Bí mật hình dạng Dải Ngân Hà: Con người biết được bằng cách nào?

Từ Trái Đất, chúng ta chỉ nhìn thấy một dải sáng trên bầu trời, nhưng phía sau nó là một thiên hà khổng lồ có cấu trúc kỳ lạ.

Thanh Bình (tổng hợp) 28/09/2026 13:02

Nếu có thể bay ra thật xa khỏi Dải Ngân Hà và nhìn nó từ bên ngoài, chúng ta sẽ không thấy một dải sáng đơn giản mà là một thiên hà xoắn ốc có thanh (barred spiral galaxy). Đây là loại thiên hà có một đĩa tương đối phẳng, phần trung tâm phình lên và một “thanh” gồm các ngôi sao chạy ngang qua vùng lõi; những cánh tay xoắn ốc kéo dài từ hai đầu thanh này. NASA hiện xếp Dải Ngân Hà vào nhóm thiên hà xoắn ốc có thanh.

Ảnh: nownews.seoul.co

Điều thú vị là chúng ta không thể chụp một bức ảnh thật của Dải Ngân Hà từ bên ngoài. Trái Đất nằm bên trong chính thiên hà này, cách trung tâm khoảng 25.000 năm ánh sáng. Vì vậy, hình ảnh Dải Ngân Hà quen thuộc trên sách báo thực chất là những mô phỏng hoặc hình minh họa được xây dựng từ dữ liệu quan sát.

Vậy các nhà thiên văn biết nó có dạng xoắn ốc bằng cách nào?

Ảnh: bjp.org

Một manh mối rất rõ là dải Ngân Hà màu trắng bạc chúng ta nhìn thấy trên bầu trời đêm. Khi quan sát từ bên trong một đĩa sao, hàng tỷ ngôi sao nằm trên cùng mặt phẳng sẽ tạo thành một dải sáng kéo dài trên bầu trời. Điều đó cho thấy thiên hà của chúng ta có cấu trúc dạng đĩa tương đối phẳng.

Các quan sát hồng ngoại còn giúp các nhà thiên văn nhìn xuyên qua phần nào những đám bụi che khuất trung tâm. Những dữ liệu này cho thấy vùng lõi không đơn thuần là một khối sao tròn mà có một thanh sao khổng lồ. Một nghiên cứu dựa trên dữ liệu của kính Spitzer từng ước tính thanh trung tâm này dài khoảng 27.000 năm ánh sáng.

Ảnh: handprint

Từ thanh trung tâm, các cánh tay xoắn ốc trải ra giống những vòng tay khổng lồ. Mặt Trời nằm trong một cấu trúc nhỏ hơn gọi là Nhánh Orion, thuộc vùng đĩa ngoài chứ không nằm gần trung tâm. Vì thế, khi nhìn lên bầu trời đêm, chúng ta thực chất đang quan sát Dải Ngân Hà từ bên trong một trong những cánh tay của chính nó.

Và có một nghịch lý khá đẹp: chúng ta đang sống bên trong một thiên hà khổng lồ nhưng lại không thể bước ra ngoài để nhìn toàn bộ hình dáng của nó. Mỗi hình ảnh về “Dải Ngân Hà nhìn từ bên ngoài” đều là kết quả của việc ghép nối hàng loạt manh mối mà con người thu thập được từ vị trí rất đặc biệt của mình.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước

#Dải Ngân Hà #Thiên hà xoắn ốc #Cấu trúc thiên hà #Quan sát từ Trái Đất #Thiên văn học

Tín hiệu kéo dài chưa đầy 1 giây làm thay đổi thiên văn học vĩnh viễn

Năm 2015, nhân loại lần đầu tiên “nghe” được một vụ va chạm khủng khiếp xảy ra cách Trái Đất hơn một tỷ năm ánh sáng.

Sóng hấp dẫn là những gợn cực kỳ yếu lan truyền trong không-thời gian, được tạo ra bởi những sự kiện vũ trụ dữ dội như hai hố đen hoặc sao neutron hợp nhất. Albert Einstein đã tiên đoán sự tồn tại của chúng từ thuyết tương đối rộng, nhưng trong gần một thế kỷ, con người vẫn chưa có bằng chứng trực tiếp.

