Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, bên cạnh bức tranh toàn cảnh về dòng vốn đầu tư công đã được bóc tách ở kỳ trước, quá trình tổ chức đấu thầu tại Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Phường Diên Hồng (TP HCM) đang bộc lộ những điểm nghẽn hết sức đáng chú ý trong khâu đánh giá hồ sơ. Việc áp dụng các tiêu chí kỹ thuật phụ để gạt bỏ những nhà thầu có giá dự thầu thấp, hoặc sự xuất hiện của các hồ sơ dự thầu mang tính chất thiếu cạnh tranh, đang tạo ra những rào cản vô hình đối với môi trường đấu thầu minh bạch, trực tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Rớt thầu vì thiếu bản thuyết minh thi công sơn dầu

Đi sâu phân tích biên bản mở thầu và báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu qua mạng tại Gói thầu số 1: Xây lắp thuộc dự án Sửa chữa cải tạo Trường Mầm non 2/9, Phường Diên Hồng, TP HCM, hàng loạt hạt sạn trong khâu chấm thầu đã lộ diện. Mặc dù gói thầu này có quy mô nhỏ dưới 3 tỷ đồng với giá gói thầu được duyệt là 2.952.491.934 đồng, nhưng đơn vị tư vấn là Công ty TNHH Tư vấn - Thiết kế Thái An đã đưa ra những yêu cầu kỹ thuật vô cùng chi tiết.

Cụ thể, tại gói thầu này, Tổ chuyên gia chấm thầu đã gạt bỏ hồ sơ của Công ty TNHH Thiết kế Xây dựng Thương mại Hoàng Dũng, bất chấp việc đơn vị này có giá dự thầu sau giảm giá là 2.610.624.184 đồng, thấp nhất trong số các nhà thầu tham gia. Mức giá của nhà thầu Hoàng Dũng thấp hơn nhà thầu trúng thầu là Liên danh nhà thầu Nam Thiên tới 83,3 triệu đồng. Lý do đánh trượt được đưa ra là nhà thầu không có thuyết minh biện pháp thi công sơn dầu theo khoản 2.6 mục 3 Chương III của hồ sơ mời thầu. Thêm vào đó, thuyết minh biện pháp đảm bảo vệ sinh môi trường của Hoàng Dũng cũng bị đánh giá là chưa hợp lý, không tương thích với tiến trình và giải pháp thi công thực tế đề xuất.

Không chỉ riêng Công ty Hoàng Dũng, một nhà thầu khác tham gia là TATE POLI cũng chung số phận khi bị chấm rớt với lý do thiếu các bản vẽ chi tiết cho các hạng mục phụ trợ và biện pháp tổ chức giao thông. Trong hoạt động xây dựng công trình đơn giản, các biện pháp tạm này thường là công việc tự quản thông thường của nhà thầu trên công trường. Việc đơn vị tư vấn yêu cầu bản vẽ và thuyết minh quá chi tiết ở khâu dự thầu đối với một gói thầu nhỏ dễ bị lạm dụng làm rào cản kỹ thuật chủ quan.

Việc một nhà thầu chào giá thấp, có khả năng mang lại lợi ích tiết kiệm trực tiếp cho ngân sách nhà nước lên tới hàng chục triệu đồng, nhưng lại bị loại thẳng tay chỉ vì thiếu một đoạn thuyết minh kỹ thuật phụ trợ về sơn dầu đã dấy lên nghi ngại trong khâu thẩm định. Điều này đặt ra câu hỏi liệu nội dung còn thiếu có thuộc trường hợp có thể yêu cầu nhà thầu làm rõ theo quy định tại Điều 30 Nghị định 214/2025/NĐ-CP hay không. Đây là một dấu hiệu đặt ra nghi vấn về việc tiêu chí kỹ thuật có đang được áp dụng theo cách làm giảm tính cạnh tranh đối với nhà thầu có giá dự thầu thấp nhất hay không?

Mức giá chào 5 tỷ đồng và dấu hỏi về tính cạnh tranh

Không dừng lại ở những rào cản kỹ thuật chi tiết, Gói thầu số 4: Xây lắp và thiết bị thuộc dự án Sửa chữa cải tạo Trường Trung học cơ sở Nguyễn Tri Phương, Phường Diên Hồng, TP HCM tiếp tục bộc lộ một dạng thức đáng chú ý khác về giá dự thầu. Tại gói thầu có mã số thông báo mời thầu IB2600237367 này, Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế và Xây dựng Nguyên Phúc đã trúng thầu với giá 4.798.652.156 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm 5,2% so với giá gói thầu được duyệt là 5.061.810.883 đồng.

