Khoảng cuối thế kỷ III trước Công nguyên, Teuta cai trị vương quốc của người Ardiaei ở vùng Illyria, khu vực tương ứng với một phần Albania, Montenegro và các vùng lân cận ngày nay. Bà lên nắm quyền sau cái chết của chồng là vua Agron, với tư cách người nhiếp chính cho người thừa kế còn nhỏ Pinnes. Dưới thời Teuta, vương quốc tiếp tục dựa nhiều vào sức mạnh hải quân và các hoạt động cướp bóc trên vùng biển Adriatic.
Ảnh: guinnessworldrecords
Chính hoạt động này đã đưa Teuta vào cuộc đối đầu trực tiếp với Rome. Theo sử gia Polybius, các thương nhân Italy nhiều lần bị tàu Illyria tấn công, cướp bóc và bắt giữ. Khi những lời phàn nàn ngày càng nhiều, Thượng viện La Mã cử hai sứ giả đến gặp nữ hoàng vào khoảng năm 230 trước Công nguyên.
Cuộc gặp sau đó trở thành một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất về Teuta. Polybius kể rằng nữ hoàng phản ứng giận dữ trước yêu cầu của các sứ giả La Mã. Một trong những sứ giả được cho là đã bị sát hại trên đường trở về. Tuy nhiên, các nguồn cổ đại không hoàn toàn thống nhất về diễn biến này: Appian kể rằng các sứ giả bị bắt và giết bởi những người Illyria trước khi họ kịp đặt chân lên đất liền. Vì vậy, câu chuyện về cuộc đối thoại giữa Teuta và sứ đoàn cần được nhìn nhận thận trọng.
Ảnh: prompthero
Dù nguyên nhân cụ thể ra sao, Rome đã dùng vụ việc làm cái cớ để tiến hành chiến tranh. Năm 229 trước Công nguyên, quân La Mã lần đầu tiên vượt biển Adriatic và tiến vào Illyria. Một lực lượng lớn gồm quân bộ binh, kỵ binh và hạm đội được điều động. Các thành phố và vị trí chiến lược lần lượt rơi vào tay Rome, trong khi đồng minh của Teuta, Demetrius của Pharos, chuyển sang hợp tác với người La Mã.
Teuta cuối cùng phải rút về Rhizon, căn cứ quan trọng của hạm đội Illyria. Đến năm 228 trước Công nguyên, bà chấp nhận một hiệp ước với Rome. Theo Polybius, Teuta phải trả cống, cai trị một lãnh thổ bị thu hẹp và cam kết không đưa quá hai tàu không vũ trang vượt qua Lissus về phía nam.
Ảnh: Pinterest
Thất bại ấy đánh dấu một bước ngoặt lớn. Rome đã mở rộng ảnh hưởng sang phía đông Adriatic và đặt nền móng cho sự can thiệp ngày càng sâu vào vùng Balkan. Dù thất bại trong cuộc đối đầu với La Mã, Teuta vẫn trở thành một trong những nhà lãnh đạo nổi tiếng nhất của thế giới Illyria cổ đại.
Điều đáng chú ý là phần lớn hình ảnh về Teuta ngày nay đều được xây dựng từ những nguồn sử học Hy Lạp và La Mã, đặc biệt là Polybius – một sử gia có quan điểm và mục đích riêng khi mô tả người Illyria. Vì thế, phía sau hình tượng “nữ hoàng hải tặc thách thức Rome” vẫn còn một Teuta lịch sử mà chúng ta biết rất ít.
