Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, bức tranh quản lý vốn đầu tư công tại Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp Phường Mỹ Thới, tỉnh An Giang đang bộc lộ những mảng màu xám đáng lo ngại liên quan đến công tác lựa chọn nhà thầu, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm đàm phán hợp đồng.

Bối cảnh phân quyền và giải phẫu những gói thầu "siêu tiết kiệm"

Bước vào giai đoạn 2025-2026, kỷ nguyên quản lý hành chính quốc gia chứng kiến sự thay đổi mang tính lịch sử. Theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, toàn quốc tiến hành sáp nhập quy mô lớn, tinh gọn chỉ còn 34 tỉnh/thành phố, đồng thời mô hình quản lý địa phương được rút gọn triệt để chỉ còn 2 cấp là cấp Tỉnh và cấp Xã. Việc xóa bỏ cấp huyện từ ngày 01/07/2025 đồng nghĩa với việc chính quyền cấp xã/phường được trao quyền tự chủ tài chính và quyền quyết định đầu tư công lớn chưa từng có. Tuy nhiên, sự phân quyền này bắt buộc phải đi kèm với kỷ cương tài chính nghiêm ngặt và trách nhiệm giải trình tuyệt đối.

Tại Phường Mỹ Thới, tỉnh An Giang, Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp Phường Mỹ Thới được giao làm chủ đầu tư của hàng loạt dự án đầu tư phát triển và chỉnh trang đô thị. Dữ liệu khảo sát chi tiết cho thấy, đơn vị này đã tổ chức và quản lý tổng cộng 87 gói thầu lớn nhỏ. Điểm đáng chú ý là thay vì tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng để thu hút đông đảo doanh nghiệp, phát huy tối đa tính cạnh tranh, phần lớn các gói thầu tại đây lại được ưu ái thực hiện dưới hình thức chỉ định thầu rút gọn.

Khi áp dụng cơ chế chỉ định thầu, khâu thương thảo hợp đồng là rào chắn duy nhất để bảo vệ lợi ích của nhà nước. Thế nhưng, hiệu quả kinh tế mang lại cho ngân sách từ các quyết định giao thầu của Ban Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp Phường Mỹ Thới lại nằm ở mức siêu thấp, mang tính chất tượng trưng.

Nổi cộm nhất phải kể đến các dự án nâng cấp hạ tầng giáo dục. Cụ thể, tại Gói thầu số 7 Thi công xây lắp Trường Tiểu học Lê Hồng Phong, dù quy mô gói thầu lên tới gần 760 triệu đồng (giá, nhưng sau quá trình "đàm phán, thương thảo", mức giảm giá đem lại cho ngân sách nhà nước chỉ đạt 48.000 đồng. Con số này tương đương với tỷ lệ tiết kiệm siêu nhỏ là 0,01%. Tương tự, tại Gói thầu mua sắm, sửa chữa và nâng cấp hệ thống truyền thanh trên địa bàn phường Mỹ Thới, tỷ lệ tiết kiệm thậm chí chạm đáy tuyệt đối ở mức 0,00%, nghĩa là nhà thầu được giao trúng thầu bằng đúng từng đồng so với giá dự toán ban đầu.

Các doanh nghiệp "quen mặt" trong địa bàn như Công ty TNHH Thương mại Xây dựng Á Châu, Công ty Chí Trung hay Công ty Phú Long Sơn liên tục xuất hiện trong danh sách trúng thầu chỉ định. Điển hình như tại Gói thầu số 07 Thi công xây lắp công trình Gia cố sạt lở Vàm Cái Sao từ đình Mỹ Thới ra Sông Hậu, quyết định phê duyệt trúng thầu giao cho Công ty Chí Trung thực hiện cũng ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm chỉ đạt 2,50%.

Thương thảo hợp đồng bị buông lỏng hay?

Bước thương thảo hợp đồng không phải là một thủ tục hành chính mang tính hình thức, mà là chốt chặn pháp lý quan trọng nhất trong quy trình chỉ định thầu rút gọn nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. Việc hàng loạt bản hợp đồng tại Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp Phường Mỹ Thới được ký kết với tỷ lệ tiết kiệm ở mức tối thiểu từ 0,00% đến 0,01% đã dấy lên những nghi ngại lớn về việc buông lỏng quản lý, dễ dãi trong đàm phán, hoặc thiếu trách nhiệm trong việc thực thi nguyên tắc bảo đảm hiệu quả kinh tế của chủ đầu tư.