Tuy nhiên, khi soi chiếu vào hồ sơ dự thầu của đơn vị đối thủ cạnh tranh trực tiếp là Công ty TNHH Xây dựng Phú Thiên Lộc, dữ liệu từ hệ thống lại cho thấy một con số đáng kinh ngạc: Nhà thầu này nộp giá thầu 5.000.000.000 đồng. Trong lĩnh vực dự toán và thi công xây lắp, giá dự thầu luôn được cấu thành từ hàng trăm, hàng nghìn đầu mục công việc, được tính toán chi ly từ đơn giá vật tư, ca máy, nhân công đến các loại thuế phí lẻ chi tiết. Do đó, việc một doanh nghiệp nộp mức giá chẵn 5 tỷ đồng không phải là hiện tượng phổ biến trong thực tiễn đấu thầu xây lắp, khi giá dự thầu thường được hình thành từ nhiều cấu phần chi phí.

Hiện tượng này dấy lên dấu hỏi lớn từ giới chuyên môn: Liệu đây có phải là một hồ sơ dự thầu được tính toán thực chất nhằm cạnh tranh công bằng, hay chỉ phản ánh cách thức xác định giá dự thầu chưa thể hiện rõ mức độ cạnh tranh về giá? Đáng nói, Phú Thiên Lộc hoàn toàn vượt qua toàn bộ các vòng đánh giá khắt khe về năng lực và kỹ thuật của Tổ chuyên gia, chứng tỏ họ là một nhà thầu có thực lực xây dựng. Việc một doanh nghiệp có đủ năng lực nhưng lại tự nguyện đưa ra mức giá thầu cao tiệm cận giá trần, hầu như không giảm giá cạnh tranh, khiến mức độ cạnh tranh về giá tại gói thầu này chưa thực sự cao. Sự trùng khớp về số lượng nhà thầu tham gia tối thiểu tại gói thầu này (chỉ có đúng 02 nhà thầu nộp hồ sơ qua mạng) tiếp tục đặt ra yêu cầu cần xem xét thêm về mức độ cạnh tranh thực chất của quá trình lựa chọn nhà thầu.

Góc nhìn pháp lý và trách nhiệm giải trình của Chủ đầu tư

Đánh giá về bức tranh dữ liệu này dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Theo quy định tại Điều 30 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP về việc làm rõ hồ sơ dự thầu, bên mời thầu hoàn toàn có quyền và trách nhiệm yêu cầu nhà thầu làm rõ các nội dung chưa rõ ràng, thiếu sót tài liệu nhưng không làm thay đổi bản chất của hồ sơ. Việc Tổ chuyên gia loại thẳng tay nhà thầu Hoàng Dũng vì thiếu thuyết minh sơn dầu mà không qua bước yêu cầu làm rõ là đi ngược lại tinh thần tiết kiệm ngân sách nhà nước, cản trở sự cạnh tranh lành mạnh quy định tại Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ".

Đối với trường hợp bỏ giá chẵn 5 tỷ đồng tại Gói thầu số 4, Luật sư Lập thẳng thắn nhìn nhận: "Pháp luật đấu thầu, cụ thể là Khoản 3 Điều 16 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi thông đồng, gian lận, làm hồ sơ giả tạo để một bên trúng thầu. Mức giá dự thầu chẵn là một tình tiết cần được xem xét cùng các dữ liệu khác khi đánh giá tính cạnh tranh của gói thầu. Để làm rõ vấn đề này, cơ quan thanh tra hoặc kiểm toán cần yêu cầu trích xuất dữ liệu từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, đồng thời xác minh chéo danh sách nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công của Công ty Phú Thiên Lộc và Công ty Nguyên Phúc xem có sự trùng khớp bất thường nào hay không".

Những hạt sạn về tính cạnh tranh và các hồ sơ dự thầu mang dấu hiệu bất thường nêu trên đặt ra yêu cầu giải trình đối với chủ đầu tư và các đơn vị liên quan. Vai trò của đơn vị tư vấn Công ty TNHH Tư vấn - Thiết kế Thái An trong khâu lập hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu cần phải được rà soát kỹ lưỡng. Quan trọng hơn cả, trách nhiệm toàn diện của Tổ thẩm định nội bộ và Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Phường Diên Hồng không thể bị xem nhẹ.

Việc chủ đầu tư vội vã ký quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, khi quá trình đấu thầu còn nhiều uẩn khúc chưa được giải trình minh bạch, là một dấu hỏi lớn. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng có thẩm quyền cần sớm vào cuộc kiểm tra, làm rõ, qua đó bảo vệ sự công bằng và hiệu quả sử dụng ngân sách tại địa phương.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:

[Kỳ 3] BQLDA Phường Diên Hồng TP HCM: Hệ sinh thái kép Thái An và trách nhiệm giải trình