Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, nếu như tại các cơ quan hành chính nhà nước (như Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lâm Đồng hay các phòng ban tại tỉnh Đắk Nông cũ), Công ty TNHH MTV Xây dựng Đắk Ngọc luôn thể hiện sức mạnh tuyệt đối với kịch bản "một mình một ngựa" trúng thầu sát giá dự toán; thì tại một "sân chơi" khác, kịch bản dự thầu của doanh nghiệp này lại diễn ra theo một chiều hướng hoàn toàn trái ngược. Tại các gói thầu do Công ty Điện lực Lâm Đồng làm chủ đầu tư trong năm 2026, Công ty TNHH MTV Xây dựng Đắk Ngọc liên tục nếm mùi thất bại, nhưng cách mà nhà thầu này "ngã ngựa" lại để lại rất nhiều gợn sóng trong dư luận về tính minh bạch và sự cạnh tranh thực chất.

Trượt thầu vì những lỗi kỹ thuật không đáng có

Theo hồ sơ trích xuất từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, tại Gói thầu SCXD01/2026: Cung cấp vật tư thiết bị và thi công sửa chữa công trình (dự toán mua sắm: Sửa chữa nhà nghỉ ca, nhà kho, nhà Trung tâm thí nghiệm điện Công ty Điện lực Lâm Đồng cơ sở 3 năm 2026), giá dự toán được phê duyệt là 1.572.461.039 đồng. Gói thầu này thu hút tới 6 nhà thầu nộp E-HSDT, tạo ra một môi trường cạnh tranh vô cùng nhộn nhịp. Các nhà thầu tham gia bao gồm: Liên danh Ngọc Khải, Công ty TNHH TVXD Vinh Quang, Công ty TNHH MTV Xây dựng Đắk Ngọc, Công ty CP Xây dựng Sóng Đại Việt, Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Lam Hồng, và Công ty TNHH MTV TMDV Đồng Tâm.

Tuy nhiên, sự nhộn nhịp này nhanh chóng bộc lộ dấu hiệu của sự "cạnh tranh hình thức" khi bước vào khâu đánh giá kỹ thuật. Báo cáo đánh giá của tổ chuyên gia cho thấy, 4 trên tổng số 6 nhà thầu đã đồng loạt bị loại bởi những lỗi hồ sơ cực kỳ sơ đẳng. Đáng chú ý nhất, Công ty TNHH MTV Xây dựng Đắk Ngọc, một nhà thầu lão luyện từng chinh chiến và trúng hàng chục gói thầu lớn nhỏ, lại bị đánh trượt chỉ vì lý do "không có bảng liệt kê Nhà sản xuất và Nhà cung cấp của mặt hàng Máy lạnh".

Không riêng gì Đắk Ngọc, các nhà thầu khác cũng mắc những lỗi tương tự: Công ty Lam Hồng cũng quên nộp bảng liệt kê vật tư; trong khi Liên danh Ngọc Khải và Công ty Đồng Tâm lại không đề xuất đơn vị thí nghiệm. Hậu quả của những sự thiếu sót đồng loạt và khó hiểu này là "sàn đấu" đã được dọn sạch sẽ, nhường bước thênh thang cho Công ty TNHH TVXD Vinh Quang độc mã tiến vào vòng tài chính và trúng thầu với mức giá 1.241.544.682 đồng. Việc hàng loạt nhà thầu dày dặn kinh nghiệm lại cùng nhau nộp những bộ hồ sơ cẩu thả, vô tình làm nền cho một đối thủ trúng thầu, là một chỉ dấu điển hình.

Vượt qua kỹ thuật nhưng bị loại vì giá cao

Nếu như tại Gói thầu SCXD01/2026, Công ty TNHH MTV Xây dựng Đắk Ngọc chọn cách dừng bước sớm ở vòng kỹ thuật, thì tại Gói thầu SCXD02/2026 (Sửa chữa phần xây dựng tại TBA 110kV Công ty Điện lực Lâm Đồng cơ sở 3 năm 2026), kịch bản trượt thầu lại được lặp lại.

