Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, bức tranh đấu thầu có sự xuất hiện của Công ty TNHH MTV Nam Trạng tại Tây Ninh đang vô tình phơi bày những lỗ hổng và sự dễ dãi trong công tác quản lý của một số chủ đầu tư. Từ hiện tượng "một mình một ngựa" tại gói thầu rộng rãi trị giá gần 4,5 tỷ đồng ở phường Ninh Thạnh, cho đến hàng loạt dự án chỉ định thầu với tỷ lệ tiết kiệm chỉ 1% cùng những văn bản ký lùi ngày trái khoáy tại xã Long Chữ. Dư luận hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi trực diện về mức độ minh bạch và hiệu quả thực sự của nguồn vốn đầu tư công tại các địa phương này.

Tự chủ mua sắm phải gắn liền với trách nhiệm giải trình

Khung pháp lý về đấu thầu hiện hành, đặc biệt là Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi bởi Luật Đấu thầu số 90/2025/QH15) và Nghị định 214/2025/NĐ-CP, đã tạo ra một cuộc cách mạng khi tăng cường phân cấp, phân quyền triệt để cho cấp cơ sở. Việc địa giới hành chính được tinh gọn lại toàn quốc chỉ còn 2 cấp (Cấp Tỉnh và Cấp Xã) từ ngày 01/07/2025 càng đòi hỏi năng lực quản lý vượt trội của hệ thống cán bộ địa phương. Tuy nhiên, mọi quyền tự quyết luôn phải song hành cùng một cơ chế không thể chối bỏ: Trách nhiệm giải trình cá nhân hóa.

Bình luận sâu về hàng loạt gói thầu chỉ định tại Phòng Kinh tế xã Long Chữ, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định: "Việc lạm dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn cho các dự án xây lắp có giá trị hàng tỷ đồng là một dấu hiệu đáng quan ngại về mặt quản trị. Dù có thể không sai lệch về mặt câu chữ của điều kiện quy mô, nhưng hành vi khép kín việc lựa chọn nhà thầu, dẫn đến hệ lụy tỷ lệ tiết kiệm thấp (chỉ quanh mức 1%) đã đi ngược lại hoàn toàn với nguyên tắc hiệu quả kinh tế tối thượng của pháp luật đấu thầu. Người ký quyết định phê duyệt, cụ thể là ông Trần Văn Chửa - Trưởng phòng Kinh tế xã Long Chữ, bắt buộc phải minh bạch giải trình trước cơ quan thanh tra chuyên ngành, trước nhân dân về tiêu chí lựa chọn nhà thầu Nam Trạng, công khai nội dung các biên bản thương thảo giá và làm rõ căn cứ vì sao không áp dụng cơ chế cạnh tranh để tiết kiệm vốn công".

Đồng quan điểm về tính minh bạch và kỷ cương, chuyên gia đấu thầu Lê Hân thẳng thắn phân tích tình trạng đấu thầu tại Ban Quản lý dự án phường Ninh Thạnh: "Hệ thống đấu thầu rộng rãi qua mạng là hình thức ưu việt nhất hiện nay để thu hút tính cạnh tranh và chống tiêu cực. Khi một gói thầu có giá trị lớn được tổ chức rộng rãi nhưng chỉ có duy nhất một nhà thầu tham gia, Chủ đầu tư không thể chỉ lấy lý do 'chúng tôi đã đăng tải công khai trên mạng, ai nộp thì nộp' để thoái thác trách nhiệm quản lý. Theo tinh thần của Chỉ thị 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan quản lý cấp Tỉnh phải thường xuyên rà soát, đưa vào diện 'giám sát đặc biệt' đối với các chủ đầu tư có nhiều gói thầu chỉ có 1 nhà thầu tham dự. Trách nhiệm của Giám đốc Ban Quản lý dự án Nguyễn Thế Nam là phải chứng minh được quá trình lập hồ sơ mời thầu không hề bị cài cắm bất kỳ tiêu chí kỹ thuật, nhân sự nào làm nản lòng các nhà thầu khác".

Đã đến lúc cơ quan thanh tra vào cuộc

Điều 97 và Điều 132 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định vô cùng rõ nét về cơ chế giám sát thường xuyên thông qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Hệ thống này được liên thông chặt chẽ với các cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký kinh doanh, thuế. Mọi quyết định giao thầu, từ khâu lập tờ trình, ý kiến bảo lưu của tổ chuyên gia cho đến các biên bản thương thảo đều để lại dấu vết điện tử vĩnh viễn.

Sự đối lập hoàn toàn trong chiến lược giá của nhà thầu Nam Trạng (trượt khi đua giá công khai, nhưng luôn trúng tuyệt đối ở sân nhà với giá đắt) kết hợp cùng những sai phạm về thủ tục ban hành văn bản tại xã Long Chữ chính là một chỉ báo không thể rõ ràng hơn. Đã đến lúc các cơ quan thanh tra, kiểm tra chuyên ngành của tỉnh Tây Ninh cần khẩn trương vào cuộc. Mọi cuộc rà soát toàn diện đối với các dự án do Phòng Kinh tế xã Long Chữ và Ban Quản lý dự án phường Ninh Thạnh làm chủ đầu tư cần được tiến hành công khai. Mọi dấu hiệu lạm dụng cơ chế, thiếu trách nhiệm trong thương thảo làm "thất thu" ngân sách cần phải được xem xét xử lý nghiêm minh theo đúng tinh thần "không có vùng cấm", "không có ngoại lệ" của pháp luật hiện hành.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.