Trong suy nghĩ của nhiều người, khảo cổ thường gắn với những món đồ quý giá như vàng, ngọc, đồ đồng hoặc các hiện vật có hoa văn tinh xảo. Tuy nhiên, giá trị của một phát hiện khảo cổ không chỉ nằm ở vật liệu hay giá trị vật chất. Một vật dụng rất bình thường trong đời sống cũng có thể trở thành nguồn tư liệu quan trọng nếu nó giúp các nhà nghiên cứu hiểu thêm về xã hội cổ đại.

Nếu kẻ trộm mộ chủ yếu quan tâm đến những món đồ có thể đem bán, các nhà khảo cổ chú trọng đến bối cảnh phát hiện, niên đại, công dụng và thông tin lịch sử mà hiện vật chứa đựng. Một món đồ không có giá trị kinh tế cao vẫn có thể mang ý nghĩa đặc biệt đối với việc nghiên cứu quá khứ.

Trong thực tế, các nhà khảo cổ cũng không phải lúc nào tìm được những ngôi mộ còn nguyên vẹn. Nhiều di tích đã bị phá hoại bởi hoạt động trộm mộ hoặc chịu tác động của thời tiết, địa chất và quá trình chôn vùi kéo dài. Vì vậy, những hiện vật còn sót lại đôi khi rất nhỏ, dễ vỡ và đòi hỏi quá trình bảo quản, phục hồi công phu.

Chiếc miện quan từng bị tưởng là khối vật chất bình thường

Để hiểu rõ hơn về câu chuyện này, lấy miện quan của Tiêu Hoàng hậu, hoàng hậu của Tùy Dạng Đế Dương Quảng, làm một ví dụ điển hình. Được biết, miện quan là loại mũ đội đầu lễ phục cao cấp bậc nhất của vua chúa, hoàng tộc. Khi được phát hiện trong khu mộ tại Dương Châu, hiện vật này bị hư hại nghiêm trọng sau hơn một thiên niên kỷ nằm dưới lòng đất.

Theo China National Radio, khi mới được đưa lên, chiếc miện quan gần như chỉ còn giống một khối đất và các bộ phận bằng kim loại rất dễ gãy. Các chuyên gia phải tiến hành nghiên cứu, làm sạch và phục hồi trong hơn hai năm. Kết quả cho thấy miện quan được chế tác từ nhiều loại vật liệu, gồm vàng, thủy tinh, ngọc trai và các thành phần khác, kết hợp với nhiều kỹ thuật thủ công.

Nghiên cứu cũng xác định cấu trúc miện quan khá phức tạp, gồm khung chính, các bộ phận hai bên, hệ thống vành đai cùng nhiều cụm hoa trang trí. Do tình trạng bảo tồn ban đầu rất kém, hiện vật gốc không thể phục hồi hoàn toàn. Các chuyên gia vì vậy vừa bảo vệ phần còn lại vừa dựng bản phục nguyên dựa trên kết quả nghiên cứu.

Trường hợp này cho thấy, một hiện vật khảo cổ đôi khi không thể được đánh giá chỉ bằng vẻ ngoài ngay sau khi khai quật. Giá trị của nó có thể chỉ được nhận diện sau quá trình nghiên cứu và bảo tồn kéo dài.

Hàng chục quả trứng trong chiếc vò Tây Chu

Một phát hiện khác được nhắc đến thậm chí còn gần gũi hơn: những quả trứng được tìm thấy trong một ngôi mộ thời Tây Chu ở Phù Sơn Quả Viên, Cú Dung, tỉnh Giang Tô (Trung Quốc).

Theo tư liệu của Bảo tàng Tế Ninh và các nguồn báo chí Trung Quốc, chiếc vò chứa trứng được khai quật trong một khu mộ Tây Chu. Hiện vật này có tên gọi là bồ cứng gốm in hoa văn hình học thời Tây Chu. Điều bất ngờ là bên trong chiếc vò có một số lượng lớn trứng gà.

Những quả trứng có đường kính khoảng 3,1–4,2 cm, phần vỏ khá mỏng. Qua nghiên cứu, các chuyên gia xác định chúng có niên đại khoảng 2.800 năm, thuộc thời Tây Chu. Đây được giới thiệu là những quả trứng gà có niên đại sớm nhất được phát hiện ở Trung Quốc.

Do thời gian chôn vùi quá lâu, trứng đã bị khoáng hóa và chuyển sang trạng thái giống hóa thạch. Vì yêu cầu bảo vệ hiện vật, các chuyên gia không tách từng quả trứng khỏi chiếc vò mà giữ nguyên trạng thái sau khai quật để phục vụ trưng bày và nghiên cứu.

Phát hiện những quả trứng Tây Chu cũng bổ sung tư liệu cho nghiên cứu về lịch sử chăn nuôi và đời sống thực phẩm thời cổ đại. Trước đó, khảo cổ học từng phát hiện xương gà tại một số di chỉ thời tiền sử, nhưng việc xác định chính xác đó là gà nhà hay chim hoang dã đôi khi vẫn cần thêm bằng chứng. Một vò trứng được bảo tồn và xác định niên đại rõ ràng đem lại nguồn tư liệu trực tiếp hơn về việc con người sử dụng trứng trong thời kỳ này.

Các chuyên gia cũng từng lưu ý rằng, mục đích nuôi gà của cư dân cổ đại không nhất thiết chỉ để lấy thịt. Gà có thể cung cấp trứng, đồng thời tiếng gáy và những đặc điểm sinh hoạt của loài vật này cũng có thể khiến chúng trở thành một phần quen thuộc trong đời sống con người.

Đáng chú ý, chiếc vò chứa trứng được tìm thấy trong một khu mộ dân cư Tây Chu. Điều đó cho thấy thực phẩm và những vật dụng đời thường cũng có thể được đưa vào không gian mai táng. Tuy nhiên, việc lý giải chính xác vì sao người xưa đặt trứng vào mộ vẫn cần dựa vào tổng thể di tích và các bằng chứng khảo cổ liên quan, thay vì chỉ dựa trên suy đoán.