Phân tích dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) khẳng định, các cơ quan quản lý nhà nước đã thiết lập một "kỷ cương tài chính" cực kỳ nghiêm ngặt nhằm chống thất thoát dòng vốn đầu tư công tại các dự án áp dụng hình thức chỉ định thầu. Cụ thể, căn cứ điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và hướng dẫn tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT của Bộ Tài chính, đối với gói thầu xây lắp áp dụng cơ chế chỉ định thầu rút gọn có tính chất tương tự với gói thầu đã tổ chức đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế thành công trong vòng 5 năm trước đó, chủ đầu tư và nhà thầu bắt buộc phải thương thảo về giá để bảo đảm tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu. Đối với các trường hợp chỉ định thầu khác, chủ đầu tư cũng có trách nhiệm chủ động thương thảo mức tiết kiệm thực chất, phù hợp với điều kiện thị trường nhằm tối ưu hóa nguồn vốn ngân sách.

Tuy nhiên, việc Ban Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp Phường Mỹ Thới liên tiếp ký phê duyệt kết quả chỉ định thầu với mức tiết kiệm thấp, điển hình là Quyết định số 171/QĐ-TTDVTH (gói thầu cải tạo Trường Lê Hồng Phong do Công ty TNHH Xây dựng Phú Long Sơn thực hiện) có giá trị gần 760 triệu đồng nhưng chỉ giảm đúng 48.000 đồng (đạt tỷ lệ tiết kiệm siêu nhỏ 0,01%), hay Quyết định số 173/QĐ-TTDVTH (Trường Trần Phú) chỉ tiết kiệm 1,00%, bộc lộ dấu hiệu vi phạm tinh thần tiết kiệm ngân sách hiện hành.

Chuyên gia đấu thầu Lê Hân nhận định, pháp luật không cấm việc chỉ định thầu rút gọn trong các trường hợp luật định, nhưng việc chỉ định thầu sát giá dự toán một cách có hệ thống, lặp đi lặp lại đối với một nhóm nhà thầu quen thuộc chính là một "cảnh báo đỏ" nghiêm trọng về rủi ro lợi ích nhóm, triệt tiêu tính cạnh tranh lành mạnh và công bằng của công tác đấu thầu

Trách nhiệm giải trình không có vùng cấm

Sự lãng phí từ những gói thầu tiết kiệm nhỏ giọt không chỉ làm suy giảm hiệu quả đầu tư công mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến các nguyên tắc công bằng, cạnh tranh và minh bạch. Dư luận địa phương hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi: Động lực nào đã khiến Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp Phường Mỹ Thới dễ dàng phê duyệt các mức giá trúng thầu sát giá dự toán, không mang lại lợi ích tài chính thực chất cho Nhà nước? Quá trình thương thảo hợp đồng của chủ đầu tư với các đơn vị như Công ty TNHH Thương mại Xây dựng Á Châu, Công ty TNHH Một thành viên Xây dựng Chí Trung đã diễn ra như thế nào, dựa trên cơ sở thẩm định giá và dự toán ra sao?

Căn cứ Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ, nguyên tắc nhất quán trong xử lý trách nhiệm đối với các sai phạm về đấu thầu là "không có vùng cấm, không có ngoại lệ". Chỉ thị này chỉ đạo quyết liệt việc gắn trách nhiệm giải trình toàn diện và kết quả thực hiện công tác đấu thầu cho cá nhân người đứng đầu. Nếu các cơ quan chức năng, kiểm toán vào cuộc làm rõ hành vi lạm dụng chỉ định thầu rút gọn, buông lỏng đàm phán thương thảo giá gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước, những người trực tiếp ký duyệt các quyết định đầu tư và kết quả thầu là Giám đốc Trần Hằng Nga và Phó Giám đốc Nguyễn Thanh Hà sẽ phải chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật.

Đã đến lúc các cơ quan thanh tra, kiểm tra tỉnh An Giang cần sớm lập đoàn kiểm tra chuyên đề, thực hiện rút toàn bộ hồ sơ năng lực, biên bản thương thảo hợp đồng và các tờ trình chỉ định thầu khép kín tại Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp Phường Mỹ Thới để làm rõ các dấu hiệu bất thường, bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Ma trận thầu khép kín và sự thao túng của tổ chức tư vấn quản lý dự án