Xem chi tiết

Vì sao lịch Qumran 364 ngày không được sử dụng nữa?

Các nhà nghiên cứu cho rằng cộng đồng Qumran thực sự từng sử dụng hệ thống lịch đặc biệt này trong một giai đoạn lịch sử, trước khi từ bỏ nó vì một sai lệch thiên văn ngày càng nghiêm trọng.

Khác với lịch âm dương phổ biến trong đời sống tôn giáo Do Thái thời kỳ Đền thờ Thứ hai, lịch Qumran có đúng 364 ngày, tương đương chính xác 52 tuần.

Mỗi năm đều bắt đầu và kết thúc theo cùng một cấu trúc tuần, vì vậy các lễ hội tôn giáo luôn rơi vào cùng một ngày trong tuần. Với cộng đồng Qumran, đây không đơn thuần là một cách tính thời gian thuận tiện mà còn được xem như biểu hiện của một trật tự thiêng liêng hoàn hảo.

Xem chi tiết

Phát hiện tín hiệu từ ngoại hành tinh cách chúng ta 63 năm ánh sáng

Những đợt sóng vô tuyến lặp lại từ Beta Pictoris b đã giúp các nhà thiên văn lần đầu trực tiếp đo từ trường của một ngoại hành tinh.

Cách Trái Đất hơn 63 năm ánh sáng, một hành tinh khổng lồ đang liên tục phát những đợt sóng vô tuyến vào không gian.

Các tín hiệu ngắn xuất hiện rồi biến mất, sau đó lại lặp lại. Khi nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard & Smithsonian và Đại học Oregon lần theo nguồn phát, họ xác định chúng không đến từ ngôi sao ở trung tâm hệ mà từ một hành tinh quay xung quanh.

Xem chi tiết

Đọc nhiều nhất

Đàn bò bị bỏ lại trên đảo hoang sống sót suốt 130 năm

Từ một đàn bò nhỏ bị bỏ lại trên đảo Amsterdam cuối thế kỷ 19, chúng tự sinh tồn và phát triển thành quần thể gần 2.000 con mà không cần con người chăm sóc.

Tử vi 12 cung hoàng đạo 28/9: Bạch Dương có cơ hội mới, tránh quyết định vội

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo 28/9, Bạch Dương có cơ hội tạo bước tiến mới trong công việc, nhưng cần kiểm soát cảm xúc, tránh quyết định quá nhanh.

Phát hiện quan tài đỏ và nữ thi hài nghìn năm của người Khiết Đan

Một ngôi mộ Khiết Đan ở Nội Mông (Trung Quốc) gây chú ý với quan tài đỏ, nữ thi hài cùng nhiều hiện vật quý, hé lộ vai trò đặc biệt của một nữ quý tộc.

Phát hiện mộ cổ giữa sa mạc, hé lộ tấm gấm 2.000 năm tuổi

Giữa sa mạc khô cằn ở Tân Cương (Trung Quốc), các nhà khảo cổ phát hiện tấm gấm cổ ghi 8 chữ, hé lộ nhiều dấu tích lịch sử.

Tử vi 12 cung hoàng đạo 27/9: Song Ngư trực giác tốt, thận trọng tài chính

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo 27/9, Song Ngư cực kỳ nhạy cảm, họ có trực giác tốt nhưng cũng cần kiểm chứng thông tin và thận trọng trong lĩnh vực tài chính.

Bí ẩn xác ướp nữ với đôi môi được tô son có niên đại 2.700 năm

Hàng trăm ngôi mộ cổ tại Tân Cương (Trung Quốc) hé lộ những bí mật về cư dân Tây Vực, trong đó có thi hài nữ vẫn còn dấu son sau hàng nghìn năm.

Dự đoán ngày mới 27/9/2026 cho 12 con giáp: Tý gặp quý nhân, tài chính ổn

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy, tuổi Tý được quý nhân nâng đỡ, tài lộc, nhân duyên thuận. Tuổi Thân tăng tài chính, tình cảm khởi sắc.