Ít ai ngờ rằng phần hấp dẫn nhất của đấu trường Colosseum không nằm ở những bức tường đá khổng lồ hay khán đài có sức chứa khoảng 50.000 khán giả, mà lại ẩn sâu dưới lòng đất. Khi lớp sàn gỗ của đấu trường biến mất theo thời gian, các nhà khảo cổ mới có cơ hội khám phá hệ thống hypogeum – mê cung gồm hơn một trăm hành lang, phòng giam, chuồng thú và kho chứa được xây dựng dưới thời Hoàng đế Domitian vào cuối thế kỷ I.
Ảnh: techno-science
Những cuộc khai quật cho thấy hypogeum là một kỳ tích kỹ thuật của người La Mã cổ đại. Hệ thống này được trang bị hàng chục thang nâng bằng gỗ, ròng rọc và đối trọng. Chỉ với sức người, các đấu sĩ, thú dữ hay đạo cụ khổng lồ có thể bất ngờ xuất hiện trên mặt sàn qua những cửa bẫy được bố trí kín đáo. Chính yếu tố bất ngờ ấy khiến các màn trình diễn trở nên kịch tính hơn rất nhiều đối với khán giả.
Ảnh: vatican.museum
Các nhà khảo cổ cũng tìm thấy vô số dấu tích của cuộc sống hậu trường. Những mảnh xương sư tử, gấu, báo và lợn rừng giúp xác nhận quy mô khổng lồ của các cuộc chiến người - thú từng diễn ra tại đây. Ngoài ra còn có đinh sắt, dây xích, dụng cụ lao động, mảnh gỗ của cơ cấu nâng và cả những dòng chữ khắc nguệch ngoạc trên tường do công nhân hoặc đấu sĩ để lại. Mỗi hiện vật đều góp phần tái hiện nhịp sống hối hả dưới lòng đấu trường trước giờ biểu diễn.
Ảnh: tourvis
Không chỉ lưu giữ dấu tích con người, lòng đất dưới Colosseum còn kể câu chuyện về chính vùng đất Rome. Các mũi khoan địa chất thực hiện năm 2017 phát hiện bên dưới công trình là lớp trầm tích dày tới hàng chục mét, ghi lại dấu vết của một thung lũng cổ do sông Tiber tạo nên từ hàng trăm nghìn năm trước. Điều này giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn vì sao người La Mã phải áp dụng những giải pháp nền móng đặc biệt khi xây dựng công trình đồ sộ này.
Một điều thú vị khác là hypogeum không hề tồn tại trong những năm đầu Colosseum hoạt động. Nhiều học giả cho rằng trước khi hệ thống hầm ngầm được xây dựng, đấu trường có thể được bơm nước để tổ chức các trận hải chiến giả (naumachia). Khi mê cung dưới lòng đất hoàn thiện, khả năng ngập nước này gần như chấm dứt, nhường chỗ cho những màn trình diễn phức tạp với thú dữ và đấu sĩ.
Ngày nay, công tác khai quật và phục dựng vẫn tiếp tục. Nhiều khu vực từng bị đất đá vùi lấp suốt hàng thế kỷ đã được mở cửa trở lại, hé lộ thêm những hành lang, phòng giam và kết cấu kỹ thuật chưa từng được biết đến. Mỗi phát hiện mới không chỉ làm sáng tỏ cách người La Mã tổ chức các cuộc trình diễn khổng lồ mà còn cho thấy Colosseum vẫn là một "mỏ vàng khảo cổ" chưa được khám phá hết, ngay giữa trái tim của thành Rome.