Gói thầu này có giá dự toán là 2.000.418.072 đồng, với 4 nhà thầu tham gia gồm: Công ty TNHH TVXD Vinh Quang, Liên danh Ngọc Khải, Công ty TNHH MTV Xây dựng Đắk Ngọc và Công ty Đồng Tâm. Sau khi Tổ chuyên gia tiến hành đánh giá, Liên danh Ngọc Khải bị loại vì sử dụng hợp đồng chuyển nhượng thầu bất hợp pháp (vi phạm khoản 8 Điều 16 Luật Đấu thầu); Công ty Đồng Tâm tiếp tục đi vào vết xe đổ cũ khi trượt kỹ thuật do thiếu đơn vị thí nghiệm.

Lúc này, vòng tài chính chỉ còn lại cuộc đua tay đôi giữa Công ty TNHH MTV Xây dựng Đắk Ngọc và Công ty TNHH TVXD Vinh Quang. Theo nguyên tắc cốt lõi của đấu thầu cạnh tranh, đơn vị nào chào giá thấp hơn sẽ nắm giữ lợi thế tuyệt đối để mang lại tỷ lệ tiết kiệm tối ưu cho ngân sách. Tuy nhiên, Công ty Đắk Ngọc lại có mức giá lên tới 1.758.179.800 đồng. Trong khi đó, Công ty Vinh Quang ban đầu bỏ giá 1.630.512.941 đồng nhưng ngay lập tức có thư giảm giá, đẩy mức dự thầu xuống chỉ còn 1.500.071.906 đồng.

Kết quả, Công ty Đắk Ngọc chấp nhận vị trí xếp hạng 2 vì chào giá cao hơn đối thủ tới hơn 258 triệu đồng, ngậm ngùi nhìn Công ty TNHH TVXD Vinh Quang ẵm trọn gói thầu (Quyết định phê duyệt ngày 27/05/2026 do Giám đốc Công ty Điện lực Lâm Đồng Phan Sỹ Duy ký). Việc một nhà thầu dễ dàng vượt qua vòng kỹ thuật nhưng lại đưa ra mức giá cao vượt trội thiếu tính cạnh tranh để nhường bước cho đối tác quen thuộc.

Trách nhiệm của Tổ chuyên gia và Đơn vị tư vấn ở đâu?

Sự việc loại bỏ các nhà thầu bằng những tiêu chí kỹ thuật sơ đẳng, hoặc kịch bản bỏ giá cao bất thường để đơn vị khác trúng thầu đã chạm đến ranh giới nhạy cảm của sự công bằng và minh bạch trong mua sắm công. Mấu chốt của vấn đề không chỉ nằm ở ý thức của các nhà thầu, mà còn đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm của Tổ chuyên gia và Đơn vị tư vấn đánh giá hồ sơ dự thầu.

Phân tích pháp lý về hiện tượng này dựa trên tinh thần Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) đưa ra bình luận khách: "Pháp luật về đấu thầu không cấm nhà thầu bỏ giá cao nhất, bởi điều kiện tiên quyết là họ phải vượt qua bước đánh giá năng lực và kỹ thuật. Tuy nhiên, mấu chốt của vấn đề minh bạch nằm ở Báo cáo đánh giá E-HSDT của tổ chuyên gia tư vấn. Khi xuất hiện tình trạng một nhóm các nhà thầu quen mặt lặp đi lặp lại những lỗi hồ sơ giống hệt nhau hoặc liên tục hoán đổi vị trí 'kẻ tung người hứng', Tổ chuyên gia phải có đủ nhạy bén pháp lý để nhận diện dấu hiệu bất thường. Nếu Tổ chuyên gia vẫn nhắm mắt đánh giá 'đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch' cho những gói thầu có dấu hiệu dàn xếp, thì đây là hành vi xem nhẹ trách nhiệm giải trình, vi phạm tinh thần Chỉ thị 12/CT-TTg và cần bị xem xét truy cứu trách nhiệm".

Hệ thống pháp luật hiện hành đã trang bị đầy đủ công cụ giám sát, lưu vết điện tử và các chế tài nghiêm khắc để bảo vệ môi trường đấu thầu. Việc để lọt những kịch bản cạnh tranh giả tạo không chỉ gây méo mó thị trường mà còn làm suy giảm niềm tin của các doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:

[Kỳ 3] Trách nhiệm người đứng đầu khi đấu thầu thiếu cạnh tranh