Dự thảo Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về việc giải quyết dứt điểm tồn tại kéo dài đối với các dự án dự án BOT, BT hiệu quả thấp, gây thất thoát, lãng phí lớn.

Gỡ nút thắt quỹ đất thanh toán

Theo dự thảo, dự án BT có hợp đồng ký kết theo đúng quy định xử lý theo hướng tiếp tục thực hiện, thanh toán cho nhà đầu tư theo hợp đồng đã ký kết.

Với hợp đồng BT có thiếu sót trong quá trình chuẩn bị đầu tư: rà soát, xử lý vi phạm hành chính của các bên liên quan (nếu có) theo quy định pháp luật trước khi tiếp tục thực hiện, thanh toán cho nhà đầu tư theo hợp đồng đã ký kết.

Trường hợp hợp đồng BT có nội dung chưa phù hợp, nhưng có thể sửa đổi, bổ sung ký kết phụ lục hợp đồng mà không làm thay đổi quyền, nghĩa vụ của các bên theo hợp đồng đã ký kết.

Đồng thời đưa ra các phương án xử lý đối với việc thanh toán cho nhà đầu tư bằng quỹ đất trong trường hợp giá trị quỹ đất thanh toán lớn/nhỏ hơn giá trị công trình BT.

Hợp đồng BT có nội dung chưa phù hợp, nhưng không thể sửa đổi, bổ sung, thì chấm dứt hợp đồng trước thời hạn và thanh toán các chi phí hợp lý cho nhà đầu tư trong trường hợp lỗi do cơ quan nhà nước.

Trường hợp dự án đã ký kết hợp đồng BT, nhưng chưa triển khai đầu tư xây dựng công trình BT, tiếp tục thực hiện hợp đồng hoặc chấm dứt hợp đồng, bảo đảm hài hòa lợi ích Nhà nước và nhà đầu tư.

Với dự án BT có phát sinh tăng tổng mức đầu tư, cho phép điều chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án mà không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư. Trường hợp nhà đầu tư ứng chi phí để giải phóng mặt bằng quỹ đất đối ứng xử lý theo hướng Nhà nước bố trí ngân sách để thanh toán. Để xử lý vướng mắc cho dự án BT chuyển tiếp, dự thảo cho phép áp dụng quy định mới về loại hợp đồng BT tại Luật PPP (Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công - tư)

Đáng chú ý, Bộ Tài chính đề xuất, thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT là thời điểm Nhà nước quyết định giao đất, cho thuê đất. Trường hợp hợp đồng BT có quy định về giá trị quỹ đất thanh toán hoặc thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán thì thực hiện theo quy định tại hợp đồng BT.

Liên quan đến giá đất thanh toán, dự thảo nghị quyết quy định thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT là thời điểm Nhà nước quyết định giao đất hoặc cho thuê đất. Trường hợp hợp đồng BT đã có quy định cụ thể về giá trị quỹ đất hoặc thời điểm xác định giá đất, thì thực hiện theo hợp đồng đã ký.

Huy động nguồn lực tư nhân đầu tư

Theo Bộ Tài chính, tổng hợp, rà soát vướng mắc của dự án BT chuyển tiếp giai đoạn từ năm 2023-2025 cho thấy, có 160 dự án BT chuyển tiếp đang tiếp tục triển khai; trong đó, một số địa phương triển khai nhiều dự án, như Bắc Ninh (41 dự án), Thái Nguyên (10 dự án), Hà Nam (12 dự án), Hà Nội (17 dự án), Đà Nẵng (6 dự án), Bắc Giang (6 dự án), Khánh Hòa (15 dự án), Ninh Thuận (5 dự án), Thái Bình (5 dự án), Lạng Sơn (4 dự án), Thanh Hoá (4 dự án)... Trong đó, đa số gặp khó khăn về cơ chế, chính sách.

Chỉ ra các vướng mắc, Bộ Tài chính cho biết, vướng mắc lớn nhất là giá trị quỹ đất dự kiến thanh toán vượt quá giá trị công trình BT. Luật Quản lý, sử dụng tài sản công (khoản 2 Điều 44) và Nghị định số 69 quy định về việc sử dụng tài sản công để thanh toán cho nhà đầu tư khi thực hiện dự án đầu tư xây dựng công trình theo hình thức hợp đồng xây dựng - chuyển giao được thực hiện theo nguyên tắc ngang giá và có cơ chế bù trừ phần chênh lệch giữa giá trị dự án BT và giá trị quỹ đất thanh toán.

Tuy nhiên, tổng kết số liệu từ các địa phương, hầu hết các dự án BT chuyển tiếp đang vướng mắc đều được ký kết hợp đồng trước khi Nghị định số 69 có hiệu lực thi hành. Quy định chuyển tiếp hiện hành chưa đủ rõ để có cách hiểu thống nhất, dẫn đến lúng túng khi thực hiện thanh toán bằng quỹ đất cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT.

Vướng mắc thứ hai, hợp đồng BT đã được ký kết nhưng chưa đúng quy định của pháp luật tại thời điểm ký hợp đồng, gây khó khăn trong việc tiếp tục thực hiện và thanh toán.

Các vướng mắc còn lại liên quan đến việc bố trí ngân sách nhà nước để thanh toán hoặc bồi thường cho nhà đầu tư trong trường hợp Nhà nước chấm dứt hợp đồng trước thời hạn; cũng như việc thanh toán, quyết toán phần lãi vay sau giai đoạn xây dựng đối với các dự án BT thanh toán bằng tiền.

Theo Bộ Tài chính, pháp luật hiện hành đã có quy định về tính lãi vay và lợi nhuận hợp lý sau giai đoạn xây dựng cho dự án BT triển khai theo quy định của Luật PPP. Tuy nhiên, cần có quy định để xử lý vướng mắc cho các dự án BT chuyển tiếp triển khai trước khi Luật PPP có hiệu lực thi hành.

Thống kê của Bộ Tài chính, với khoảng 162 dự án cùng tổng mức đầu tư 58.616 tỷ đồng, quỹ đất thanh toán khoảng 20.673 ha, nếu được tháo gỡ nhanh vướng mắc sẽ giải phóng ngay nguồn lực rất lớn cho phát triển. Không những vậy, xu hướng phát triển tương lai, việc ban hành cơ chế mới không chỉ để có cơ sở khắc phục, xử lý các dự án tồn đọng, mà còn mở ra cơ hội huy động nguồn lực tư nhân đầu tư vào lĩnh vực hạ tầng giao thông.

Dự thảo nghị quyết dự kiến được trình Chính phủ xem xét, thông qua trong quý I/2026 và có hiệu lực từ ngày ban hành đến hết ngày 28/2/2027.