Dự thảo sửa đổi Nghị định 147/2024 về quản lý sử dụng Internet đề xuất trẻ dưới 16 tuổi sẽ không được đăng bài, bình luận hay chia sẻ trên mạng xã hội.

Theo thông tin được công bố, dự thảo hướng tới việc để cha mẹ hoặc người giám hộ đăng ký tài khoản cho trẻ dưới 16 tuổi, đồng thời tài khoản trẻ em mặc định được bảo vệ ở mức riêng tư cao nhất. Các nền tảng phải chủ động ngăn chặn nội dung độc hại, xác định độ tuổi và phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện nguy cơ xâm hại trẻ em.

Đề xuất trên là vấn đề rất đáng quan tâm và cần được tiếp cận từ cả góc độ pháp lý, khoa học, sức khỏe trẻ em và quyền trẻ em.

Kiểm soát nhưng cần phân hóa theo độ tuổi và mức độ rủi ro

WHO nhấn mạnh trẻ em cần hạn chế thời gian tĩnh tại và tăng cường hoạt động thể chất. Đối với trẻ nhỏ, WHO đưa ra các giới hạn cụ thể đối với thời gian sử dụng màn hình. Về sức khỏe, việc sử dụng thiết bị điện tử kéo dài, tư thế ngồi không đúng và thiếu vận động có thể làm gia tăng các nguy cơ về thị lực, giấc ngủ, thừa cân, ít vận động và các vấn đề liên quan đến hệ cơ - xương khớp. Đặc biệt, việc trẻ thường xuyên cúi đầu, ngồi lâu, ít thay đổi tư thế trong thời gian dài là vấn đề mà gia đình và nhà trường cần quan tâm.

Tôi cho rằng khi xây dựng chính sách, chúng ta không nên chỉ quan tâm đến việc trẻ “đăng gì, bình luận gì” mà còn phải quan tâm đến việc trẻ “đang sử dụng thiết bị bao lâu, vào thời điểm nào, xem nội dung gì và việc sử dụng đó ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe, học tập và đời sống thực tế”.

Ngoài vấn đề sức khỏe, một vấn đề đáng lo ngại hơn nữa là trẻ em đang tiếp cận một lượng thông tin rất lớn mà khả năng nhận biết, kiểm chứng và đánh giá thông tin của các em chưa phát triển đầy đủ. Ví dụ, trẻ có thể tiếp xúc với nội dung bạo lực, tình dục, bắt nạt, ngôn từ thù ghét, thông tin sai lệch, các thử thách nguy hiểm, quảng cáo trá hình, nội dung kích thích hành vi lệch chuẩn hoặc những cộng đồng có tác động tiêu cực đến tâm lý.

Đặc biệt, cơ chế đề xuất nội dung của nhiều nền tảng có thể khiến trẻ liên tục được đưa tới những nội dung tương tự với thứ mình vừa xem. Nếu thiếu cơ chế bảo vệ theo độ tuổi, một nội dung ban đầu tưởng như vô hại có thể dẫn trẻ tới những nội dung ngày càng cực đoan hoặc không phù hợp. Đây là vấn đề không chỉ liên quan đến an toàn thông tin, mà còn liên quan đến sức khỏe tinh thần, khả năng nhận thức, hệ giá trị, cách ứng xử và quá trình hình thành nhân cách của trẻ.

UNICEF Việt Nam cũng cảnh báo về các nguy cơ như bắt nạt trực tuyến, bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em trên mạng. Đáng chú ý là các đối tượng có thể sử dụng mạng xã hội hoặc trò chơi trực tuyến để tiếp cận, tạo lòng tin, thao túng và sau đó khống chế trẻ em.

Về phương diện pháp lý, Việt Nam không phải hiện nay mới đặt vấn đề này. Điều 54 Luật Trẻ em năm 2016 quy định rõ trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Theo đó, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tuyên truyền, giáo dục và bảo vệ trẻ em; cha mẹ, giáo viên và người chăm sóc có trách nhiệm giáo dục kiến thức, hướng dẫn kỹ năng để trẻ biết tự bảo vệ mình. Đồng thời, tổ chức, cá nhân quản lý, cung cấp sản phẩm, dịch vụ thông tin, truyền thông và tổ chức hoạt động trên môi trường mạng phải thực hiện biện pháp bảo đảm an toàn và bí mật đời sống riêng tư cho trẻ em.

