Sự thật về loài cây có thể giết chết cả khu rừng bằng vũ khí hóa học

Một số loài cây không chỉ cạnh tranh ánh sáng và nước mà còn có thể tiết hóa chất khiến những cây khác không thể phát triển.

Thoạt nghe, ý tưởng một cái cây có thể “giết chết cả khu rừng” giống như chuyện trong phim khoa học viễn tưởng. Nhưng trong tự nhiên tồn tại một hiện tượng thực vật rất thú vị gọi là allelopathy – ức chế sinh hóa, khi một loài cây giải phóng các hợp chất hóa học có khả năng ảnh hưởng đến sự nảy mầm hoặc sinh trưởng của những loài khác.

Ảnh: dpi.nsw.gov

Một trong những cái tên thường được nhắc đến trong câu chuyện này là bạch đàn (Eucalyptus). Một số loài bạch đàn có thể giải phóng các hợp chất từ lá rụng, rễ hoặc những phần khác của cây vào môi trường. Khi lá rụng tích tụ trên mặt đất và phân hủy, các chất này có thể tác động đến hạt giống và cây non của những loài khác.

Ảnh: Wikimedia Commons

Kết quả dễ nhận thấy là tầng thực vật bên dưới tán bạch đàn đôi khi rất thưa. Hạt của các loài cây khác khó nảy mầm, cây con khó sống sót, trong khi bạch đàn tiếp tục phát triển. Một số nghiên cứu đã ghi nhận hiện tượng này và xem allelopathy là một trong những yếu tố có thể góp phần làm giảm đa dạng thực vật trong một số rừng trồng bạch đàn.

Tuy nhiên, câu chuyện không đơn giản đến mức “bạch đàn tiết độc tố và giết sạch mọi thứ xung quanh”. Trong thực tế, sự khan hiếm cây dưới tán còn có thể xuất phát từ cạnh tranh ánh sáng, nước và chất dinh dưỡng, lớp lá mục dày, đặc điểm đất và khí hậu. Các nghiên cứu thực địa cũng cho thấy tác động allelopathy thay đổi tùy loài bạch đàn, loài cây đối tượng và điều kiện môi trường.

Ảnh: fepama

Điều đáng chú ý là khi bạch đàn được trồng bên ngoài vùng phân bố tự nhiên, đặc biệt trong những hệ sinh thái phù hợp với nó, khả năng cạnh tranh mạnh có thể trở thành vấn đề sinh thái. Một nghiên cứu tổng quan công bố năm 2025 cho thấy bạch đàn hiện được xem xét ngày càng nhiều dưới góc độ loài có nguy cơ xâm lấn ở một số khu vực, dù không phải mọi loài và mọi nơi đều gây tác động giống nhau.

Vì vậy, gọi bạch đàn là “loài cây có thể làm chết cả khu rừng” là cách nói gây tò mò hơn là một kết luận khoa học chính xác. Nhưng đằng sau câu chuyện giật gân ấy là một sự thật còn thú vị hơn: cây cối không chỉ cạnh tranh bằng cành, rễ và tán lá – chúng còn có thể tác động lên những loài hàng xóm bằng hóa học.

Trong một khu rừng, cuộc chiến sinh tồn đôi khi diễn ra âm thầm dưới lớp đất, nơi những phân tử vô hình có thể quyết định hạt nào được phép trở thành cây trưởng thành.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước

Radio thiên văn thay đổi cách con người khám phá vũ trụ ra sao?

Radio thiên văn đã mở ra một "đôi tai" khổng lồ giúp nhân loại lắng nghe vũ trụ theo cách mà mắt người không bao giờ làm được.

Khi ngước nhìn bầu trời, chúng ta thường nghĩ đến những kính thiên văn quang học ghi lại ánh sáng từ các vì sao. Thế nhưng, vũ trụ còn phát ra vô số sóng vô tuyến mà mắt người hoàn toàn không thể nhìn thấy. Chính radio thiên văn là ngành khoa học chuyên thu nhận những tín hiệu ấy, mở ra một góc nhìn hoàn toàn mới về vũ trụ và dẫn đến nhiều khám phá làm thay đổi hiểu biết của con người.

Phát hiện khối nước lớn nhất vũ trụ, cách Trái Đất 12 tỷ năm ánh sáng

Các nhà thiên văn học đã phát hiện ra nguồn nước lớn nhất trong vũ trụ, cách Trái Đất 12 tỷ năm ánh sáng.

Sau nhiều năm quan sát và hợp tác nghiên cứu quốc tế, nhóm chuyên gia do Matt Bradford thuộc Phòng thí nghiệm Phản lực (JPL) của NASA dẫn đầu đã phát hiện khối nước lớn nhất từng được biết đến trong vũ trụ. Nguồn nước này nằm cách Trái Đất khoảng 12 tỷ năm ánh sáng, cho thấy nước đã hiện diện phổ biến ngay từ thời kỳ đầu hình thành vũ trụ.

anh-chup-man-hinh-2026-05-25-115422.png
Các nhà thiên văn học người Mỹ đã phát hiện ra nguồn nước lớn nhất trong vũ trụ, nằm cách Trái Đất 12 tỷ năm ánh sáng. Lượng nước này lớn hơn rất nhiều so với bất kỳ nguồn nước nào trên Trái Đất. Ảnh: @NASA/EAS.

eDNA – Vũ khí mới trong cuộc chiến cứu các loài động vật đang biến mất

Từ những giọt nước, hạt đất nhỏ bé, con người giờ đây có thể phát hiện dấu vết của sinh vật mà không cần nhìn thấy chúng.

Trong nhiều thế kỷ, các nhà động vật học muốn biết một loài có tồn tại ở đâu thường phải trực tiếp quan sát, đặt bẫy, thu thập mẫu vật hoặc theo dõi dấu chân, tiếng kêu. Tuy nhiên, một cuộc cách mạng âm thầm đang thay đổi ngành khoa học này: công nghệ DNA môi trường, hay eDNA (environmental DNA), cho phép con người tìm kiếm sinh vật thông qua những dấu vết di truyền mà chúng để lại trong tự nhiên.

Đọc nhiều nhất

Tin mới