Tuy nhiên, khối chặn Omega đã làm gián đoạn chu trình này.

Khi một vùng áp cao lớn bị kẹt giữa hai vùng áp thấp, hệ thống thời tiết toàn vùng sẽ bị đình trệ. Vùng áp cao ở trung tâm hoạt động như một mái vòm giữ lại khí ấm, đồng thời ngăn chặn các khối khí mát và ẩm tràn vào.

Do không có mây che phủ và thiếu mưa, mặt đất liên tục tích tụ nhiệt ngày qua ngày. Hệ thống áp cao này cũng triệt tiêu quá trình hình thành mây, khiến lượng ánh sáng Mặt trời chiếu xuống bề mặt nhiều hơn, làm trầm trọng thêm tình trạng tăng nhiệt.

Tuy nhiên, tác động của khối chặn Omega không đồng đều trên toàn châu lục. Những khu vực nằm trực diện dưới vùng áp cao trung tâm như Pháp và Tây Ban Nha chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với bầu trời quang đãng, khô hanh và nhiệt độ vượt mức 40 độ C. Trong khi đó, các vùng nằm gần hệ thống áp thấp ở 2 rìa khối chặn đón nhận thời tiết khác biệt với không khí mát hơn, có mưa hoặc khí hậu bất ổn.

Vương quốc Anh hiện nằm ở vùng ranh giới giữa khối khí nóng của lục địa châu Âu và khối khí mát ở phía Tây Bắc. Vậy nên, khu vực phía Nam và phía Đông nước Anh có nền nhiệt rất cao. Trong khi đó, phía Bắc và phía Tây của Anh có thời tiết thay đổi liên tục. Sự tương phản rõ rệt trên là đặc trưng của các hình thái thời tiết dạng chặn: một khu vực hứng chịu đợt nắng nóng cực đoan trong khi vùng lân cận lại có thời tiết mùa hè hoàn toàn khác biệt.

Các nhà khoa học hiện chưa thể khẳng định rằng liệu biến đổi khí hậu có làm tăng tần suất xuất hiện của các khối chặn Omega hay không. Dù vậy, mối liên hệ giữa tình trạng ấm lên toàn cầu và các đợt nắng nóng đã được giới nghiên cứu xác định.

Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiệt độ trung bình toàn cầu hiện cao hơn khoảng 1,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Mức tăng của châu Âu đã đạt khoảng 2,4 độ C, trở thành lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới.

Các hoạt động của con người, chủ yếu là đốt than, dầu và khí đốt, đã làm nhiệt độ Trái đất tăng lên. Ngoài ra, một số đặc điểm khu vực khiến châu Âu dễ bị ảnh hưởng hơn với biến đổi khí hậu. Một trong số đó là việc châu Âu nằm gần Bắc Cực - khu vực đang nóng lên nhanh hơn phần còn lại của thế giới, với mức tăng khoảng 3,2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Sự nóng lên của Bắc Cực song hành với hiện tượng gọi là "phản xạ albedo". Khi băng và tuyết ở Bắc Cực tan chảy, các bề mặt tối như đất liền và đại dương lộ ra, hấp thụ nhiều nhiệt hơn so với bề mặt trắng phản xạ ánh sáng. Điều này làm gia tăng lượng nhiệt giữ lại trong hệ thống khí hậu.

Từ đây, các nhà nghiên cứu cho rằng, khối khí chặn Omega là nguyên nhân giữ nhiệt độ ở yên một chỗ trong khi biến đổi khí hậu là yếu tố khiến sức nóng tác động mạnh hơn.