Nghị định 56/2017/NĐ-CP cũng quy định chi tiết trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Nghị định 147/2024/NĐ-CP đã đặt ra nhiều yêu cầu đối với việc quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet, thông tin trên mạng. Dự thảo sửa đổi đang được đưa ra lấy ý kiến tiếp tục đi theo hướng tăng cường quản lý tài khoản trẻ em, bảo vệ quyền riêng tư, kiểm soát nội dung độc hại và tăng trách nhiệm của nền tảng.

Bên cạnh đó, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 dành riêng Điều 24 cho bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em. Đặc biệt, đối với việc công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em từ đủ 7 tuổi trở lên, luật yêu cầu phải có sự đồng ý của trẻ em và người đại diện theo pháp luật.

Như vậy, có thể thấy pháp luật Việt Nam đang chuyển dần từ tư duy “xử lý khi trẻ em bị xâm hại” sang phòng ngừa rủi ro, bảo vệ dữ liệu, kiểm soát nội dung và xây dựng môi trường mạng an toàn ngay từ đầu.

Thực tế cho thấy, nhiều quốc gia cũng đang tăng cường kiểm soát trẻ em trên mạng. Xu hướng quốc tế hiện nay cũng cho thấy các quốc gia ngày càng coi bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là một vấn đề chính sách quan trọng. Đồng thời, đặt trách nhiệm trực tiếp lên các nền tảng cung cấp dịch vụ.

Do đó, tôi đồng tình với việc kiểm soát nhưng cần phân hóa theo độ tuổi và mức độ rủi ro. Nếu quy định trẻ dưới 16 tuổi không được đăng bài, bình luận, chia sẻ hay tương tác trên mạng xã hội được ban hành, mục tiêu bảo vệ trẻ em là chính đáng. Tuy nhiên, cần tiếp tục đánh giá về tính cần thiết, tính khả thi và tác động đối với quyền trẻ em trước khi áp dụng một lệnh cấm mang tính tuyệt đối.

Trẻ 5 tuổi, 10 tuổi, 13 tuổi và 15 tuổi có sự khác biệt rất lớn về nhận thức, tâm sinh lý, khả năng tự kiểm soát và năng lực sử dụng công nghệ. Vì vậy, chính sách bảo vệ cũng cần có sự phân hóa.

Tôi cho rằng có thể nghiên cứu theo hướng “bảo vệ theo độ tuổi và mức độ rủi ro”, thay vì chỉ sử dụng một ngưỡng 16 tuổi để áp dụng chung một cơ chế.

Ví dụ: Nhóm trẻ nhỏ cần kiểm soát chặt hơn về thời gian sử dụng và nội dung. Nhóm trẻ lớn hơn có thể được tham gia mạng xã hội nhưng với chế độ riêng tư mặc định cao, hạn chế liên hệ với người lạ, hạn chế tin nhắn, lọc nội dung và có công cụ giám sát của cha mẹ.

Cùng với đó, những nội dung nguy hiểm, độc hại, liên quan đến tình dục, tự hại, bạo lực, ma túy, lừa đảo hoặc bóc lột trẻ em cần được kiểm soát nghiêm ngặt bất kể trẻ đang ở độ tuổi nào. Đối với việc bình luận, chia sẻ, đăng tải, cần đồng thời giáo dục trẻ về trách nhiệm pháp lý đối với nội dung mình tạo ra.

Không nên chỉ “cấm trẻ”, mà phải đặt trách nhiệm lên cả người lớn và nền tảng

Tôi cho rằng nếu chỉ cấm trẻ em bình luận, chia sẻ mà không kiểm soát được việc trẻ sử dụng tài khoản khác, khai sai tuổi hoặc sử dụng tài khoản của người lớn thì quy định sẽ khó đạt hiệu quả. Do đó, điều quan trọng không phải là tạo ra một quy định thật nghiêm khắc trên giấy, mà là xây dựng được một cơ chế thực thi có khả năng nhận diện, giám sát và can thiệp trong thực tế.

Trách nhiệm phải được phân chia thành nhiều tầng. Thứ nhất, trách nhiệm của cha mẹ và người giám hộ. Cha mẹ phải biết con mình đang sử dụng nền tảng nào, thời gian bao lâu, tiếp xúc với nội dung gì; phải thiết lập quy tắc sử dụng thiết bị và hướng dẫn con kỹ năng tự bảo vệ. Không thể giao toàn bộ trách nhiệm này cho nhà trường hoặc Nhà nước.

