Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, trong bối cảnh các quy định mới về đấu thầu được siết chặt nhằm tối ưu hóa nguồn vốn ngân sách nhà nước, việc thương thảo, giảm giá tại các gói thầu chỉ định thầu đang trở thành thước đo quan trọng về năng lực quản lý và tinh thần trách nhiệm của các chủ đầu tư. Mọi dự án mua sắm công, đặc biệt là các công trình sử dụng nguồn vốn đầu tư công khẩn cấp khắc phục thiên tai, đều phải bảo đảm tính hiệu quả kinh tế thực chất, chống lãng phí và thất thoát tài sản nhà nước.

Tuy nhiên, qua quá trình thu thập tài liệu tại các dự án thuộc tỉnh Đồng Tháp, một hiện tượng có dấu hiệu bất thường về các con số toán học đã xuất hiện tại gói thầu do Công ty TNHH Tiến Thành (mã số thuế 1200411591, địa chỉ đăng ký trụ sở tại xã Tân Phước 1, tỉnh Đồng Tháp) đảm nhận thi công, đặt ra nghi vấn lớn về tính minh bạch và hiệu quả tài chính.

Bài toán "vừa khít" 5% và dấu hiệu đối phó cơ học

Cụ thể, tại Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Xử lý sạt lở, sụp lún đường bờ Đông sông Cổ Cò (đoạn từ hộ ông Võ Văn Nuôi đến hộ ông Võ Văn The) do UBND xã Mỹ Lợi (tỉnh Đồng Tháp) làm chủ đầu tư, đây là dự án thực hiện theo hình thức chỉ định thầu rút gọn nhằm khắc phục khẩn cấp tình trạng sạt lở bờ sông.

Chủ đầu tư đã ban hành Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, chính thức giao gói thầu này cho Công ty TNHH Tiến Thành thi công. Quá trình đối chiếu các hồ sơ tài chính cho thấy, giá dự toán của gói thầu xây lắp này được phê duyệt ở mức 1.012.855.582 đồng.

Sau quá trình thương thảo hợp đồng giữa UBND xã Mỹ Lợi và nhà thầu, Công ty TNHH Tiến Thành được chỉ định trúng thầu với mức giá là 962.200.000 đồng. Số tiền ngân sách nhà nước tiết kiệm được qua gói thầu này là 50.655.582 đồng.

Đáng chú ý, khi thực hiện phép tính tỷ lệ tiết kiệm ngân sách, kết quả cho ra một con số tròn trĩnh và chính xác đến mức tuyệt đối là 5%, không lệch dù chỉ là một số thập phân nhỏ nhất.

Sự trùng hợp về mặt toán học này lập tức gây chú ý đặc biệt khi đối chiếu với hệ thống quy phạm pháp luật hiện hành. Theo hướng dẫn tại Công văn 5557/BTC-QLĐT ngày 05/5/2026 của Bộ Tài chính về việc thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu các dự án đầu tư công, yêu cầu bắt buộc tiết kiệm tối thiểu 5% chỉ áp dụng riêng cho các gói thầu xây lắp thực hiện chỉ định thầu quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP (là các gói thầu xây lắp có quy mô, tính chất tương tự với gói thầu trước đó đã tổ chức đấu thầu rộng rãi/hạn chế thành công).

Đối với các trường hợp chỉ định thầu khác, bao gồm cả gói thầu chỉ định thầu rút gọn xử lý sạt lở khẩn cấp tại xã Mỹ Lợi, Công văn 5557/BTC-QLĐT chỉ đạo rõ: Chủ đầu tư phải "chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với từng loại gói thầu, điều kiện thị trường và địa bàn, bảo đảm khả thi". Pháp luật hoàn toàn không áp đặt một định mức khống chế cứng 5% đối với công trình sạt lở thiên tai.

Việc tỷ lệ tiết kiệm tại xã Mỹ Lợi lại dừng lại ở con số "vừa khít" 5,00% khiến dư luận đặt câu hỏi: Liệu chủ đầu tư có đang hiểu sai quy định, áp dụng máy móc tỷ lệ 5% của một hình thức chỉ định thầu khác vào gói thầu khẩn cấp? Hay đây chỉ là một phép tính ngược cơ học mang tính chất đối phó nhằm làm "đẹp" hồ sơ, hợp thức hóa thủ tục thương thảo giá theo thói quen lấy lệ?

Trách nhiệm chống lãng phí của người đứng đầu

Phân tích dưới góc độ pháp lý và thực tiễn đấu thầu, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết: "Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi bởi Luật số 90/2025/QH15) đặc biệt đề cao tính hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan làm chủ đầu tư. Công văn 5557/BTC-QLĐT của Bộ Tài chính đã phân định rất rõ: Gói thầu khắc phục thiên tai sạt lở thuộc diện chủ đầu tư được chủ động thương thảo mức tiết kiệm sát với thực tế thị trường. Việc kết quả đàm phán lại ra đúng khít 5% cho thấy dấu hiệu của việc áp dụng pháp luật máy móc hoặc tính toán cơ học để đối phó, làm mất đi tính thực chất của công tác thương thảo giá nhằm tối ưu hóa ngân sách".

Luật sư Nguyễn Văn Lập cũng nhấn mạnh thêm, việc áp dụng chỉ định thầu để khắc phục sự cố sạt lở thiên tai là cần thiết để bảo vệ tính mạng và tài sản người dân. Tuy nhiên, không vì sự cấp bách đó mà chủ đầu tư được phép buông lỏng công tác quản lý tài chính công.

Sự xuất hiện của con số 5% tròn trĩnh đòi hỏi các cơ quan thanh tra, kiểm toán tài chính cần xem xét kỹ lưỡng biên bản thương thảo hợp đồng, hồ sơ đề xuất tài chính của Công ty TNHH Tiến Thành, để làm rõ các yếu tố cấu thành chi phí có được lập một cách sát sao, khách quan và minh bạch hay không.

Trách nhiệm cuối cùng trong việc đảm bảo nguồn vốn nhà nước không bị thất thoát, lãng phí luôn thuộc về người đứng đầu cơ quan chủ đầu tư. Những con số từ gói thầu sạt lở tại xã Mỹ Lợi chỉ là một lát cắt nhỏ trong tổng thể bức tranh hoạt động đấu thầu của Công ty TNHH Tiến Thành.

Đằng sau những gói thầu chỉ định là câu chuyện trách nhiệm giải trình, đằng sau những gói đấu thầu rộng rãi là bài toán về tính cạnh tranh thực chất. Liệu trong các dự án khác trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp và TP HCM, nhà thầu này có gặp phải những dấu hiệu bất thường nào khác cần được ánh sáng pháp luật làm rõ?

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Công ty Tiến Thành trúng thầu tại TP HCM: Lỗ hổng cạnh tranh hay rào cản kỹ thuật?