Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, công tác quản lý tài chính đầu tư công tại các địa bàn sáp nhập thuộc địa giới tỉnh Lâm Đồng mới đang ghi nhận những số liệu tài chính có tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách ở mức rất hạn chế. Điển hình cho hiện trạng này là chuỗi gói thầu khắc phục hậu quả thiên tai, sạt lở, sửa chữa hạ tầng giao thông nông thôn được áp dụng hình thức chỉ định thầu trực tiếp cho một doanh nghiệp có trụ sở chính tại TP HCM là Công ty TNHH Xây dựng Công nghệ Môi trường Thiện Vinh. Điều đáng bàn nằm ở chỗ, các gói thầu xây lắp này đều có giá trị sát sườn hạn mức tối đa dành cho phương thức chỉ định thầu theo luật định, nhưng tỷ lệ giảm giá sau quá trình thương thảo hợp đồng lại mang tính chất tượng trưng dưới một phần trăm, đặt ra bài toán cần làm rõ về tính tối ưu của dòng vốn ngân sách nhà nước tại cấp cơ sở.

Bằng chứng từ những quyết định phê duyệt sát nút

Minh chứng rõ nét nhất cho thực trạng nêu trên hiện diện trực tiếp tại địa bàn xã Sơn Điền, tỉnh Lâm Đồng. Theo dòng nhật ký dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, ngày 03/07/2026, Văn phòng HĐND và UBND xã Sơn Điền đã ban hành văn bản pháp lý chính thức là Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 48/QĐ-VP. Văn bản này do ông K'Bơn, với chức vụ KT. Chánh Văn phòng - Phó Chánh Văn phòng Văn phòng HĐND và UBND xã Sơn Điền đặt bút ký ban hành.

Theo nội dung Quyết định số 48/QĐ-VP, chủ đầu tư đã quyết định trao quyền thi công xây dựng công trình thuộc dự án "Khắc phục sự cố sạt, lở mái taluy trên tuyến đường ĐH11, xã Sơn Điền" cho nhà thầu được chỉ định là Công ty TNHH Xây dựng Công nghệ Môi trường Thiện Vinh, đơn vị đăng ký mã số thuế doanh nghiệp là 0313191521, địa chỉ trụ sở đăng ký tại số 57/23 Bàu Cát 8, Phường Tân Bình, TP HCM. Dự án công ích cấp bách này áp dụng hình thức Chỉ định thầu thông thường theo quy trình xác định trước đối với duy nhất một nhà thầu, sử dụng 100% nguồn vốn chi thường xuyên ngân sách năm 2026 của địa phương.

Đi sâu bóc tách bài toán tài chính công tại dự án taluy ĐH11, giá dự toán của gói thầu (giá trần) được phê duyệt ở mức 1.792.991.799 đồng. Tuy nhiên, giá trúng thầu chỉ định mà Văn phòng HĐND và UBND xã Sơn Điền phê duyệt cho Công ty Thiện Vinh là 1.775.061.742 đồng. Thực hiện một phép tính toán học cơ bản, số tiền thực tế dôi dư cắt giảm được cho công quỹ nhà nước sau toàn bộ quy trình xét duyệt thầu chỉ 17.930.057 đồng. Con số này tương ứng với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách khiêm tốn 1%. Đối với một gói thầu xây lắp hạ tầng đồi núi phân bổ theo hình thức hợp đồng trọn gói, thời gian thực hiện thi công 150 ngày, mức giảm giá chạm sàn này phản ánh năng lực thương thảo đàm phán giá chưa đạt mức kỳ vọng tối ưu nguồn lực.

Đáng chú ý, đây hoàn toàn không phải kịch bản cá biệt diễn ra tại địa bàn. Rà soát ngược dòng thời gian trước đó không lâu, một kịch bản tài chính tương tự với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách nhỏ giọt đã xuất hiện tại chính cơ quan phê duyệt thầu xã Sơn Điền. Cụ thể, tại văn bản pháp lý Quyết định số 38/QĐ-VP ngày 24/06/2026, do ông K'Bơn tiếp tục ký ban hành dưới cương vị KT. Chánh Văn phòng - Phó Chánh Văn phòng, Văn phòng HĐND và UBND xã Sơn Điền đã phê duyệt kết quả chỉ định thầu rút gọn cho đơn vị trúng thầu là Liên danh Công ty TNHH Nam Nguyên Lâm Đồng và Công ty TNHH Xây dựng Công nghệ Môi trường Thiện Vinh.

Liên danh này được giao thực hiện gói thầu số 03: "Thi công xây dựng công trình thuộc dự án Khắc phục, sửa chữa cầu qua đường suối Con Sỏ, thôn Đăng Cao, xã Sơn Điền". Giá gói thầu (giá dự toán) được duyệt ban đầu là 1.915.732.345 đồng, sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước. Sau quá trình hoàn thiện thủ tục đàm phán, giá trúng thầu sát nút được chấp thuận ở mức 1.910.525.000 đồng dưới hình thức hợp đồng trọn gói, với thời gian thực hiện là 150 ngày. Số tiền tiết kiệm cho ngân sách tại dự án cầu suối Con Sỏ chỉ đạt 5.207.345 đồng, tương đương một tỷ lệ giảm giá ở mức thấp 0,27%.

Sự trùng hợp của các thông số tư vấn trung gian

Kết nối dữ liệu pháp lý xuyên suốt chuỗi công tác lựa chọn nhà thầu tại xã Sơn Điền, tỉnh Lâm Đồng, PV nhận thấy có sự xuất hiện quen thuộc mang tính chất lặp lại của các pháp nhân tư vấn trung gian đóng vai trò định hướng kỹ thuật và tài chính. Đối với dự án khắc phục sự cố sạt lở taluy tuyến đường ĐH11, đơn vị tư vấn được giao nhiệm vụ thiết lập hồ sơ đề xuất và đề nghị chỉ định thầu là Công ty TNHH An Nhơn BĐ, trong khi đó pháp nhân chịu trách nhiệm thẩm định kết quả chỉ định thầu cuối cùng trình chủ đầu tư ký duyệt là Công ty TNHH Nguyên An Phát.

Sự trùng hợp đáng chú ý tiếp tục xuất hiện tại dự án khắc phục, sửa chữa cầu qua đường suối Con Sỏ (thôn Đăng Cao, xã Sơn Điền, tỉnh Lâm Đồng) diễn ra trước đó. Quy trình phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu và báo cáo thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu của công trình này cũng bám sát lộ trình tương tự. Trên cơ sở tờ trình đề xuất chuyên môn của Công ty TNHH An Nhơn BĐ trong vai trò đơn vị tư vấn và báo cáo thẩm định kết quả của Công ty TNHH Nguyên An Phát, đại diện chủ đầu tư mới chính thức ban hành quyết định phê duyệt trao thầu cho liên danh nhà thầu có sự góp mặt của Công ty Thiện Vinh.

Hiện tượng lặp lại có hệ thống của các thông số dự toán sát sườn giới hạn tối đa 2 tỷ đồng dành cho hạn mức chỉ định thầu xây lắp đầu tư công cấp cơ sở (như gói suối Con Sỏ đạt 1.915.732.345 đồng, gói sạt lở taluy ĐH11 đạt 1.792.991.799 đồng) đi kèm với một kịch bản khép kín từ khâu lập hồ sơ yêu cầu đến khâu thẩm định của cùng một nhóm đơn vị tư vấn trung gian đang khiến dư luận đặt dấu hỏi về tính khách quan. Thực tế này đòi hỏi khâu giám sát, kiểm tra cần được tiến hành một cách độc lập từ các cơ quan quản lý tài chính cấp trên nhằm bảo đảm tối đa tính minh bạch và chấn chỉnh kỷ cương chi tiêu công tại địa phương.

Góc nhìn chuyên gia và bài toán trách nhiệm giải trình

Phân tích các số liệu tài chính đặc thù dưới lăng kính pháp lý chuyên sâu, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TPHCM), đưa ra quan điểm phản biện đa chiều: Tinh thần cốt lõi của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Luật sửa đổi số 90/2025/QH15 luôn đặt mục tiêu tối cao là bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế đối với từng đồng vốn ngân sách. Cho dù pháp luật hiện hành cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu hoặc chỉ định thầu rút gọn đối với các dự án khẩn cấp, khắc phục hậu quả sạt lở thiên tai nhằm đẩy nhanh tiến độ bảo vệ dân sinh, nhưng tuyệt đối không đồng nghĩa với việc chủ đầu tư và các đơn vị tư vấn được phép buông lỏng nghĩa vụ bảo vệ ngân sách.

Để tránh hiểu sai bản chất pháp lý của định mức tiết kiệm, Luật sư Nguyễn Thị Hương phân tích chi tiết: "Cần làm rõ rằng, yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 5% quy định tại Mục 1.a Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026 của Bộ Tài chính là điều khoản áp dụng bắt buộc đối với các gói thầu xây lắp thực hiện theo hình thức chỉ định thầu quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Đây là trường hợp chỉ định thầu đối với gói thầu xây lắp có quy mô, tính chất tương tự với gói thầu trước đó đã tổ chức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế mà nhà thầu đã thực hiện đáp ứng tiến độ, bảo đảm chất lượng, hiệu quả trong thời gian 5 năm. Đối với các trường hợp chỉ định thầu khẩn cấp khác, theo Mục 1.b Công văn số 5557/BTC-QLĐT, Bộ Tài chính cho phép chủ đầu tư chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với từng loại gói thầu, điều kiện thị trường và địa bàn nhằm bảo đảm tính khả thi để nhà thầu có thể bố trí, huy động nguồn lực. Tuy nhiên, sự chủ động và linh hoạt này không thể bị lạm dụng để hợp thức hóa những tỷ lệ tiết kiệm mang tính chất đối phó, tiệm cận mức 0%."

Đồng quan điểm trên, chuyên gia pháp lý đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ thẳng thắn đánh giá: Việc loạt gói thầu công ích khẩn cấp tại cấp cơ sở thuộc tỉnh Lâm Đồng liên tiếp được phê duyệt ký hợp đồng trọn gói với tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt, mang tính hình thức dưới 1% như mức 1,00% tại gói taluy ĐH11 và mức thấp 0,27% tại gói suối Con Sỏ là một dấu hiệu cần được cơ quan quản lý nhà nước xem xét một cách nghiêm túc. Căn cứ theo Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ về siết chặt kỷ luật tài chính đầu tư công, người đứng đầu cơ quan phê duyệt thầu cấp cơ sở không thể chỉ vin vào việc thực hiện đúng quy trình trên giấy tờ, mà còn có trách nhiệm giải trình bằng văn bản cụ thể trước cơ quan tài chính cấp trên về nỗ lực đàm phán giảm giá nhằm bảo vệ tối đa lợi ích quốc gia, loại bỏ hoàn toàn không gian của sự dễ dãi hoặc trục lợi chính sách".

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:

[Kỳ 2] Xã Krông Nô, Lâm Đồng: Trúng thầu sát giá và dấu hỏi về tính độc lập của đơn vị tư vấn