Thứ hai, trách nhiệm của nhà trường. Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng nhận diện thông tin giả, kỹ năng bảo vệ dữ liệu cá nhân, phòng chống bắt nạt trực tuyến và cách xử lý khi trẻ bị đe dọa, dụ dỗ hoặc xâm hại trên mạng.

Thứ ba, trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội. Đây là chủ thể cần được đặt trách nhiệm lớn hơn. Nền tảng phải có công nghệ xác định độ tuổi phù hợp, chế độ bảo vệ mặc định cho tài khoản trẻ em, lọc nội dung độc hại, cơ chế báo cáo và xử lý nhanh khi có nguy cơ xâm hại trẻ.

Thứ tư, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước. Nhà nước phải xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế giám sát, thanh tra, xử lý vi phạm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan để bảo đảm quy định được thực hiện thực chất.

Điều quan trọng nhất là tính khả thi của những quy định nhằm kiểm soát trẻ em sử dụng mạng xã hội. Quy định pháp luật chỉ đảm bảo hiệu lực hiệu quả khi những quy định đó có tính khả thi, gắn trách nhiệm với công tác quản lý, kiểm soát được tình hình trẻ em sử dụng mạng xã hội và cần thiết có thể áp dụng chế tài đối với người vi phạm để đảm bảo cho các quy định đó được thực hiện trên thực tế. Đây là vấn đề cần đặc biệt lưu ý.

Một quy định dù rất tiến bộ nhưng nếu không thể xác định chính xác độ tuổi, không kiểm soát được tài khoản giả, không ngăn được việc trẻ sử dụng tài khoản của người khác và không có cơ chế giám sát nền tảng thì rất dễ rơi vào tình trạng “quy định rất chặt nhưng thực tế rất khó kiểm soát”.

Mặt khác, việc xác minh độ tuổi cũng phải được thiết kế sao cho không biến thành việc thu thập quá mức dữ liệu cá nhân của trẻ em. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 đã tăng cường cơ chế bảo vệ dữ liệu của trẻ em.

Vì vậy, khi xây dựng cơ chế xác thực độ tuổi cần tuân thủ nguyên tắc đủ để bảo vệ trẻ nhưng không tạo ra một hệ thống thu thập, lưu trữ và khai thác dữ liệu trẻ em quá mức cần thiết.

Bảo vệ trẻ em không có nghĩa là tước bỏ quyền tiếp cận công nghệ. Tôi cho rằng cần xác định rất rõ: mục tiêu cuối cùng của chính sách không phải là đưa trẻ em ra khỏi Internet, mà là giúp trẻ em sống an toàn trong môi trường số. Internet đem lại rất nhiều cơ hội học tập, sáng tạo, giao tiếp và phát triển. Nếu cấm quá rộng, chúng ta có thể vô tình hạn chế quyền tiếp cận thông tin, quyền học tập, quyền biểu đạt và cơ hội phát triển kỹ năng số của trẻ.

Vì vậy, tôi ủng hộ việc hoàn thiện chính sách và pháp luật để bảo vệ trẻ em ngày càng tốt hơn trên không gian mạng, trong đó có thể quy định cụ thể hơn về việc trẻ em sử dụng mạng xã hội, chơi game trực tuyến, thời lượng sử dụng thiết bị và loại nội dung được phép tiếp cận. Song chính sách cần được xây dựng trên nguyên tắc phân hóa theo độ tuổi, mức độ trưởng thành và mức độ rủi ro; kết hợp giữa giáo dục, giám sát, công nghệ và pháp luật, thay vì chỉ dựa vào biện pháp cấm.

Tôi đặc biệt nhấn mạnh rằng trẻ em cũng là chủ thể của quyền con người và quyền trẻ em. Bảo vệ trẻ em phải đi đôi với tôn trọng quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ. Vì vậy, điều chúng ta cần xây dựng không phải đơn thuần là một “bức tường ngăn trẻ em với mạng xã hội”, mà là một hệ sinh thái số an toàn, trong đó gia đình, nhà trường, Nhà nước và doanh nghiệp công nghệ cùng có trách nhiệm.

Do đó, cấm có thể là một công cụ, nhưng không thể là toàn bộ chính sách. Kiểm soát phải đi cùng giáo dục; công nghệ phải đi cùng pháp luật và quy định phải đi cùng cơ chế giám sát, thực thi hiệu quả. Đó mới là cách bảo vệ trẻ em thực chất, lâu dài và phù hợp với quá trình chuyển đổi số.

>>> Mời độc giả xem thêm video Hơn 1000 tỷ USD bốc hơi: